स्वस्थस् सर्वेहितत्यागी दूरालोकितवाञ्छनः । परां शीतलताम् अन्तर् आदाय विहरानघ
स्वतःच्या स्वभावात स्थिर राहा, सर्व स्वार्थी इच्छा सोडून दे, आणि सर्व वासना दूर ठेव. अंतःकरणात गारवा ठेवून, हे निष्पापा, इथे आनंदाने वावर.
इत्थं गिरा विमलया विमलाशयस्य रामो मुनेस् स परिमृष्ट इवाबभासे । ज्ञानामृतेन मधुरेण विराजतान्तः पूर्णश् शशाङ्क इव शीतलतां जगाम
शुद्ध मनाच्या त्या ऋषीने शुद्ध वाणीने बोलल्यावर, राम जणू काही पूर्णपणे निर्मळ झाला. ज्ञानरूप अमृताच्या मधुरतेने तो अंतर्बाह्य भरून गेला आणि पूर्ण चंद्रासारखा शीतल झाला.
भगवन् सर्वधर्मज्ञ वेदवेदान्तपारग । आश्वस्त इव तिष्ठामि शुद्धाभिर् भवदुक्तिभिः
हे भगवंत, सर्व धर्मांचे जाणणारे, वेद आणि वेदान्ताचे पारंगत, तुमच्या शुद्ध वचनांनी मी पूर्णपणे आश्वस्त झालो आहे.
उदाराणि विरक्तानि पेशलान्य् उचितानि च । श्रोतुं तृप्तिं न गच्छामि वचांसि वदतस् तव
तुमचं बोलणं उदार, विरक्त, सौम्य आणि योग्य आहे; तुमचं बोल ऐकताना मला कधीच कंटाळा येत नाही.
जात्या राजससात्त्विक्याः कथनावसरान्तरे । उत्पत्तिर् भवता प्रोक्ता भगवन् पद्मजन्मनः
भगवंत, आपल्या बोलण्यात तुम्ही कमलातून जन्मलेल्या परमेश्वराची उत्पत्ती राजस-सात्त्विक स्वरूपाची आहे असं सांगितलं.
अत्रायं मम सन्देहो महात्मन् हृदि वर्तते । सर्वसंशयविच्छेदकारिन्न् आशु तद् उच्यताम्
महात्मा, यावर माझ्या मनात एक शंका आहे; सर्व शंका दूर करणाऱ्या तुम्ही ती कृपया लवकर सांगा.
क्वचिद् अब्जात् क्वचिद् व्योम्नः क्वचिद् अण्डात् क्वचिज् जलात् । चित्रोत्पत्तिः कथं प्रोक्ता शास्त्रे कमलजन्मनः
कुठे कमळातून, कुठे आकाशातून, कुठे अंड्यातून, तर कुठे पाण्यातून जन्म झाल्याचं सांगितलं आहे; मग कमलातून जन्मलेल्या परमेश्वराची ही अद्भुत उत्पत्ती शास्त्रात कशी सांगितली आहे?
बहूनि ब्रह्मलक्ष्याणि शङ्करेन्द्रशतानि च । नारायणसहस्राणि समतीतानि राघव
राघव, अनंत ब्रह्मदेवांचे युगं, शंकरांचे शेकडो काळ, आणि नारायणांचे हजारो काळ आधीच संपले आहेत.
अद्यान्येषु विचित्रेषु ब्रह्माण्डेषु च भूरिषु । नानाचारविहाराणि विहरन्ति सहस्रशः
आजही असंख्य आणि अद्भुत अशा अनेक विश्वांमध्ये, हजारो लोक वेगवेगळ्या रीतीने वावरतात आणि विविध सुखांचा अनुभव घेतात.
तुल्यकालम् अनन्तेषु कालान्तरभवेषु च । जगत्सु प्रोद्भविष्यन्ति बहून्य् अन्यानि भूरिशः
त्याच वेळी, अनंत काळाच्या प्रवाहात आणि भविष्यातील जगांत, असंख्य नवीन विश्वे मोठ्या प्रमाणात निर्माण होतील.
तेषाम् अब्जोद्भवादीनां तेष्व् अण्डेषु दिवौकसाम् । उत्पत्तयो महाबाहो विचित्राः कथिता दिवि
महाबाहो, त्या विश्वांमध्ये कमळातून जन्मलेले आणि इतर देवतांचे विविध प्रकारचे जन्म स्वर्गात सांगितले गेले आहेत.
कदाचित् सृष्टयश् शार्व्यः कदाचित् पद्मजोद्भवाः । कदाचिद् अपि वैष्णव्यः कदाचिन् मुनिनिर्मिताः
कधी सृष्टी शंकरापासून निर्माण होते, कधी कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवापासून, कधी विष्णूपासून, तर कधी ऋषी-मुनींनी घडवलेली असते.
कदाचिद् अब्जजो ब्रह्मा कदाचित् सलिलोद्भवः । अण्डोद्भवः कदाचिच् च कदाचिज् जायते ऽम्बरात्
कधी ब्रह्मदेव कमळातून जन्मतो, कधी पाण्यातून, कधी अंड्यातून, तर कधी आकाशातूनही प्रकटतो.
कस्मिंश्चिद् अण्डे त्र्यक्षो ऽर्कः कस्मिंश्चिद् अपि वासवः । कस्मिंश्चित् पुण्डरीकाक्षः कस्मिंश्चित् त्र्यक्ष एव हि
काही विश्वांमध्ये त्रिनेत्रीच सूर्य असतो, काहींमध्ये इंद्र, काहींमध्ये कमळनेत्री, तर काहींमध्ये पुन्हा त्रिनेत्रीच सूर्य असतो.
कस्याञ्चिद् भूर् अभूत् सृष्टौ नीरन्ध्रतरुसङ्कटा । कस्याञ्चिन् नरनीरन्ध्रा कस्याञ्चिद् भूधरावृता
काही सृष्टींमध्ये पृथ्वी दाट, अती घनदाट जंगलांनी भरलेली असते; काहींमध्ये माणसांनी गच्च भरलेली असते; तर काहींमध्ये डोंगरांनी आच्छादलेली असते.
भूर् अभून् मृण्मयी काचित् काचिद् आसीद् दृषन्मयी । आसीद् धेममयी काचित् काचिन् मांसमयी तथा
काही जगांत पृथ्वी मातीची होती, काहींमध्ये ती दगडाची होती; कुठे ती धुराची होती, तर कुठे ती मांसाचीसुद्धा होती.
इहैव कानिचित् तानि जगन्त्य् अन्यान्य् अथान्यथा । अन्योऽन्यैकैकलोकानि निर्वेधांस्य् अपि कानिचित्
इथेच काही जगं एका प्रकारची होती, काही वेगळ्या प्रकारची; काही जगं एकमेकांत मिसळलेली होती, तर काही अगदी वेगळी आणि स्वतंत्र होती.
अनन्तानि जगन्त्य् अस्मिन् ब्रह्मतत्त्वमहाम्बरे । अम्भोधिवीचिव्रजवन् निमज्जन्त्य् उद्भवन्ति च
या ब्रह्मतत्त्वाच्या विशाल आकाशात असंख्य जगं समुद्रातील लाटांच्या झुंडीप्रमाणे निर्माण होतात आणि नाहीशी होतात.
यथा तरङ्गा जलधौ मृगतृष्णा मरौ यथा । कुसुमानि यथा चूते तथा विश्वश्रियः परे
जसं समुद्रात लाटा, वाळवंटात मृगजळ, किंवा आंब्याच्या झाडावर फुलं उमलतात, तसंच या परमात्म्यात विश्वाची शोभा प्रकट होते.
भानोर् गणयितुं शक्या रश्मिषु त्रसरेणवः । आलोलवपुषो ब्रह्मतत्त्वे न जगतां गणाः
सूर्यकिरणांमध्ये धुळीचे कण मोजता येतात, पण अखंड हालचालीत असलेल्या ब्रह्मस्वरूपात या जगांची संख्या मोजता येत नाही.
यथा मषकजालानि वर्षास्व् इक्षुवनालिषु । उत्पत्योत्पत्य नश्यन्ति तथेमा लोकसृष्टयः
पावसाळ्यात ऊसाच्या शेतात माशांचा झुंड वारंवार निर्माण होतो आणि नाहीसा होतो, तसंच या जगांची निर्मितीही पुन्हा पुन्हा होते आणि नाहीशी होते.
न च विज्ञायते कस्मात् कालात् प्रभृति चागताः । नित्यागमापायपरा एतास् सर्गपरम्पराः
या सृष्टीच्या मालिका नेमक्या कधी आणि कशामुळे सुरू झाल्या, हे कुणालाही ठाऊक नाही; त्या नेहमी निर्माण होतात आणि नाहीशा होतात.
अनादिमत्यो ऽविरतं प्रस्फुरन्ति तरङ्गवत् । पूर्वात् पूर्वं किलाभूवंस् ततः पूर्वतरं तथा
या सृष्टींना आरंभ नाही; त्या लाटांसारख्या सतत उमटतात आणि विरतात. एकाच्या आधी दुसरी, आणि तिच्याही आधी आणखी एक अशी ही मालिका अखंड चालूच असते.
भूत्वा भूत्वा प्रलीयन्ते सुरासुरनरादिकाः । सरित्तरङ्गभङ्ग्यैतास् समस्ता भूतजातयः
देव, दैत्य, माणसं आणि इतर सर्व सृष्टीतील जीव वारंवार जन्म घेतात आणि नाहीसे होतात, जसं नदीवरच्या लाटांचे आकार येतात आणि जातात, तसंच हे सर्व जीवांचे प्रकार आहेत.
यथेदम् अण्डं वैरिञ्चं तथा ब्रह्माण्डपङ्क्तयः । सहस्रशः परिक्षीणा नालिका वत्सरेष्व् इव
जसं हे ब्रह्मदेवाचं अंड आहे, तसंच असंख्य ब्रह्मांडांच्या रांगा हजारो वेळा नष्ट होतात, जसं ओढ्यातील गवताच्या काड्या वर्षागणिक कमी होत जातात.
अन्यास् सम्प्रति विद्यन्ते वर्तमानशरीरकाः । पारे ब्रह्मपुरस्यास्य वितते ब्रह्मणः पदे
इतर काही जीव सध्या अस्तित्वात आहेत, ज्यांना शरीरं आहेत, आणि हे सर्व या ब्रह्मपुराच्या पलीकडे, त्या व्यापक ब्रह्मधामाच्या प्रदेशात आहेत.
ब्रह्मण्य् अन्या भविष्यन्ति बह्व्यो ब्रह्मपुरश्रियः । पुरस्ताच् च विनङ्क्ष्यन्ति भूत्वा भूत्वा यथा गिरः
ब्रह्मरूपात भविष्यात आणखी अनेक ब्रह्मपुराच्या वैभवांचा उदय होईल, आणि पूर्वी ते नष्ट झाले आहेत, जसं शब्द उच्चारले की नाहीसे होतात.
ब्रह्मण्य् अन्या भविष्यन्त्यस् स्थितास् सर्गपरम्पराः । घटा इव मृदो राशाव् अङ्कुरे पल्लवा इव
ब्रह्मरूपातून इतर सृष्टीच्या रांगा निर्माण होतील आणि तशाच राहतील, जसं मातीच्या ढिगातून मडकी तयार होतात किंवा एखाद्या कोंबातून पालवी आणि पानं फुटतात.
यावत्समुद्रं जलधौ यथा जलरयोर्मयः । यावद्ब्रह्म चिदाकाशे तथा त्रिभुवनश्रियः
जसा समुद्रात पाणी असेपर्यंत लाटा पाण्याच्याच असतात, तसंच चैतन्याच्या आकाशात ब्रह्म असेपर्यंत त्रिभुवनाचं वैभव तिथेच आहे.
स्फाराकारविकाराढ्याः प्रेक्ष्यमाणा न किञ्चन । उन्मज्जन्त्यो निमज्जन्त्यो न सत्या नाप्य् असच्छ्रियः
जरी त्या विशाल, बदलत्या आणि तेजस्वी वाटत असल्या, तरी नीट पाहिलं तर त्या काहीच नाहीत—कधी वर येतात, कधी नाहीशा होतात, त्या ना खऱ्या आहेत ना पूर्णपणे खोट्या.