लताकोटितटभ्रान्तैश् चमरैर् इन्दुसुन्दरैः । शुभ्राभ्रखण्डनिकरैश् शरन्नभ इवावृतम्
चंद्रासारख्या सुंदर चामरांनी, लतांच्या काठावर भटकणाऱ्या, आणि शुभ्र ढगांच्या गटांनी वेढलेला तो वृक्ष, जणू शरद ऋतूतील आकाशच भासत होता.
प्रालेयकणपद्धत्या मुक्तावल्याभ्यलङ्कृतम् । सर्वावयवम् एवाच्छपुष्पपूरैः प्रपूरितम्
हिरव्या, शुभ्र मोत्यांच्या माळांनी सजवलेले, प्रत्येक अवयव शुद्ध फुलांच्या गंधाने भरलेले असे दिसत होते.
स्वरेणुचन्दनालेपैस् समालब्धम् अखण्डितम् । स्वच्छदाभोगविपुलरक्ताम्बरपरिष्कृतम्
फुलांच्या पराग आणि चंदनाच्या लेपाने पूर्णपणे माखलेले, अखंड सौंदर्याने नटलेले, स्वच्छ आणि रुंद लाल वस्त्रांनी सजलेले होते.
विवाहायेव वेषेण पुष्पभारादिहारिणा । लताङ्गनानुषक्तेन नागरेण कृतोद्यमम्
लग्नासाठी जणू काही वेश घातला आहे, फुलांच्या ओझ्याने मोहक वाटत होते, लता-स्त्री सोबत होती आणि नगरातील गृहस्थ तयारी करत होता.
सुनिबद्धजटाकारलतामण्डलमण्डितम् । मञ्जरीभिः पताकाभिर् युक्तं पुरम् इवोत्सवे
सुंदरपणे गुंडाळलेल्या जटा-वेलींसारख्या केसांनी, मंजिरी आणि फुलांच्या पताकांनी सजवलेले, जणू उत्सवात नटलेले एखादे नगरच होते.
मृगकण्डूयनध्वस्तपुष्पधूलिविधूसरम् । प्रोत्सारितोपान्तवनं वृक्षमल्लम् इवोत्थितम्
हरिणांनी अंग खाजवल्यामुळे फुलांची धूळ सगळीकडे उडाली आहे, आजूबाजूच्या झाडांच्या बागा दूर सारल्या गेल्या आहेत, आणि हे झाड जणू झाडांच्या गर्दीत एखाद्या पैलवानासारखे उभे आहे.
बर्हिभिः कुसुमोद्वान्तपरागपरिपाटलैः । निक्षेपक्षिप्तसन्ध्याभ्रबालसालम् इवाचलैः
मोरांनी फुलांचा पराग सगळीकडे उधळला आहे, जणू संध्याकाळच्या ढगांमध्ये उभे असलेले तरुण साल वृक्ष पर्वतावर उभे आहेत.
प्रवालारुणहस्तेन शीतलच्छायशायिना । मधुना घूर्णमानेन प्रालेयोत्पुलकत्विषा
कोवळ्या लाल पालवीसारख्या हातांनी, गार सावलीत विसावलेले, मधाच्या नशेत डोलणारे, आणि दवाच्या थंड थेंबांनी अंगावर रोमांच उभे राहिले आहे.
नीरन्ध्रपुष्पपूरेण घूर्णितेन वनानिलैः । निद्रालुकुट्मलदृशा स्तबकस्तनधारिणा
घनदाट फुलांच्या गंधाने आणि वनातील वाऱ्याने डोलणारे, झोपाळलेल्या अर्धवट मिटलेल्या डोळ्यांसारखे, आणि फुलांच्या घोसांनी जणू उरोज मिरवणारे.
पुष्पजालरजःपुञ्जकुङ्कुमारुणवाससा । लताविताननिलयवातायननिषङ्गिणा
फुलांच्या गंधराजी उडणाऱ्या केशराच्या कणांनी लालसर झालेली वस्त्रे, आणि वेलींनी वेढलेल्या पानांच्या छायेत खिडक्या असलेल्या,
नवपुष्पलतादोलालीलयालसलासिना । आपादमस्तकप्रान्तं ससमस्तलतालयम्
नव्या फुललेल्या वेलींवर झुलत, हलक्या झोक्यात आळशीपणे पहुडलेल्या, आणि डोक्यापासून पायापर्यंत सगळं घर वेलींनी सजलेलं,
वृन्देन वनदेवीनां कोकिलालापशालिना । सन्दिग्धमञ्जरीजालम् अलिनेत्रेण हासिना
जिथे वनदेवतांचे समूह, कोकिळांच्या गाण्यांसह, मधमाशीसारख्या हसऱ्या नजरेने, गोंधळलेल्या कळ्यांच्या गडद झुंबराकडे पाहतात,
अवश्यायोपशमितरतिखेदैर् मदालसैः । पुष्पधूलिसमारब्धैर् आलब्धैर् निबिडं मिथः
जिथे शीत दवाने प्रेमाचा थकवा शांत होतो, आणि फुलांच्या धुळीने भरलेली हवा एकमेकांत घट्ट मिसळलेली असते,
पुष्पान्तरान्तःपुरगैः किम् अपि प्रणयोचितम् । ध्वनद्भिर् अभितस् स्वच्छं मत्तालियुगलैर् वृतम्
फुलांच्या अंतरभागात, जिथे काही खास आपुलकीचे खेळ चालतात, तिथे सर्व बाजूंनी नशेत गुंग झालेल्या मधमाशांच्या जोड्यांचा स्वच्छ गूंजन घुमत असतो.
काननोपान्तनगरीघुङ्घुमाकर्णनेच्छया । क्षणम् उत्कर्णम् आशान्तचारुचर्वणटाङ्कृतैः
जंगलाच्या कडेला असलेल्या गावाच्या गूंजनाचा आवाज ऐकायची उत्सुकता त्यांना असते, म्हणून क्षणभर ते कान उंचावतात आणि कोवळ्या पानांचे चावणे थांबवतात.
क्षणं दलाश्रिविश्रान्तमुग्धमुग्धशिरस्तया । पश्यद्भिर् इन्द्वंशुकचज्जलाम् अर्णवमेखलाम्
क्षणभर, पानाच्या कडेला आपले सुंदर डोके टेकवून, ते समुद्रावर चंद्रप्रकाशाच्या लाटा कमरपट्यासारख्या चमकत आहेत हे पाहतात.
वनस्थलीनां तनयैर् नयैर् मूर्तिम् इवास्थितैः । सुप्तैः पत्त्रपुटेष्व् अन्तर् मृगैश् शारलतान्तरम्
जिथे वनातील मुली, जणू सौंदर्याची मूर्तीच उभी आहे अशा थाटात, आणि गवताच्या पाठीमागे झोपलेली हरणे, पानांच्या घडीत विसावलेली असतात.
नीडश्वसत्सुविश्वस्तसुप्तसार्भकपक्षिणम् । पाकच्युतफलोपान्तवृत्तलम्बिकमण्डलम्
झाडाच्या फांद्यांवर पक्षी आपल्या पिलांसह निर्धास्तपणे झोपलेले असतात, आणि पिकलेली फळे खाली पडून जवळच पडलेली असतात.
सन्दिग्धमूकभ्रमरं गुच्छेष्व् अब्जाक्षसूत्रकैः । श्यामलीकृतपर्यन्तं नीलैः पल्लवमण्डलैः
त्याच फांद्यांच्या गाठींमध्ये गोंधळलेले, गप्प असलेले मधमाशा भटकताना दिसतात, आणि निळ्या कोवळ्या पानांच्या गाठींमुळे कडा गडद झालेल्या असतात, जणू कमळाच्या डोळ्यांसारख्या माळा गुंफलेल्या आहेत.
सुगन्धिताशेषवनं पुष्पमेघीकृताम्बुदम् । धूलीकदम्बशबलं फलार्थिवलितं तले
संपूर्ण बाग सुगंधित आहे, वरती फुलांचे ढग दाटले आहेत, खाली मातीवर धुळीचे डाग पडले आहेत, आणि फळासाठी वाकलेली झाडे दिसतात.
बहुनात्र किम् उक्तेन न किञ्चिद् अपि विद्यते । पत्त्रं तत्र तरोर् यत्र नोष्यते वा न भुज्यते
याहून अधिक काय सांगावे? त्या झाडावर एकही पान असे नाही की जे खाल्ले गेले नाही किंवा उपभोगले गेले नाही.
पत्त्रे पत्त्रे मृगास् सुप्ता विश्रान्तास् सुघने घने । कच्छे कच्छे खगा लीनास् तस्य भूरुहभूपतेः
त्या वृक्षराजाच्या प्रत्येक पानावर हरणे गाढ झोपलेली आहेत, दाट सावलीत निवांत विसावलेली; प्रत्येक फांदीच्या कपारीत पक्षी अलगद विसावलेले आहेत.
एवंगुणविशिष्टं तं ममालोकयतस् तरुम् । महोत्सवेन सदृशी सा बभूव तमस्वती
अशा गुणांनी युक्त असलेला तो वृक्ष मी पाहताना, माझ्या आनंदाला जणू मोठा सणच लाभला.
ततः कथाभिर् अन्याभिस् स तस्य तनयो मया । विज्ञानालोकरम्याभिर् नीतो बोधं परं पुनः
मग ज्ञानाच्या प्रकाशाने मन रमवणाऱ्या इतर गोष्टी सांगून, मी पुन्हा त्याच्या मुलाला श्रेष्ठ जागृतीकडे नेले.
आवयोस् तत्र चित्राभिः कथाभिर् इतरेतरम् । शर्वरी सा व्यतीयाय मुहूर्त इव कान्तयोः
तेथे आम्ही दोघांनी एकमेकांना रंगीबेरंगी गोष्टी सांगताना, ती रात्र प्रियजनांसारखी क्षणभरातच संपली.
प्रातः प्रतनुतां याते द्युघर्मजलजालके । खकाननाङ्कुरोद्गारे तारकानिकरे शनैः
पहाटेची वेळ होत आली, रात्रीचे दव हलकेसे विरू लागले, आकाशात पक्ष्यांची हालचाल सुरू होताच ताऱ्यांची चमक हळूहळू कमी झाली.
आकदम्बनभोभागम् अनुयातं सुतान्वितम् । अहं विसर्ज्य दाशूरं हराचलनदीं गतः
मी माझ्या मुलांसह दाशूर नावाच्या नगरातून निघालो आणि आकाशमार्गाने जात हर पर्वताजवळील नदीवर पोहोचलो.
तत्राभिमतम् आसाद्य स्नानम् एत्य नभस्तलम् । प्रविश्य खं मुनीनां च मध्यं स्वस्थम् अवस्थितः
तेथे मनासारखे स्नान करून, मी आकाशात प्रवेश केला आणि ऋषींच्या सभेत जाऊन शांतपणे स्थिर राहिलो.
दाशूराख्यायिकैषा ते कथिता रघुनन्दन । जगतः प्रतिबिम्बाभा सत्याकाराप्य् असन्मयी
रघुनंदना, ही 'दाशूर' नावाची गोष्ट तुला सांगितली. ती जगाच्या प्रतिबिंबासारखी दिसते, खरी वाटली तरी ती खोटीच आहे.
दाशूराख्यायिकैवेयम् इत्य् एतत् कथितं मया । तुभ्यं राघव घोराघजगद्रूपनिरूपणे
हे 'दाशूर' नावाचं कथानक मी तुला सांगितलं, राघव, या जगाच्या भयंकर आणि माया स्वरूपाचं वर्णन करण्यासाठी.