कदाचिद् अनभिव्यक्तं कदाचिद् व्यक्तिम् आगतम् । इदम् अस्ति परे तत्त्वे सर्वं वृक्ष इवार्तवम्
कधी हे प्रकट, कधी अप्रकट असते; पण सर्व काही त्या परम तत्त्वातच असते, जणू ऋतूच्या काळात झाड असते तसे.
चित्स्पन्द एव सर्वात्मा सर्वदैवेदृशाकृतिः । यद् अस्माज् जायते सर्गो द्वीन्दुत्वम् इव लोचनात्
संपूर्ण जगाचा आधार म्हणजे चैतन्याची लहरी, ती नेहमीच अशीच असते; त्यातूनच सृष्टी निर्माण होते, जशी डोळ्यातून द्वैताची जाणीव होते.
चितस् सर्वास् समायान्ति सन्ततास् सृष्टिदृष्टयः । तत्स्था एवाप्य् अतत्स्थाभाश् चन्द्राद् इव मरीचयः
सृष्टीच्या सर्व कल्पना अखंडपणे चित्तात एकत्र येतात; त्या त्यात राहो वा न राहो, जशा चंद्राच्या किरणांसारख्या दिसतात.
न कदाचन संसारः किलायं नाम सर्वदा । सर्वशक्ताव् असंसारशक्तिता विद्यते यतः
हे जे आपण संसार म्हणतो, ते कधीच खरं अस्तित्वात नसतं. कारण सर्वशक्तिमान सत्यामध्ये संसार नसण्याचीही क्षमता आहे.
न चैवेदं कदाचित् तु साधो जगद् अनीदृशम् । सर्वशक्तौ हि संसारशक्तिता विद्यते यतः
हे जग, हे सज्जना, कधीच आपल्या स्वभावाविना राहत नाही. कारण सर्वशक्तिमान सत्यामध्ये संसार होण्याचीही क्षमता आहे.
महाकल्पावधिं कालम् असंसारितयेद्धया । न भविष्यति संसार इदानीम् इति युज्यते
जर एखाद्याने महाकल्पाच्या अखेरपर्यंतचा काळही संसाररहित मानला, तर असं म्हणणं योग्य ठरेल की आता संसार अस्तित्वात नाही.
ज्ञदृष्ट्या सर्वम् एवेदं ब्रह्मैवेति महामते । नास्ति संसार इत्य् एतद् उपपद्यत एव नः
ज्ञानाच्या दृष्टीने पाहिलं तर हे सर्व काही ब्रह्मच आहे, हे महात्म्या. म्हणूनच आपल्यासाठी संसार नाही असं ठामपणे सांगता येतं.
अज्ञदृष्ट्या त्व् अविच्छिन्नसंसारित्वाद् अनारतम् । नित्या संसारमायेयम् इत्य् अस्यैवोपपद्यते
अज्ञानाच्या दृष्टीने, अखंड संसाराचा अनुभव सतत होत असल्यामुळे, हा संसार नेहमीच आहे असं वाटतं; हेही खरं आहे.
पुनः पुनश् च भावित्वान् न कदाचिद् अनीदृशम् । जगद् इत्य् एतद् अप्य् उक्तं न मृषा रघुनन्दन
पुन्हा पुन्हा असंच विचार केल्यामुळे, हे जग कधीच वेगळं वाटत नाही; म्हणून, हे जग असं आहे असं जे म्हटलं जातं, रघुनंदना, ते खोटं नाही.
अनारतं पतद्भूता दिशो दृष्ट्वा विनश्वरीः । विनाशीदं जगत् सर्वम् इति किं नोपपद्यते
सतत गोष्टी पडून नष्ट होताना, दिशा बदलताना पाहिल्यावर, हे सगळं जग नाशवंत आहे असं का म्हणू नये?
सर्वदोदितचन्द्रार्का दिशो दृष्ट्वा स्थिराचलाः । अविनाशि जगत् सर्वम् इत्य् अप्य् अवितथोपमम्
सूर्य आणि चंद्र नेहमी उगवत आहेत, पर्वत स्थिर आहेत असं पाहिल्यावर, हे सगळं जग अविनाशी आहे असं म्हणणंही तितकंच योग्य आहे.
न तद् अस्ति न यत् तस्मिन्न् एकस्मिन् विततात्मनि । सङ्कल्पकलनाजालम् अनाख्ये नोपपद्यते
त्या एकाच सर्वत्र भरून राहिलेल्या आत्म्यात असं काहीच नाही जे अस्तित्वात नाही. नाव नसलेल्या त्या स्वरूपात कल्पनेच्या भेदांची जाळी निर्माण होत नाही.
पुनः पुनर् इदं सर्वं पुनर् मरणजन्मनी । पुनस् सुखं पुनर् दुःखं पुनः करणकर्मणी
पुन्हा पुन्हा हे सर्व घडतं—मृत्यू आणि जन्म, सुख आणि दुःख, आणि इंद्रियांनी केलेली कर्मे.
पुनर् आशाः पुनर् व्योम पुनस् साम्बुधयो ऽद्रयः । अभ्युदेति पुनस् सृष्टिश् शश्वद् अर्कप्रभा यथा
पुन्हा आशा निर्माण होतात, पुन्हा आकाश दिसतं, पुन्हा समुद्र आणि पर्वत उगवतात; सृष्टी पुन्हा प्रकट होते, जशी सूर्याची किरणे नेहमीच चमकत असतात.
पुनर् दैत्याः पुनर् देवाः पुनर् लोकान्तरक्रमः । पुनस् स्वर्गापवर्गेहा पुनर् इन्द्रः पुनश् शशी
पुन्हा दैत्य येतात, पुन्हा देव प्रकटतात, पुन्हा लोकांचा प्रवास सुरू होतो; पुन्हा स्वर्ग, मोक्ष, पृथ्वीवरील घरं, पुन्हा इंद्र आणि पुन्हा चंद्र.
पुनर् नारायणो देवः पुनर् मनुसुतादयः । पुनर् आशाश् चलच्चारुचन्द्रार्कवरुणानिलाः
पुन्हा नारायण देव, पुन्हा मनुचे पुत्र आणि इतर सर्व, पुन्हा आशा, पुन्हा हलणारा सुंदर चंद्र, सूर्य, वरुण आणि वारा हे सर्व पुन्हा पुन्हा प्रकटतात.
सुमेरुकर्णिका कान्तऋक्षकेसरशालिनी । फुल्लस्फीतोदरोदेति रोदसीनलिनी पुनः
सुमेरू पर्वताचा देठ असलेले आणि आकाशातील तारे केसरांसारखे असलेले पृथ्वी आणि आकाश हे फुललेल्या, भरभराटीच्या कमळासारखे पुन्हा उमलतात.
व्योमकाननम् आक्रम्य वल्गत्य् अंशुनखोत्करैः । तमःकरिघटा भेत्तुं पुनर् भास्करकेसरी
सूर्य आपल्या तेजस्वी किरणांनी जणू सिंहाच्या नखांसारखे आकाशरूपी अरण्यातून पुन्हा मार्गक्रमण करतो आणि गडद अंधाराच्या हत्तींच्या झुंडी फोडतो.
पुनर् इन्दुश् चलच्चूतमञ्जरीसुन्दरैः करैः । करोत्य् अमृतम् आह्लादं दिग्वधूमुखमण्डनम्
पुन्हा चंद्र आपल्या हलणाऱ्या, आंब्याच्या मंजिरीसारख्या सुंदर किरणांनी दिशांच्या वधूंच्या मुखांचे अलंकार करतो आणि अमृतासारखा आनंद देतो.
पुनस् स्वर्गतरोः पुण्यक्षयवातसमीरिताः । पतन्तीह विनुन्नाङ्गाः पुण्यकृत्फलपालयः
पुन्हा, त्या स्वर्गवृक्षावरून, पुण्य कमी झाल्यामुळे उठलेल्या वाऱ्याने, चांगल्या कर्मांनी मिळवलेली फळं इथे पडतात, त्यांची अंगं हललेली असतात.
पुनः कार्यक्रियापक्षैस् संसारारम्भनामकम् । किञ्चित् पटपटं कृत्वा याति कालकपिञ्जलः
पुन्हा, कर्म आणि त्याच्या फळांच्या पंखांनी, ज्याला संसाराची सुरुवात म्हणतात, काळरूपी पक्षी थोडं फडफड करून निघून जातो.
पुनर् इन्द्रालिके याते राज्यम् आस्वाद्य केसरम् । आयात्य् अपरदेवेन्द्रषट्पदस् स्वर्गपङ्कजम्
पुन्हा, इंद्रासारखा मधमाशी राजसुखाचा पराग चाखून निघून गेल्यावर, दुसरा देवांचा राजा त्या स्वर्गीय कमळाजवळ येतो.
पुनः कालं कृतापूतं कलुषीकुरुते कलिः । सचक्रिणम् इवाम्भोधिं प्रवृद्धो ऽवकरानिलः
पुन्हा, एकदा शुद्ध झालेला काळ, कलियुगामुळे पुन्हा दूषित होतो, जसं वाढलेल्या वाऱ्याने स्वच्छ समुद्रात गाळ उठतो.
पुनः कालकुलालेन कृतभूतशरावकम् । चक्रम् आवर्तते वेगाद् अजस्रं कालनामकम्
पुन्हा काळ नावाच्या कुंभाराने सर्व जीवांचा मडका घडवला जातो आणि काळाचं चाक वेगाने, थांबता थांबत नाही, सतत फिरत राहतं.
पुनर् नीरसताम् एति जगद् ध्वस्तशुभस्थिति । अभ्याशीभूतकल्पान्तं संशुष्कम् इव काननम्
पुन्हा या जगातला सार गेला, त्याची शुभ अवस्था नष्ट झाली, आणि कल्पाचा शेवट जवळ आला की, सुकलेल्या जंगलासारखं जग कोरडं पडतं.
पुनर् अर्कगणांश्वग्निदग्धानन्तकलेवरम् । सर्वभूतास्थिसम्पूर्णं जगद् एति श्मशानताम्
पुन्हा जेव्हा सूर्य आणि अग्नी यांच्या समूहांनी सर्वांच्या देहांना जाळून टाकलं, तेव्हा सर्व जीवांची हाडं भरलेलं हे जग स्मशानासारखं होतं.
पुनः कुलाचलाकारपुष्करावर्तवर्षणैः । नृत्यद्भस्मबृहत्फेनां यात्य् एकार्णवतां जगत्
पुन्हा पर्वतासारख्या कमळांच्या भोवऱ्यातून पावसासारख्या लाटा पडतात, आणि मोठ्या राखेचे फेस नाचत राहतात, तेव्हा हे जग एक अखंड समुद्र होतं.
पुनस् संशान्तवाय्वम्बु रिक्तं सकलवस्तुभिः । तदपूर्वम् इवाकाशं जगद् आयाति शून्यताम्
पुन्हा वारा आणि पाणी शांत झाल्यावर आणि सगळ्या वस्तू रिकाम्या झाल्यावर, हे जग पुन्हा शून्यात विलीन होतं, जणू काही आकाश कधीच नव्हतं.
पुनः कतिपया भुक्त्वा समास् समरसाशयः । जीवितं जीर्णया तन्वा ब्रह्माध्यात्मनि लीयते
नंतर काही काळ आनंद घेत, मन समत्वात स्थिर झाल्यावर, जिवन थकतं आणि जीर्ण शरीरासारखं ते परमात्म्यात विलीन होतं.
पुनर् अन्येन कालेन तथैव जगतां गणम् । मनस् तनोति वै शून्ये गन्धर्वो नगरं यथा
पुन्हा काही काळानंतर, मन त्या शून्यात जगांचा समूह तयार करतं, जसं एखादा गंधर्व आकाशात नगर उभं करतो.