नेदं तव न चास्य त्वं भ्रान्तिं पुत्र परित्यज । असत्ये सत्यवद् दृष्टे भावनां मा न्यवीविशः
हे तुझं नाही आणि तू ह्याचा मालक नाहीस, हे भ्रम सोड, मुला. जे खोटं आहे त्याला खरं समजून मन लावू नकोस.
मम गुरुविभवोज्ज्वला विलासा इति तव मास्तु वृथैव विभ्रमो ऽन्तः । त्वयि सति वितताश् च ते विलासा विलसति सर्वम् इदं तदात्मतत्त्वम्
‘माझ्या गुरूंच्या सामर्थ्यामुळेच माझ्या कर्तृत्वाला झळाळी आली’ असा व्यर्थ गोंधळ तुझ्या मनात असू नये. तू असताना तुझ्या सर्व कर्तृत्वाचा विस्तार आहे; हे सर्व तुझ्या आत्म्याचं स्वरूप आहे.
इत्य् आकर्ण्य तदा तत्र रात्राव् आलपनं तयोः । अहं रघुकुलाकाशशशाङ्क रघुनन्दन
त्या रात्री त्यांचं बोलणं मी ऐकलं आणि मग मी, रघुकुलाचा चंद्र, हे रघुनंदना...
पतितः खात् कदम्बाग्रे पत्त्रपुष्पलताकुले । तूष्णीं निर्वृष्टिमूकात्मा शृङ्गाग्र इव तोयदः
मी कदंबाच्या झाडाच्या टोकावर, पानं, फुलं आणि वेलींमध्ये पडलेलो, शांत आणि पाऊस न पडणारा, जसा एखादा ढग डोंगराच्या शिखरावर विसावलेला असतो तसा, तिथे होतो.
अपश्यं तत्र दाशूरं शूरं इन्द्रियनिग्रहे । परेण तपसा युक्तं तेजसेव हुताशनम्
तिथे मला दाशूर नावाचा, इंद्रियांवर विजय मिळवणारा, कठोर तप करणारा आणि तेजाने प्रज्वलित झालेला, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असा एक वीर दिसला.
तेजोभिर् देहनिष्क्रान्तैः काञ्चनीकृतभूरुहैः । तापयन्तं प्रदेशं तं भुवनं भास्करं यथा
त्याच्या देहातून निघणाऱ्या तेजाने झाडांच्या कोंबांना सोन्यासारखे केले होते, आणि तो त्या परिसराला सूर्य जसा जगाला तापवतो तसा तापवत होता.
माम् अथालोक्य सम्प्राप्तं दाशूरो ऽर्घ्यसपर्यया । वितीर्णविष्टरं पत्त्रे परया पर्यपूजयत्
माझं आगमन पाहून दाशूराने मला पाण्याचा अर्घ्य देऊन, पानांचं आसन घालून, अत्यंत आदराने माझी पूजा केली.
ततः कुर्वन् कथास् तेन सह दाशूरभास्वता । तास् तत्तनयसम्बद्धास् संसारोत्तारणक्षमाः
त्यानंतर, त्या तेजस्वी दाशूरासोबत गप्पा मारताना, आम्ही त्याच्या वंशाशी संबंधित अशा कथा सांगितल्या, ज्या माणसाला संसाराच्या समुद्रातून पार नेऊ शकतात.
दृष्टवांस् तम् अहं वृक्षं कोरकोत्कटकोटरम् । स्मितेनेव स्फुटरदं श्वसनस्फुरितच्छदम्
मी तो वृक्ष पाहिला, ज्याच्या फांद्यांमध्ये कळ्या दाटून भरलेल्या होत्या, वाऱ्याने त्याच्या फांद्या हलत होत्या, आणि त्याच्या फाटलेल्या जागांमधून जणू तो हसत आहे असे दिसत होते.
दाशूरस्येच्छया सर्वैर् अपतद्भिर् मृगद्विजैः । सेव्यमानं वनम् इव लतामण्डपमण्डितम्
दाशूराच्या इच्छेने, तिथे पडलेल्या सर्व जनावरं आणि पक्ष्यांनी तो वृक्ष वेढला होता, जणू एखाद्या लतांनी सजवलेल्या मांडवाने सुशोभित केलेले वनच.
लताकोटितटभ्रान्तैश् चमरैर् इन्दुसुन्दरैः । शुभ्राभ्रखण्डनिकरैश् शरन्नभ इवावृतम्
चंद्रासारख्या सुंदर चामरांनी, लतांच्या काठावर भटकणाऱ्या, आणि शुभ्र ढगांच्या गटांनी वेढलेला तो वृक्ष, जणू शरद ऋतूतील आकाशच भासत होता.
प्रालेयकणपद्धत्या मुक्तावल्याभ्यलङ्कृतम् । सर्वावयवम् एवाच्छपुष्पपूरैः प्रपूरितम्
हिरव्या, शुभ्र मोत्यांच्या माळांनी सजवलेले, प्रत्येक अवयव शुद्ध फुलांच्या गंधाने भरलेले असे दिसत होते.
स्वरेणुचन्दनालेपैस् समालब्धम् अखण्डितम् । स्वच्छदाभोगविपुलरक्ताम्बरपरिष्कृतम्
फुलांच्या पराग आणि चंदनाच्या लेपाने पूर्णपणे माखलेले, अखंड सौंदर्याने नटलेले, स्वच्छ आणि रुंद लाल वस्त्रांनी सजलेले होते.
विवाहायेव वेषेण पुष्पभारादिहारिणा । लताङ्गनानुषक्तेन नागरेण कृतोद्यमम्
लग्नासाठी जणू काही वेश घातला आहे, फुलांच्या ओझ्याने मोहक वाटत होते, लता-स्त्री सोबत होती आणि नगरातील गृहस्थ तयारी करत होता.
सुनिबद्धजटाकारलतामण्डलमण्डितम् । मञ्जरीभिः पताकाभिर् युक्तं पुरम् इवोत्सवे
सुंदरपणे गुंडाळलेल्या जटा-वेलींसारख्या केसांनी, मंजिरी आणि फुलांच्या पताकांनी सजवलेले, जणू उत्सवात नटलेले एखादे नगरच होते.
मृगकण्डूयनध्वस्तपुष्पधूलिविधूसरम् । प्रोत्सारितोपान्तवनं वृक्षमल्लम् इवोत्थितम्
हरिणांनी अंग खाजवल्यामुळे फुलांची धूळ सगळीकडे उडाली आहे, आजूबाजूच्या झाडांच्या बागा दूर सारल्या गेल्या आहेत, आणि हे झाड जणू झाडांच्या गर्दीत एखाद्या पैलवानासारखे उभे आहे.
बर्हिभिः कुसुमोद्वान्तपरागपरिपाटलैः । निक्षेपक्षिप्तसन्ध्याभ्रबालसालम् इवाचलैः
मोरांनी फुलांचा पराग सगळीकडे उधळला आहे, जणू संध्याकाळच्या ढगांमध्ये उभे असलेले तरुण साल वृक्ष पर्वतावर उभे आहेत.
प्रवालारुणहस्तेन शीतलच्छायशायिना । मधुना घूर्णमानेन प्रालेयोत्पुलकत्विषा
कोवळ्या लाल पालवीसारख्या हातांनी, गार सावलीत विसावलेले, मधाच्या नशेत डोलणारे, आणि दवाच्या थंड थेंबांनी अंगावर रोमांच उभे राहिले आहे.
नीरन्ध्रपुष्पपूरेण घूर्णितेन वनानिलैः । निद्रालुकुट्मलदृशा स्तबकस्तनधारिणा
घनदाट फुलांच्या गंधाने आणि वनातील वाऱ्याने डोलणारे, झोपाळलेल्या अर्धवट मिटलेल्या डोळ्यांसारखे, आणि फुलांच्या घोसांनी जणू उरोज मिरवणारे.
पुष्पजालरजःपुञ्जकुङ्कुमारुणवाससा । लताविताननिलयवातायननिषङ्गिणा
फुलांच्या गंधराजी उडणाऱ्या केशराच्या कणांनी लालसर झालेली वस्त्रे, आणि वेलींनी वेढलेल्या पानांच्या छायेत खिडक्या असलेल्या,
नवपुष्पलतादोलालीलयालसलासिना । आपादमस्तकप्रान्तं ससमस्तलतालयम्
नव्या फुललेल्या वेलींवर झुलत, हलक्या झोक्यात आळशीपणे पहुडलेल्या, आणि डोक्यापासून पायापर्यंत सगळं घर वेलींनी सजलेलं,
वृन्देन वनदेवीनां कोकिलालापशालिना । सन्दिग्धमञ्जरीजालम् अलिनेत्रेण हासिना
जिथे वनदेवतांचे समूह, कोकिळांच्या गाण्यांसह, मधमाशीसारख्या हसऱ्या नजरेने, गोंधळलेल्या कळ्यांच्या गडद झुंबराकडे पाहतात,
अवश्यायोपशमितरतिखेदैर् मदालसैः । पुष्पधूलिसमारब्धैर् आलब्धैर् निबिडं मिथः
जिथे शीत दवाने प्रेमाचा थकवा शांत होतो, आणि फुलांच्या धुळीने भरलेली हवा एकमेकांत घट्ट मिसळलेली असते,
पुष्पान्तरान्तःपुरगैः किम् अपि प्रणयोचितम् । ध्वनद्भिर् अभितस् स्वच्छं मत्तालियुगलैर् वृतम्
फुलांच्या अंतरभागात, जिथे काही खास आपुलकीचे खेळ चालतात, तिथे सर्व बाजूंनी नशेत गुंग झालेल्या मधमाशांच्या जोड्यांचा स्वच्छ गूंजन घुमत असतो.
काननोपान्तनगरीघुङ्घुमाकर्णनेच्छया । क्षणम् उत्कर्णम् आशान्तचारुचर्वणटाङ्कृतैः
जंगलाच्या कडेला असलेल्या गावाच्या गूंजनाचा आवाज ऐकायची उत्सुकता त्यांना असते, म्हणून क्षणभर ते कान उंचावतात आणि कोवळ्या पानांचे चावणे थांबवतात.
क्षणं दलाश्रिविश्रान्तमुग्धमुग्धशिरस्तया । पश्यद्भिर् इन्द्वंशुकचज्जलाम् अर्णवमेखलाम्
क्षणभर, पानाच्या कडेला आपले सुंदर डोके टेकवून, ते समुद्रावर चंद्रप्रकाशाच्या लाटा कमरपट्यासारख्या चमकत आहेत हे पाहतात.
वनस्थलीनां तनयैर् नयैर् मूर्तिम् इवास्थितैः । सुप्तैः पत्त्रपुटेष्व् अन्तर् मृगैश् शारलतान्तरम्
जिथे वनातील मुली, जणू सौंदर्याची मूर्तीच उभी आहे अशा थाटात, आणि गवताच्या पाठीमागे झोपलेली हरणे, पानांच्या घडीत विसावलेली असतात.
नीडश्वसत्सुविश्वस्तसुप्तसार्भकपक्षिणम् । पाकच्युतफलोपान्तवृत्तलम्बिकमण्डलम्
झाडाच्या फांद्यांवर पक्षी आपल्या पिलांसह निर्धास्तपणे झोपलेले असतात, आणि पिकलेली फळे खाली पडून जवळच पडलेली असतात.
सन्दिग्धमूकभ्रमरं गुच्छेष्व् अब्जाक्षसूत्रकैः । श्यामलीकृतपर्यन्तं नीलैः पल्लवमण्डलैः
त्याच फांद्यांच्या गाठींमध्ये गोंधळलेले, गप्प असलेले मधमाशा भटकताना दिसतात, आणि निळ्या कोवळ्या पानांच्या गाठींमुळे कडा गडद झालेल्या असतात, जणू कमळाच्या डोळ्यांसारख्या माळा गुंफलेल्या आहेत.
सुगन्धिताशेषवनं पुष्पमेघीकृताम्बुदम् । धूलीकदम्बशबलं फलार्थिवलितं तले
संपूर्ण बाग सुगंधित आहे, वरती फुलांचे ढग दाटले आहेत, खाली मातीवर धुळीचे डाग पडले आहेत, आणि फळासाठी वाकलेली झाडे दिसतात.