कदाचिद् अथ मार्गेण तेन कैलासवाहिनीम् । अहं स्नातुम् अदृश्यात्मा व्योमवीथिगतो ऽगमम्
एकदा मी त्या वाटेनं जात असताना, स्वतः अदृश्य होऊन, आकाशातून चालत कैलासातून वाहणाऱ्या नदीवर स्नानासाठी गेलो.
निर्गत्य नभसस् सप्तमुनिमण्डलकोटरात् । रात्रौ प्राप्तो ऽस्मि सुमते दाशूरतरुपृष्ठखम्
सप्तर्षींच्या मंडळाच्या आकाशातील गुहेतून बाहेर येऊन, मी रात्रीच्या वेळी, हे सुज्ञा, दाशूर नावाच्या झाडाच्या फांदीवरच्या मोकळ्या जागी पोहोचलो.
यावच् छृणोमि विटपकुहरात् कानने वचः । कुट्मलाम्भोजबद्धस्य षट्पदस्येव निस्स्वनम्
त्या वनातल्या झाडाच्या ढोलीतून मी ऐकलं, जणू कमळाच्या कळीमध्ये अडकलेल्या भुंग्याच्या गुंजारवासारखा एक मंद आवाज येत होता.
शृणु पुत्र महाबुद्धे वस्तुनो ऽस्य समाम् इमाम् । वर्णयामि महाश्चर्याम् एकाम् आख्यायिकां तव
अगदी बुद्धिमान मुला, ऐक, मी तुला या विषयावर एक अद्भुत आणि आश्चर्यकारक गोष्ट सांगतो.
अस्ति राजा महावीर्यो विख्यातो भुवनत्रये । नाम्ना स्वोत्थ इति श्रीमाञ् जगदाक्रमणे क्षमः
तीनही लोकांत प्रसिद्ध असा, अपार शौर्य असलेला, स्वत्थ नावाचा एक राजा आहे. तो अतिशय श्रीमंत असून संपूर्ण जग जिंकण्यास समर्थ आहे.
यस्यानुशासनं सर्वे भुवनेष्व् अपि नायकाः । शिरोभिर् धारयन्त्य् उच्चैश् चूडामणिम् इवोत्तमम्
सर्व लोकांतले प्रमुख त्याच्या आज्ञा मोठ्या आदराने पाळतात, जणू काही त्यांच्या डोक्यावर उत्तम मुकुटमणी ठेवला आहे.
यस् साहसैकरसिको नानाश्चर्यविहारवान् । केनचित् त्रिषु लोकेषु न महात्मा वशीकृतः
तो नेहमी धाडसी कृत्यांमध्ये आणि वेगवेगळ्या अद्भुत गोष्टींमध्ये रमतो. या तिळ लोकांत कुणीही त्या महान आत्म्याला कधीच जिंकू शकले नाही.
यस्यारम्भसहस्राणि सुखदुःखप्रदान्य् अलम् । सङ्ख्यातुं नैव शक्यन्ते कल्लोला जलधेर् इव
ज्याच्या हातून हजारो कामांची सुरुवात होते, जी कधी आनंद तर कधी दुःख देतात, ती मोजता येणार नाहीत, जशी समुद्राच्या लाटांची गणती करता येत नाही.
यस्य वीर्यं सुवीर्यस्य न शस्त्रास्त्रैर् न पावकैः । केनचिद् भुवने क्रान्तम् आकाशम् इव मुष्टिना
त्याची ताकद इतकी मोठी आहे की, ती कोणत्याही शस्त्र, अस्त्र किंवा आगीतून कधीच तुटलेली नाही, जसं आकाशाला मूठीत पकडता येत नाही.
यदीयां विततारम्भां लीलां निर्माणभासुराम् । न मनाग् अनुकुर्वन्ति शक्रोपेन्द्रहरा अपि
त्याच्या अफाट आणि तेजस्वी सृष्टीलीला अनुकरण्याचा प्रयत्न इंद्र, उपेन्द्र किंवा हराही कधी करत नाहीत, अगदी थोडंसुद्धा नाही.
त्रयस् तस्य महाबाहो देहा दिग्भरणक्षमाः । जगद् आकृष्य तिष्ठन्ति उत्तमाधममध्यमाः
त्याचे तीन शरीरं, बलवान आणि दिशा पेलू शकणारी, जगाला आपल्याकडे खेचून उभी राहतात—ती श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ अशा तीन प्रकारची आहेत.
व्योमन्य् एवातिवितते जातो ऽसौ त्रिशरीरकः । तत्रैव च स्थितिं यातश् शब्दवातखपक्षिवत्
अत्यंत विशाल आकाशात तो तीन देह असलेला जन्मला आणि तिथेच राहिला, जसा शब्द, वारा आणि पंख असतात.
तत्रैवापारगगने नगरं तेन निर्मितम् । चतुर्दशमहारथ्यं विभागत्रयभूषितम्
त्याच अमर्याद आकाशात त्याने एक नगर उभारलं, ज्यात चौदा मोठ्या रस्त्यांनी आणि तीन विभागांनी ते शोभलं होतं.
वनोपवनमालाढ्यं क्रीडाशिखरिसुन्दरम् । मुक्तालताविवलितं वापीसप्तकभूषितम्
त्या नगरीत वन-उद्यानांच्या माळांनी, खेळण्याच्या सुंदर शिखरांनी, मोत्यांच्या वेलींनी आणि सात तळ्यांनी ती सजलेली होती.
शीतलोष्णात्मकाक्षीणदीपद्वयविराजितम् । ऊर्ध्वाधोगतिरूपेण वणिङ्मार्गेण सङ्कुलम्
ती नगरी गारवा आणि उष्णता या दोन दिव्यांनी उजळलेली, वरखाली जाणाऱ्या वाटांनी आणि व्यापाऱ्यांनी गजबजलेली होती.
तस्मिन्न् एवातिविपुले पत्तने तेन भूभृता । सञ्चारिणो विरचिता मुग्धाववरका गणाः
त्या अत्यंत विशाल शहरात त्या राजाने अनेक गोड, सुरक्षित लोकसमूह तयार केले.
ऊर्ध्वे केचिद् अधः केचिन् मध्ये केचिन् नियोजिताः । केचिच् चिरेण नश्यन्तः केचिच् छीघ्रविनाशिनः
काहींना वर, काहींना खाली, काहींना मधोमध ठेवले; काही हळूहळू नाहीसे झाले, तर काही पटकन लोप पावले.
असितच्छादनाच्छन्ना नवद्वारविभूषिताः । अनारतवहद्वाता बहुवातायनान्विताः
काळ्या आवरणांनी झाकलेले, नऊ दरवाजांनी सजलेले, सतत जोरदार वाऱ्यांनी झोडपलेले आणि अनेक खिडक्यांनी युक्त असे होते.
दीपपञ्चकसालोकास् त्रिस्थूणाश् शुक्लदारवः । मसृणालेपमृदवः प्रतोलीकुलसङ्कुलाः
पाच दिव्यांनी उजळलेले, तीन पांढऱ्या लाकडाच्या खांबांनी आधारलेले, गुळगुळीत व मऊ भिंती असलेले आणि गजबजलेल्या रस्त्यांनी भरलेले होते.
मायया रचितास् तेन राज्ञा तेषु महामते । रक्षितारो महायक्षा नित्यम् आलोकभीरवः
त्या राजाने आपल्या मायेने तिथे बलाढ्य यक्ष रक्षक म्हणून निर्माण केले, हे महाज्ञानी. ते यक्ष नेहमीच भीतीदायक दिसतात.
अथाववरकौघेषु चलत्सु स महीपतिः । करोति विविधाः क्रीडा नीडेष्व् इव विहङ्गमः
मग जेव्हा त्या बंदिस्त जागांमध्ये हालचाल होते, तेव्हा तो राजा वेगवेगळ्या खेळात रमतो, जणू काही पक्षी आपल्या घरट्यांमध्ये खेळतो.
त्रिशरीरस् स तेष्व् अन्तस् तैर् यक्षैस् सह पुत्रक । लीलालसम् उषित्वाशु पुनर् निष्क्रम्य गच्छति
तीन शरीरांनी तो त्या यक्षांसोबत तिथे राहतो, मुला, आणि खेळण्यात आनंद घेतो, मग लगेचच पुन्हा बाहेर पडतो.
तस्येच्छा जायते वत्स कदाचिच् चलचेतसः । पुरं भविष्यन्निर्माणं किञ्चिद् यामीति निश्चला
कधी कधी, मुला, त्याच्या चंचल मनात इच्छा निर्माण होते — 'मी एखाद्या अजून न बांधलेल्या नगरीत जावे' — आणि ही इच्छा ठाम राहते.
भूताविष्ट इवावेगात् तत उत्थाय धावति । पुरं तद् अप्य् अवाप्नोति गन्धर्वैर् इव निर्मितम्
जणू काही एखाद्या भुताने झपाटल्यासारखा, तो जोरात उठतो आणि धावू लागतो; मग तो त्या नगरीत पोहोचतो, जशी ती गंधर्वांनी घडवलेली असावी.
तस्येच्छा जायते नाम कदाचिज् जडचेतसः । विनाशं सम्प्रयामीति तेनाशु स विनश्यति
कधी कधी त्याच्या मनावर जडपणा येतो आणि त्याला वाटते, 'मी नष्ट व्हावे'; आणि त्या इच्छेमुळे तो लगेच नष्ट होतो.
पुनर् उत्पद्यते तूर्णं खान् महोर्मिर् इवाम्भसः । व्यवहारं तनोत्य् उच्चैः पुनर् आरम्भमन्थरम्
तो पुन्हा पाण्यातून मोठी लाट उठावी तसा पटकन उगवतो, जोरात व्यवहार करतो, आणि मग पुन्हा हळूहळू सुरुवात करतो.
स्वयैव व्यवहृत्याथ कदाचित् परिदूयते । किं करोमीदम् अज्ञो ऽस्मि दुःखितो ऽस्मीति शोचति
कधी कधी स्वतःच्या वागण्यामुळे तो त्रस्त होतो आणि म्हणतो, 'मी काय करू? मला काही कळत नाही, मी दुःखी आहे,' आणि शोक करतो.
मुदम् एत्य कदाचिच् च स्वयम् आयाति पीनताम् । प्रावृड्वर्षजलोल्लासपूराद् इव नदीरयः
कधी कधी आनंद आपोआप येतो आणि वाढत जातो, जसा पावसाळ्यात नदीचे पाणी भरून वाहू लागते.
पिबति वल्गति गच्छति जृम्भते स्फुरति भाति न भाति च भासुरः । सुत महामहिमा स महीपतिः पतिर् अपाम् इव वातरयाकुलः
तो पितो, खेळतो, चालतो, अंग ताणतो, थरथरतो, कधी चमकतो तर कधी नाही; हे तेजस्वी, मोठ्या कीर्तीचे, राजासारखे आहे, जसा वाऱ्याने ढवळलेला जलाचा स्वामी असतो.
अथापृच्छत् सुतस् तत्र जम्बुद्वीपे महानिशि । कदम्बाग्रावचूलस्थं पितरं पावनाशयः
नंतर जंबूद्वीपातील एका मोठ्या रात्री, पवित्र अंतःकरण असलेल्या पित्याला, जो कदंबाच्या फांदीच्या टोकावर बसला होता, पुत्राने विचारले.