तत्सङ्कल्पक्रमेणैव ततस् स्थितिम् उपागता । इयं सृष्टिर् अपर्यन्ता मायेव घनमायया
त्याच्या इच्छेच्या ओघानेच ही अखंड सृष्टी निर्माण झाली आहे, जशी एखाद्या मोठ्या जादूगाराच्या मायेमुळे भास निर्माण होतो.
जीवो मनःपदं प्राप्य वैरिञ्चपदम् आगतः । यथा ब्रह्मंस् तथा सर्वं विस्तरेण वदाशु मे
जीव मनाच्या अवस्थेला पोहोचून सृष्टीकर्त्याच्या स्थानावर गेला; जसा ब्रह्मा तसंच सर्व काही होतं — हे मला सविस्तर आणि लवकर सांग.
ब्राह्मं शृणु महाबाहो शरीरग्रहणे क्रमम् । निदर्शनेन तेनैव जागतीं ज्ञास्यसि स्थितिम्
हे महाबाहो, ब्रह्माने देह धारण करण्याची प्रक्रिया ऐक; त्याच उदाहरणावरून तुला जगातील अवस्थाही समजेल.
दिक्कालाद्यनवच्छिन्नम् आत्मतत्त्वं स्वशक्तितः । लीलयैव यद् आदत्ते दिक्कालकलितं वपुः
स्वतःच्या शक्तीने, अवकाश, काळ आणि अशा कोणत्याही गोष्टींनी न मर्यादित असलेलं आत्मतत्त्व, केवळ खेळ म्हणून, अवकाश आणि काळ यांच्याशी संबंधित शरीर धारण करतं.
तद् एतज् जीवपर्यायं वासनावेशतत्परं । मनस् सम्पद्यते लोलं कलनाकलनोन्मुखम्
हेच, ज्याला जीव असं म्हणतात, वासनांमध्ये गुंतलेलं असतं आणि ते चंचल मन होतं, जे कधी विचार करतं तर कधी विचार न करता राहू शकतं.
कलयन्ती मनश्शक्तिर् आदौ भावयति क्षणात् । आकाशभावनाम् अच्छां शब्दबीजरसोन्मुखीम्
सुरुवातीला, मनाची शक्ती कल्पना करून क्षणातच शुद्ध अवकाशाची भावना निर्माण करते, जी ध्वनीच्या मूळाशी जोडलेली असते.
ततस् तद्घनतां यातं घनस्पन्दं क्रमान् मनः । भावयत्य् अनिलस्पन्दं स्पर्शबीजरसोन्मुखम्
यानंतर, ती भावना घट्ट होत गेल्यावर, मन हळूहळू घनतेच्या स्पंदनाची कल्पना करतं आणि मग वायूच्या स्पंदनाची, जी स्पर्शाच्या मूळाशी जोडलेली असते.
ताभ्याम् आकाशवाताभ्याम् आमृष्टाभ्यां मनोदृशा । शब्दस्पर्शस्वरूपाभ्यां सङ्घर्षाज् जन्यते ऽनलः
आकाश आणि वायू, मनाने ऐकू येणारा शब्द आणि जाणवणारा स्पर्श या रूपात जेव्हा एकमेकांशी भिडतात, तेव्हा त्यांच्या घर्षणातून अग्नी उत्पन्न होतो.
मनस् तद्घनतां प्राप्य ततो भावयति क्षणात् । प्राकाश्यम् अमलालोकम् आलोकस् तेन वर्धते
मन जाडसर झाले की, क्षणातच ते तेज निर्माण करते — निर्मळ, स्वच्छ प्रकाश — आणि तो प्रकाश हळूहळू वाढत जातो.
मनस् तादृग्गुणगणं रसतन्मात्रवेदनम् । क्षणाच् चिनोत्य् अपां शैत्यं जलसंवित् ततो भवेत्
मनाला असे गुण आणि चवीची जाणीव मिळाली की, ते क्षणातच पाण्याची गारवा ओळखते; त्यामुळे पाण्याची जाणीव निर्माण होते.
ततस् तादृग्गुणगणं मनो भावयति क्षणात् । स्वरूपं गन्धवत् स्थूलं येनोदेष्यति मेदिनी
यानंतर, असे गुण असलेले मन क्षणातच सुगंध असलेले स्थूल रूप तयार करते, ज्यामुळे पृथ्वी प्रकट होते.
अथेदं भूततन्मात्रवेष्टितं तनुतां जहत् । वपुर् वह्निकणाकारं स्फुरितं व्योम्नि पश्यति
यानंतर, सूक्ष्म पंचमहाभूतांनी वेढलेले हे शरीर आपली सूक्ष्मता सोडते आणि आकाशात अग्नीच्या ठिणगीसारखे तेजस्वी रूप दिसू लागते.
अहङ्कारकलायुक्तं बुद्धिजीवसमन्वितम् । तत् पुर्यष्टकम् इत्य् उक्तं भूतहृत्पद्मषट्पदः
अहंकाराची कला, बुद्धी आणि जीव यांच्याने युक्त असलेले हेच 'आठ प्रकारचे सूक्ष्म शरीर' असे म्हणतात, जे पंचमहाभूतांच्या हृदयकमळातील मधमाशीप्रमाणे आहे.
तस्मिंस् तत् तीव्रसंवेगाद् भावयद् भासुरं वपुः । स्थूलतां एति पाकेन मनो भव्यफलं यथा
त्यात, तीव्र इच्छाशक्तीने मन तेजस्वी शरीर निर्माण करते; जसे फळ योग्य वेळी पिकते, तसेच परिपक्वतेने ते शरीर स्थूल होते.
मूषास्थद्रुतहेमाभं स्फुरितं विमलाम्बरे । सन्निवेशम् अथादत्ते तत् तेजस् स्वं स्वभावतः
शुद्ध आकाशात, मूस आणि हाडांमधून वितळलेल्या सोन्यासारखे ते तेज चमकत असते आणि आपल्या स्वभावामुळे ते तेज आपले स्वतःचे रूप धारण करते.
तस्मिन् स्वसन्निवेशे ऽथ तेजःपुञ्जमये मनः । भजते भावनां स्फारे निश्चिताम् आततां स्वतः
मग त्या स्वतःच्या निवासस्थानी, तेजाच्या पुंजातून बनलेले मन आपोआप दृढ आणि विशाल कल्पना धारण करते.
ऊर्ध्वं शिरःपीठमयीम् अधः पादमयीं तथा । पार्श्वयोर् हस्तसंस्थानां मध्ये चोदरधर्मिणीं
वरती डोक्यासारखे आसन, खाली पायांसारखा पाया, दोन्ही बाजूंना हातांची रचना आणि मध्ये पोटासारखे स्वरूप तयार होते.
प्रकटावयवो बालो ज्वालाजालामलाकृतिः । मनोरथवशोपात्तवपुस् तिष्ठत्य् असाव् अथ
तेथे स्पष्ट अवयव असलेले, शुद्ध ज्वाळांच्या झुंडीप्रमाणे दिसणारे एक बालक उभे राहते, ज्याचे शरीर मनाच्या इच्छेनुसार घेतलेले असते.
एवं स्ववासनावेशात् कल्पिताङ्गं मनो मुनेः । नयत्य् उपचयं देहं स्वं स्वभावम् ऋतुर् यथा
अशा प्रकारे, स्वतःच्या वासनांच्या प्रभावाने, त्या ऋषीच्या मनाने कल्पिलेल्या अंगांनी आपला देह वाढवत नेतो, जसे ऋतू आपल्या स्वभावानुसार फळ देतो.
कालेन स्फुटताम् एत्य भवत्य् अमलविग्रहः । बुद्धिसत्त्वबलोत्साहविज्ञानैश्वर्यसंस्थितः
काळाच्या ओघात, हे पूर्णपणे स्पष्ट होतं आणि निर्मळ रूप धारण करतं. त्यात बुद्धी, शुद्धता, बळ, उत्साह, विवेक आणि प्रभुत्व या सगळ्या गुणांचा समावेश असतो.
स एष भगवान् ब्रह्मा सर्वलोकाधिनायकः । द्रवत्कनकसङ्काशः परमाकाशसम्भवः
तोच हा भगवंत ब्रह्मा, सर्व लोकांचा अधिपती आहे. तो वितळलेल्या सोन्यासारखा तेजस्वी दिसतो आणि तो सर्वोच्च आकाशातून प्रकट झालेला आहे.
अथासौ परमाकाशे तिष्ठन् परमरूपवान् । कल्पयत्य् आत्मनो गेहम् आत्मस्थश् चित्तलीलया
मग तो सर्वोच्च आकाशात स्थिर राहतो, श्रेष्ठ रूप धारण करतो आणि स्वतःच्या मनाच्या लीलेंतून, स्वतःमध्येच स्थिर राहून, स्वतःचं घर निर्माण करतो.
कदाचित् केवलं व्योम परमं पारवर्जितम् । अनादिमध्यपर्यन्तं कदाचिद् अमलं पयः
कधी कधी ते फक्त शुद्ध आकाश असतं, जे सर्वोच्च आणि कोणत्याही भेदापासून मुक्त असतं; तर कधी ते आरंभ, मध्य किंवा अंत नसलेलं शुद्ध पाणी असतं.
कदाचित् कल्पकालाग्निज्वालाभासुरमण्डितम् । कदाचित् काननं कान्तं नाभीकमलकुट्मलम्
कधी तो कल्पाच्या शेवटी लागणाऱ्या अग्नीच्या ज्वाळांनी उजळलेला असतो; कधी सुंदर वनासारखा दिसतो, तर कधी नाभीच्या कमळाच्या कळीप्रमाणे असतो.
अन्यान्य् अन्यान्य् अनेकानि प्रतिजन्मावधि प्रभुः । कल्पयत्य् आसनान्य् एष नानारूपाणि हेलया
हा सर्वशक्तिमान, प्रत्येक जन्मासाठी सहजपणे, अनेक वेगवेगळ्या रूपांची आसने निर्माण करतो.
तत्रेदम्प्रथमत्वेन यदैष ब्रह्मणः पदात् । अवतीर्णस् तदा ज्ञानात् तस्यैव सुसमस् स्मृतः
यापैकी, जेव्हा तो प्रथम ब्रह्मपदातून खाली येतो, तेव्हा ज्ञानामुळे त्याचे स्वतःचे शरीर सुडौल मानले जाते.
गर्भनिद्राव्यपगमे वपुः पश्यति भासुरम् । प्राणापानप्रवाहाढ्यं द्रव्यैर् एव विनिर्मितम्
गर्भातील झोप संपली की, तो तेजस्वी शरीर पाहतो, जे प्राण आणि अपान यांच्या प्रवाहाने भरलेले आणि केवळ पदार्थांनी बनलेले असते.
रोमकोटिभिर् आकीर्णं द्वात्रिंशद्दशनान्वितम् । त्रिस्थूणं पञ्चदैवत्यम् अधश्चरणलाञ्छितम्
अगणित केसांच्या टोकांनी वेढलेले, बत्तीस दातांनी सजलेले, तीन आधारांवर उभे असलेले, पंधरा देवतांनी युक्त आणि पायांच्या तळव्यांनी खाली चिन्हांकित असे आहे.
पञ्चभागं नवद्वारं त्वग्लेपमसृणाङ्गकम् । युक्तम् अङ्गुलिविंशत्या नखविंशतिलाञ्छितम्
पाच भागांत विभागलेले, नऊ दारे असलेले, अंगावर लेप लावलेले व गुळगुळीत, वीस बोटांनी युक्त आणि वीस नखांनी चिन्हांकित असे आहे.
द्विबाहुं द्विस्तनं द्व्यक्षं बह्वक्षभुजम् एव वा । नीडं चित्तविहङ्गस्य बिलं मन्मथभोगिनः
दोन हात, दोन स्तन, दोन डोळे किंवा कधी अनेक खांदे व हात असलेले; हे मनरूपी पक्ष्याचे घरटे आणि कामवासनेच्या सर्पाचे गुहेसारखे आहे.