मिमानम् इव दिक्कुक्षीर् दीर्घैर् विटपबाहुभिः । आलोकयन्तं ककुभो विकासिकुसुमेक्षणैः
त्या झाडांनी आपल्या लांब फांद्यांसारख्या हातांनी जणू दिशांच्या पोटाचा अंदाज घेतला, आणि फुलांनी फुललेल्या डोळ्यांनी चारही दिशांकडे पाहत होती.
वातावलुलितानल्पभ्रमद्भ्रमरकुन्तलम् । प्रमार्जयन्तम् आशानां मुखं पल्लवपाणिभिः
वाऱ्याने हलणाऱ्या, सतत भिरभिरणाऱ्या मधमाशांनी गजबजलेल्या त्यांच्या शिरोभागांनी, झाडे जणू आपल्या कोवळ्या पानांच्या हातांनी आकाशाचा चेहरा पुसत होती.
कच्छैर् उरुगुलुच्छाच्छमञ्जरीपुञ्जपिञ्जरैः । आस्यैर् इव सताम्बूलैर् हसन्तम् अलिमालितैः
लांब, पिवळसर फुलांच्या गडद झुंबाऱ्यांनी जणू केसांसारखे, ताज्या पानांनी सजवलेल्या तोंडांसारखे दिसत होते, आणि मधमाशांनी भरलेल्या त्या झाडांनी हसल्यासारखे वाटत होते.
लताविलासनोल्लासिपुष्पकेसरधूलिभिः । आबद्धमण्डलाभोगं पूर्णेन्दुम् इव दीप्तिभिः
माळांमध्ये उमललेल्या फुलांच्या केसरधुळीचे वर्तुळ तयार झाले होते, आणि त्या तेजाने ते पूर्ण चंद्रासारखे उजळून निघाले होते.
सङ्कटं विटपावल्या कुञ्जकूजच्चकोरया । गायत्किन्नरया सिद्धवीथ्येव जगद् उच्चया
झाडांच्या रांगा दाट झाल्या होत्या, कुंजात किलबिल करणाऱ्या चकव्यांच्या आवाजाने आणि गाणाऱ्या किन्नरांच्या स्वरांनी ते जणू सिद्धांच्या दिव्य मार्गासारखे उंचावले होते.
लतापीठोपविष्टानाम् अधोलम्बैः कलापिनाम् । कलापैश् शोभितं व्योम सेन्द्रचापैर् इवाम्बुदैः
लतांच्या आसनांवर बसलेल्या, खाली लोंबणाऱ्या मोरांच्या झुंडींनी आकाश शोभून गेले होते, जणू इंद्रधनुष्ये आणि ढगांनी ते सजले आहे.
मग्नोन्मग्नैः प्रतिस्कन्धं चामरैर् भासितं सितैः । चकोरानुगतैः पूर्णैस् संवत्सरम् इवेन्दुभिः
प्रत्येक उतारावर वरखाली हलणाऱ्या पांढऱ्या चामरांनी आणि चकव्यांच्या मागे असलेल्या पूर्ण चंद्रांनी ते उजळले होते, जणू संपूर्ण वर्ष चंद्रांनी भरले आहे.
कपिञ्जलकलालापैः कलकोकिलकूजितैः । जीवजीवविरावैश् च प्रगायन्तम् इवोर्जितैः
कपींजलांच्या किलबिलाटाने, कोकिळांच्या गोड गाण्याने आणि जीवाजीव पक्ष्यांच्या घुमणाऱ्या आवाजाने, जणू तो सारा परिसर मोठ्या स्वरात गात होता असं वाटत होतं.
कादम्बककदम्बैश् च कुलायकृतकेलिभिः । स्वर्गकोटरविश्रान्तैस् सिद्धैर् जगद् इवावृतम्
कदंब पक्ष्यांच्या थव्यांनी, त्यांच्या घरट्यांमध्ये खेळणाऱ्या चिमण्यांनी, आणि जणू स्वर्गाच्या गुहेत विश्रांती घेतलेल्या सिद्धांनी, तो परिसर साऱ्या जगासारखा वेढलेला होता.
प्रवालारुणहस्ताभिर् अलिनेत्राभिर् आश्रितम् । अप्सरोभिर् इव स्वर्गं मञ्जरीभिर् इतस् ततः
कोरलसारख्या लाल देठांच्या आणि मधमाशीसारख्या काळ्या डोळ्यांच्या फुलांच्या गुच्छांनी, जणू स्वर्गात अप्सरा जशा वावरतात तसं, तो परिसर इथे-तिथे वेढलेला होता.
सेन्द्रचापं विलोलेन कुसुमोत्कररेणुना । मञ्जरीपिञ्जरं श्यामं विद्युत्वन्तम् इवाम्बुदम्
फुलांच्या राशीमधून उडणाऱ्या अस्थिर परागकणांनी, जणू इंद्रधनुष्य धारण केल्यासारखा, तो गडद फुलांचा समूह विजेसह असलेल्या पावसाच्या ढगासारखा भासत होता.
सहस्रभुजशाखाढ्यं पूरिताकाशकोटरम् । विश्वरूपम् इवोन्नृत्तं चन्द्रार्ककृतकुण्डलम्
हजारो हातांसारख्या फांद्या असलेले, आकाशभर पसरलेले, जणू काही साक्षात विश्वरूप नाचत आहे, आणि त्याच्या कानात चंद्र-सूर्य यांच्या कुंडल्या झळकत आहेत असे ते दिसत होते.
तले निषण्णनागेन्द्रं व्योम्नि तारागणाकुलम् । लतापुष्पमयं मध्ये भूमण्डलम् इवापरम्
त्याच्या मुळाशी एक मोठा पर्वतराज बसलेला होता, वर आकाशात असंख्य तारे चमकत होते, आणि मधोमध फुलांनी भरलेल्या वेलींनी विणलेली जणू दुसरी पृथ्वीच दिसत होती.
पितामहम् इवाशेषशैलकाननशाखिनाम् । फलपल्लवपुष्पाणां कोशम् एकम् इवावनौ
जसे सर्व डोंगर-वनांच्या झाडांचा पितामह, तसेच ते पृथ्वीवरील सर्व फळे, कोवळी पालवी आणि फुलांचा एकमेव खजिना होते.
दधानं कलिकाजालं स्थगितं पुष्पधूलिभिः । कच्छेष्व् अर्ककरच्छन्नताराजालम् इवाम्बरम्
त्यावर कळ्यांचे गुच्छ होते, फुलांच्या धुळीने झाकलेले, जणू नदीच्या काठावर सूर्यकिरणांनी आणि ताऱ्यांच्या जाळ्याने आकाश झाकले गेले आहे असे वाटत होते.
विलोलविहगैस् स्कन्धैः कुलायकुलसङ्कुलैः । वलितं भूतलं लोललोकैर् जनपदैर् इव
त्याच्या फांद्या सतत हालणाऱ्या पक्ष्यांनी आणि घरट्यांनी भरलेल्या होत्या, त्यामुळे जणू काही पृथ्वीवर उत्साही माणसांच्या वस्तीने गावं वसली आहेत असं वाटत होतं.
मञ्जरीसुपताकाढ्यं लतामण्डपमण्डितम् । पुष्पमक्कोलधवलं पुष्पप्रकरपूरितम्
फुलांच्या मंजिरींच्या पताका आणि वेलींनी सजवलेलं ते झाड, पांढऱ्या फुलांच्या राशींनी झाकलेलं आणि फुलांच्या ढिगाऱ्यांनी भरलेलं होतं.
कूजच्चकोरचमरशुककोकिलशारिकम् । घनस्तबकसञ्छन्नकुहराग्रगवाक्षकम्
चकोर, काळवीट, पोपट, कोकिळ आणि शारिका यांच्या कुजनाने भरलेलं, दाट फुलांच्या घडांनी झाकलेली त्याची ढोली जणू खिडक्या भासत होत्या.
सञ्चरत्पक्षिजनतं मदमन्थरकोटरम् । सर्वासां वनदेवीनाम् अन्तःपुरम् इवोत्तमम्
त्या झाडाच्या ढोलीत पक्ष्यांच्या संथ हालचालींनी मादकता भरली होती, जणू सर्व वनदेवींच्या उत्तम अंतरगृहासारख्या वाटत होत्या.
ब्रुडद्भृङ्गतरङ्गौघैः पुष्पकेसरराशिभिः । राजमानं पतन्तीभिस् सरिद्भिर् इव पर्वतम्
गुंजारणाऱ्या मधमाशांच्या झुंडी, दरवळणाऱ्या सुवासिक लाटा आणि फुलांच्या परागाच्या राशींनी ते झाड असे चमकत होते, जणू काही डोंगरावरून ओढ्यांचे प्रवाह खाली वाहत आहेत.
भ्रमद्भिः पुष्पपत्त्रौघैर् मन्दवातविलासिभिः । वर्धमानैर् वृतस्कन्धं शुभ्राभ्रैर् इव भूधरम्
हळुवार वाऱ्यात उडणाऱ्या आणि झाडाभोवती फिरणाऱ्या फुलांच्या पाकळ्यांच्या सरींनी ते झाड वेढले गेले होते, जणू शुभ्र ढगांनी वेढलेला डोंगर वाढत आहे.
मातङ्गघटघृष्टेन जानुस्तम्भेन पीठिना । आभोगिना बद्धपदं तटेनेव महाचलम्
हत्तींच्या गुडघ्यांनी आणि रुंद पाठींनी झाडाचा खोड घट्ट दाबला गेला होता, त्यामुळे ते झाड आपल्या काठांनी धरून ठेवलेल्या मोठ्या डोंगरासारखे भक्कम उभे राहिले होते.
विचित्रवर्णपक्षाणां स्कन्धकोटरचारिणाम् । वृतं खगानां वृन्देन भूतानाम् इव शृङ्गिणम्
रंगीबेरंगी पंखांच्या पक्ष्यांचे थवे, झाडाच्या फांद्यांमधील कपारीत वावरत होते, त्यामुळे ते झाड विविध जीवांनी भरलेल्या शृंग असलेल्या डोंगरासारखे दिसत होते.
स्तबकाङ्गुलिजालेन लोलेनाभिनयक्रियाम् । दिशन्तम् इव वल्लीनां प्रनृत्तानां वनानिलैः
त्याच्या गोंडस फांद्यांच्या जाळ्याने, वारंवार हलणाऱ्या हालचालींनी, जणू काही वाऱ्याने नाचणाऱ्या वेलींना हातवारे करायला लावले आहेत असे वाटत होते.
कश्चिद् एव निराशो मे नार्थी चापैति तुष्टितः । नृत्यन्तम् इव पुष्पाढ्यैर् लतावलयवल्गनैः
फक्त ज्याच्या मनात काहीही इच्छा नाही, तोच समाधानाने निघून जातो; त्या फुलांनी भरलेल्या वेलांच्या गुच्छांनी जणू काही नाचत असल्यासारखे दिसत होते.
लताकान्तैककान्तत्वाच् छृङ्गाररसनिर्भरम् । काकल्येव प्रगायन्तं मत्तालिजननिस्स्वनैः
त्या वेलीच्याच प्रेमात असलेल्या झाडावर, प्रेमाच्या रसाने ओथंबून गेलेले, नशेत गुंतलेल्या मधमाशांच्या गोड आवाजात जणू काही गाणे गात आहे असे वाटत होते.
आराद् उन्मुक्तकुसुमं सिद्धानां व्योमचारिणाम् । स्वागतानीव कुर्वाणं कोकिलालिकुलारवैः
दूरवरून उमललेल्या फुलांनी, आकाशात संचार करणाऱ्या सिद्धांना जणू कोकिळा आणि मधमाशांच्या गजराने स्वागत करत आहे असे वाटत होते.
फलपुष्पलतोल्लासम् औन्नत्यं च महीरुहाम् । विहसन्तम् इवाच्छाभिः पुष्पकुट्मलदीप्तिभिः
फळांनी आणि फुलांनी बहरलेल्या झाडांना पाहिलं, तर त्यांचा आनंद ओसंडून वाहत होता, जणू काही ते फुलांच्या कळ्या आणि उमललेल्या फुलांच्या तेजाने हसत आहेत.
पारिजातम् इवाजेतुम् ऊर्ध्वगैस् स्कन्धमण्डलैः । व्योमान्तर् अभिधावन्तम् अलम् उद्धुरकन्धरम्
ते झाड जणू पारिजातासारखं आकाशाकडे झेपावत होतं, त्याच्या फांद्या आणि घड वरच्या दिशेने पसरलेल्या, आणि त्याचा खोडही धाडसाने उंच उभारलेला दिसत होता.
मध्यभागस्फुरद्भृङ्गैस् स्तबकैर् घनपक्ष्मभिः । सहस्राक्षत्वम् अतुलैर् जेतुम् ऐन्द्रम् इवोद्यतम्
मधोमध गुंजारव करणाऱ्या भुंग्यांनी आणि दाट, जाड पाकळ्यांच्या फुलांच्या घडांनी ते झाड सजलेलं होतं, आणि त्या अद्वितीय तेजाने जणू इंद्राच्या हजार डोळ्यांच्या वैभवाला टक्कर द्यायला सज्ज झालं होतं.