द्युमूर्धानो महीपादा वनालीरोमराजयः । जङ्गलोरुनितम्बिन्यश् चन्द्रार्ककृतकुण्डलाः
आकाश मस्तकावर मुकुटासारखे, पृथ्वी पायांखाली, जंगलांची रांग केसांसारखी, माळराने रुंद कंबर, आणि चंद्रसूर्य कुंडलांसारखे शोभून दिसत होते.
शालिसञ्चारकेदारचन्दनस्थासकाङ्किताः । शिखरोरसिजालग्नहिमशुभ्राम्बुदांशुकाः
शेती आणि चंदनाच्या बनांनी चिन्हांकित, त्यांच्या शिखरांवर बर्फ आणि ढगांच्या शुभ्र वस्त्रांनी झाकलेले.
महार्णवपयःपूरनवमण्डनदर्पणाः । वृक्षौघघर्मपुलका भुवनान्तःपुरान्तराः
महासागराच्या ताज्या पाण्याने आरशासारखे शोभून, घनदाट वृक्षांच्या गर्दीत रोमांच उभे राहिलेले, आणि त्या या जगाच्या अंतरंग महालांसारख्या भासत होत्या.
आर्तवस्नानधारिण्यो लग्नसूर्यांशुकुङ्कुमाः । विचित्रकुसुमोपेताश् चन्द्रांशुसितचन्दनाः
त्यांनी वसंताच्या पाण्यात धुतलेली वस्त्रे नेसली होती, सूर्यकिरणांच्या केशराने सजलेली होती, रंगीबेरंगी फुलांनी मढवलेली होती आणि चंद्रप्रकाशासारख्या शुभ्र चंदनाने अंगाला लावले होते.
गगनतललतादलोपविष्टः प्रसृतवनावलिवारिवाहवेषाः । त्रिभुवनवनिता ददर्श हृष्टः कुसुमनिरन्तरमण्डिता दशाशाः
आकाशात वेलीच्या मोठ्या पानावर बसून, आजूबाजूला वनवेलींनी आणि वाऱ्याच्या झुळकांनी वेढलेला तो आनंदाने तीनही लोकांच्या स्त्रियांना पाहू लागला, ज्या सर्व दिशांना फुलांनी सतत सजवलेल्या होत्या.
ततः प्रभृति तत्रासौ प्रसिद्धस् तापसाश्रमे । कदम्बदाशूर इति शूरस् तपसि दारुणे
त्या वेळेपासून त्या तपस्व्यांच्या आश्रमात तो 'कदंबदाशूर' म्हणून प्रसिद्ध झाला, कारण तो कठोर तपश्चर्येत खंबीर आणि शूर होता.
तस्मिंल् लतादले स्थित्वा विलोक्य ककुभः क्षणम् । दृढं पद्मासनं बद्ध्वा दिग्भ्यः प्रत्याहृतात्मना
तेथे वेलपानावर बसून, त्याने क्षणभर चारही दिशा पाहिल्या आणि मग कमळासनात घट्ट बसून सर्व दिशांकडून आपले मन मागे घेतले.
अज्ञातपरमार्थेन क्रियामात्रे च तिष्ठता । फलकार्पण्ययुक्तेन मनसा सो ऽकरोन् मखम्
सर्वोच्च सत्याची जाणीव नसताना आणि केवळ कर्मकांडात गुंतून, फळ अर्पण करण्याच्या भावनेने त्याने यज्ञ केला.
नभोगतलतापत्त्रसंस्थितेन वनान्तरे । सर्वास् स्वमनसा तेन कृता यज्ञक्रियाः क्रमात्
आकाशात वेल्याच्या पानावर बसून, वनात राहून, त्याने सर्व यज्ञकर्मे फक्त मनानेच एकामागोमाग एक केली.
तत्रासौ दश वर्षाणि मनसैवायजत् सुरान् । गवाश्वनरमेधाद्यैर् यज्ञैर् विपुलदक्षिणैः
तेथे त्याने दहा वर्षे, गायी, घोडे आणि नरमेध यांसारख्या मोठ्या यज्ञांनी, मनानेच देवांची पूजा केली आणि भरपूर दक्षिणा दिली.
कालेनामलतां याते वितते तस्य चेतसि । बलाद् अवततारान्तर् ज्ञानम् आत्मप्रसादजम्
काळानुसार त्याचे मन निर्मळ झाले तेव्हा, आत्म्याच्या कृपेने उत्पन्न झालेले ज्ञान जोराने त्याच्या अंतरात उतरले.
ततो विशीर्णावरणो विगलद्वासनामलः । अवसत् पल्लवे तस्मिन् मुनिर् विगतकल्मषः
मग त्या ऋषींच्या सर्व आच्छादनांचा नाश झाला आणि मनातील वासनांचं मळही गळून पडलं. सर्व पापांपासून मुक्त होऊन ते त्या पानावर शांतपणे राहू लागले.
स ददर्शैकदा तस्यां लतायाम् अग्रतस् स्थिताम् । वनदेवीं विशालाक्षीम् आलोलकुसुमाम्बराम्
एकदा त्यांनी समोरच्या वेलावर मोठ्या डोळ्यांची, फुलांनी सजलेलं वस्त्र घातलेली वनदेवी पाहिली.
कामिनीकान्तवदनां मदघूर्णितलोचनाम् । नीलोत्पलामोदवतीम् अतीव सुमनोहराम्
तीचं रूप प्रियकराच्या चेहऱ्यासारखं सुंदर होतं, डोळे मदाने भरलेले आणि हलणारे, निळ्या कमळाचा सुगंध दरवळणारा, अत्यंत मनमोहक असा तिचा देखावा होता.
ताम् उवाचानवद्याङ्गीं स मुनिर् विनताननाम् । कोकिलः कुसुमापूरनतां वनलताम् इव
त्या निर्दोष अंगयष्टी असलेल्या, खाली मान घालून उभी असलेल्या देवीला त्या ऋषींनी जसा कोकिळा फुलांनी बहरलेल्या वेलेला बोलावं तसं नम्रपणे संबोधलं.
का त्वम् उत्पलपत्त्राक्षि परिविक्षोभितस्मरा । वयस्याम् इव पुष्पाढ्यां लतां किम् अधितिष्ठसि
कमलासारख्या डोळ्यांची तू कोण आहेस, जिचं मन प्रेमाने हललेलं आहे? फुलांनी सजलेली तू या वेलेला आपल्या सखीप्रमाणे का धरून बसली आहेस?
इत्य् उक्ता मृगशावाक्षी गौरी पीनपयोधरा । मुनिम् आह मनोहारि मुग्धाक्षरम् इदं वचः
असं विचारल्यावर, हरणाच्या डोळ्यांसारख्या डोळ्यांची, गोरी आणि भरगच्च उरोज असलेली ती स्त्री त्या ऋषींना निरागस आणि मनाला भुरळ घालणारे शब्द बोलली.
यानि यानि दुरापानि वाञ्छितानि महीतले । प्राप्यन्ते तानि तान्य् आशु महताम् एव याच्ञया
या पृथ्वीवर जी काही दुर्मिळ आणि हवीहवीशी गोष्ट आहे, ती मोठ्या लोकांच्या मागणीनं सहज मिळते.
अहम् अस्मिंल् लताकीर्णे त्वत्कदम्बाभ्यलङ्कृते । लतालीलालया ब्रह्मन् विपिने वनदेवता
या वेलांनी वेढलेल्या आणि तुझ्या संगतीनं शोभून गेलेल्या या वनात, मी वेलांच्या खेळात रमणारी वनदेवता आहे, हे ब्रह्मन्.
ह्यश् चैत्रसितपक्षस्य त्रयोदश्यां स्मरोत्सवे । बभूव वनदेवीनां समाजो नन्दने वने
चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील त्रयोदशीच्या दिवशी, प्रेमाच्या सणाच्या वेळी, नंदन वनात वनदेवींची मोठी मेजवानी झाली.
सामोदपुष्पभ्रमरे कोकिलालिपरिच्छदा । तत्राहम् अगमं नाथ त्रैलोक्यललनासदः
आनंदाने फुललेली फुले, गूंजणाऱ्या मधमाश्या, कोकिळांचा गोड गजर आणि मधमाश्यांनी सजलेले ते ठिकाण, हे प्रभो, मी तिथे गेलो आणि तिन्ही लोकांच्या सुंदर स्त्रियांच्या सभेत सामील झालो.
ततो दृष्टा मया सर्वा वयस्या मदनोत्सवे । अपुत्रया पुत्रयुतास् तेनाहं दुःखिता भृशम्
त्या प्रेमोत्सवात मी माझ्या सगळ्या मैत्रिणींना पाहिलं—काहींना मुले होती, काहींना नव्हती. पण माझ्या पोटी मूल नव्हतं म्हणून मला फार दुःख झालं.
त्वयि सर्वार्थिसार्थस्य बृहत्कल्पतरौ स्थिते । अनाथेव कथं नाथ किल शोच्यास्म्य् अपुत्रिका
तुम्ही सर्व इच्छांची पूर्तता करणारे मोठे कल्पवृक्ष इथे असताना, मी जर मूल नसलेली म्हणून दुःखी वाटावं, जणू काही माझा कोणी आधार नाही, असं कसं शक्य आहे, प्रभो?
देहि मे भगवन् पुत्रं नो चेद् देहम् इहाग्नये । प्रकरोम्य् आहुतिं पुत्रदुःखदाहोपशान्तये
माझ्या प्रभो, मला एक मुलगा द्या; नाहीतर मी हे दुःख सहन करू शकत नाही, म्हणून मी माझे शरीर इथे अग्नीत अर्पण करीन, मुलाबद्दलच्या दुःखाची जळजळ शांत करण्यासाठी.
ताम् इत्य् उक्तवतीं तन्वीं विहस्य मुनिपुङ्गवः । प्राह हस्तगतं पुष्पं तस्यै दत्त्वा दयान्वितः
ती कृश स्त्री असे बोलली तेव्हा, त्या श्रेष्ठ ऋषींनी हसून, आपल्या हातातले फूल दयाळूपणे तिला दिले आणि म्हणाले:
गच्छ तन्वङ्गि मासेन पूजार्हम् अलिलोचनम् । प्रसोष्यसे सुतं कान्तं प्रसूनम् इव सल्लता
जा, कृशांगिणी, एका महिन्यात तुझ्या पोटी सुंदर डोळ्यांचा, पूजेच्या योग्य असा मुलगा जन्माला येईल, जसा वेलीत सुंदर फूल उमलते.
किं त्व् असौ मरणावेशपापिन्येतस् त्वया यतः । याचितः कृच्छ्रसम्प्राप्यज्ञानस् तेन भविष्यति
पण, तो मुलगा मृत्यूच्या छायेत राहील, कारण तू त्याला मोठ्या कष्टाने मागितला आहेस; म्हणून तो अज्ञानात राहील आणि तुला मिळवायला कठीण जाईल.
इत्य् उक्त्वा स मुनिस् तन्वीं प्रसन्नमुखमण्डलाम् । परिचर्यां करोमीति प्रार्थनोत्कां व्यसर्जयत्
असं म्हणून त्या ऋषीने आनंदाने चमकणाऱ्या चेहऱ्याच्या, नाजूक अंगकाठीच्या त्या तरुणीला, तिने सेवा करण्याची इच्छा व्यक्त केल्यावर, परत जाऊ दिलं.
सा जगामात्मसदनं सो ऽतिष्ठत् स्वात्मना सह । अवहत् क्रमशः काल ऋतुसंवत्सराङ्कितः
ती आपल्या घरी परत गेली, आणि तो ऋषी स्वतःच्या संगतीत तिथेच राहिला. ऋतू आणि वर्षांनी ओळखता येईल असा काळ हळूहळू सरू लागला.
अथ दीर्घेण कालेन सैवोत्पलविलोचना । द्वादशाब्दम् उपादाय सुतं मुनिम् उपाययौ
मग खूप काळानंतर, त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या स्त्रीने, बारा वर्षे पूर्ण झाल्यावर, आपल्या मुलाला घेऊन त्या ऋषीकडे नेलं.