एवं जीवाश् चितो भावाद् भवभावनया हताः । ब्रह्मणो ऽकलिताकाराल् लक्षशो ऽपि च कोटिशः
अशा रीतीने, मनातून निर्माण होणाऱ्या संसाराच्या विचारामुळे असंख्य जीव आपली खरी ब्रह्मस्वरूपता न ओळखता नष्ट होतात.
सङ्ख्यातीताः पुरा जाता जायन्ते ऽद्यापि चाभितः । उत्पतिष्यन्ति चैवान्ये कणौघा इव निर्झरात्
ते जीव पूर्वीही मोजता येणार नाहीत इतके जन्मले, आजही सर्वत्र जन्म घेत आहेत आणि पुढेही अजून जन्म घेतील, जणू धबधब्यातून बाहेर पडणाऱ्या असंख्य पाण्याच्या थेंबांसारखे.
स्ववासनावशावेशाद् आशाविवशतां गताः । दशास्व् अतिविचित्रासु स्वयं निगडिताशयाः
स्वतःच्या वासनांच्या जोरावर, इच्छा-आकांक्षांच्या अधीन होऊन, हे जीव अतिशय वेगवेगळ्या अवस्थांमध्ये स्वतःच्या मनाच्या ओढीने बांधलेले राहतात.
अनारतं प्रतिदिशं प्रतिदेशं जले स्थले । जायन्ते च म्रियन्ते च बुद्बुदा इव वारिणि
सतत सर्वदिशांनी, पाण्यात आणि जमिनीवर, जीव जन्म घेतात आणि मरतात, जणू पाण्यातील फुग्यांसारखे.
केचित् प्रथमजन्मानः केचिज् जन्मवशातिगाः । केचिच् चासङ्ख्यजन्मानः केचिज् जन्मशतान्तराः
काहींचा हा पहिलाच जन्म असतो, काही जन्माच्या ओघातून पुढे गेलेले असतात, काहींना अनंत जन्म झालेले असतात, तर काहींमध्ये शेकडो जन्मांचं अंतर असतं.
भविष्यज्जातयः केचित् केचिद् भूतमहाभवाः । वर्तमानभवाः केचित् केचिच् चाभवतां गताः
काही अजून जन्माला यायचे आहेत, काही पूर्वीचे महान जीव आहेत, काही सध्या अस्तित्वात आहेत, तर काहींचं अस्तित्व संपलं आहे.
केचित् कल्पसहस्राणि जायमानाः पुनः पुनः । एकाम् एवाश्रिता योनिं केचिद् योन्यन्तरं श्रिताः
काही हजारो कल्पांपासून पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात आणि एकाच गर्भात येतात, तर काही वेगवेगळ्या गर्भात जन्म घेतात.
केचिन् महादुःखहताः केचिद् अल्पवयस्स्थिताः । केचिद् अत्यन्तम् उदिताः केचिद् अर्का इवोदिताः
काही जण मोठ्या दुःखाने ग्रासलेले असतात, काही अजून तरुण वयातच राहतात, काही अत्युच्च शिखरावर पोहोचतात, तर काही सूर्यासारखे तेजस्वी होतात.
केचित् किन्नरगन्धर्वविद्याधरमहोरगाः । केचिद् अर्केन्द्रवरुणत्र्यक्षाधोऽक्षजपद्मजाः
काही जण किन्नर, गंधर्व, विद्याधर किंवा मोठे सर्प असतात; काही सूर्य, इंद्र, वरुण, त्रिनेत्री, अधोलोकांचा स्वामी किंवा ब्रह्मा यांच्या वंशात जन्मतात.
केचित् कुम्भाण्डवेतालयक्षरक्षःपिशाचकाः । केचिद् ब्राह्मणभूपालवैश्यशूद्रगणास् स्मृताः
काही जण कुम्भांड, भूत, यक्ष, राक्षस किंवा पिशाच्च असतात; काही ब्राह्मण, राजा, व्यापारी किंवा शूद्र म्हणून ओळखले जातात.
केचिच् छ्वपचचण्डालकिरातखशपुक्कसाः । केचित् तृणौषधीपत्त्रफलमूलपदं गताः
काही जण श्वपच, चांडाळ, किरात, खश किंवा पुक्षस असतात; काही गवत, औषधी, पान, फळ किंवा मूळ यांच्या अवस्थेला पोहोचतात.
केचिद् वनलतागुल्मतृणोपलदशोषिताः । केचित् कदम्बजम्बीरसालतालतमालकाः
काही जण वनातील वेलींनी, झुडपांनी, गवताने आणि दवाने कोरडे पडले आहेत; काही जण कदंब, जांभूळ, साल, ताड आणि तमाळ वृक्ष आहेत.
केचिद् विभवसम्भारमत्तसामन्तभूमिपाः । केचिच् चीराम्बरच्छन्ना मुनिमौनम् उपाश्रिताः
काही जण धनसंपत्तीमुळे गर्विष्ठ झालेले राजे आहेत; काही जण झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालून, ऋषींच्या मौनाचा आश्रय घेतलेले आहेत.
केचिद् भुजगगोनासक्रिमिकीटपिपीलकाः । केचिन् मृगेन्द्रमहिषमृगर्क्षचमरैणकाः
काही जण साप, गायी, हत्ती, जंतू, किडे आणि मुंग्या आहेत; काही जण सिंह, म्हशी, हरणे, अस्वले, याक आणि कृष्णमृग आहेत.
केचित् सारसचक्राह्वबलाकाबककोकिलाः । केचित् कमलकल्हारकुमुदोत्पलतां गताः
काही जण बगळे, चक्रवाक, बगळा, कावळा आणि कोकिळा झाले आहेत; काही जण कमळ, काळार, कुमुद आणि नीलकमळ झाले आहेत.
केचित् करभमातङ्गपतङ्गवृषगर्दभाः । केचिद् द्विरेफमषकपुत्तिकादंशवंशजाः
काही उंट, हत्ती, पतंग, बैल आणि गाढव असतात; काही मधमाशी, डास, माशी, छोट्या कीटकांच्या जातीतील आणि चावणाऱ्या किड्यांच्या वंशातील असतात.
केचिद् आपद्बलाक्रान्ताः केचित् सम्पदम् आगताः । केचित् स्थितास् स्वर्गपुरे केचिन् नरकम् आस्थिताः
काहींना संकटांनी ग्रासलेलं असतं, काहींना संपत्ती मिळालेली असते; काही स्वर्गात राहतात, तर काही नरकात गेलेले असतात.
ऋक्षचक्रगताः केचिद् वृक्षरन्ध्रगताः परे । वातरूपे स्थिताः केचित् केचिद् व्योमपदे स्थिताः
काही ताऱ्यांच्या मंडळात असतात, काही झाडांच्या फटीत राहतात; काही वाऱ्यासारखे असतात, तर काही आकाशातच वावरतात.
सूर्यांशुषु स्थिताः केचित् केचिद् इन्द्वंशुषु स्थिताः । केचित् तृणलतागुल्मरसस्वादुष्व् अवस्थिताः
काही सूर्यकिरणांत वसलेले असतात, काही चंद्रकिरणांत असतात; काही गवत, वेल, झुडुप यांच्या गोड रसात राहतात.
जीवन्मुक्ता भ्रमन्तीह केचित् कल्याणभाजनम् । चिरमुक्तास् स्थिताः केचिन् नूनं परिणताः परे
काही जीवन्मुक्त इथे मुक्तपणे वावरतात, ते शुभतेचे पात्र असतात. काहींना फार पूर्वीच मुक्ती मिळाली आहे, ते इथेच स्थिर राहतात आणि खरोखरच परमात्पदात परिपक्व झालेले असतात.
केचिच् चिरेण कालेन भविष्यन्मुक्तयश् शठाः । केचिद् द्विषन्ति दुर्भावाः केवलीभावम् आत्मनः
काही लोक फार काळानंतर, जरी कपटी असले तरी, मुक्त होतील. काहींच्या मनात वाईट भावना असतात आणि ते आत्म्याच्या शुद्ध अवस्थेला द्वेष करतात.
केचिज् जाता जगत्य् अस्मिन् केचिद् अन्यत्र संस्थिताः । केचिन् नेह न चान्यत्र परे एव पदे स्थिताः
काही जण या जगात जन्म घेतात, काही दुसरीकडे स्थिर असतात. काही ना इथे आहेत ना तिथे, तर फक्त परम अवस्थेतच स्थिर असतात.
केचिन् महेन्द्रमलयसह्यमन्दरमेरवः । केचित् क्षारदधिक्षीरघृतेक्षुजलराशयः
काही जण महेंद्र, मलय, सह्य, मंदार, मेरू हे महान डोंगर आहेत. काही क्षार, दूध, तूप, ऊस आणि पाण्याची महासागरं आहेत.
केचिद् विशालाः ककुभः केचिन् नद्यो महारयाः । केचित् स्त्रियः कान्तदृशः केचिच् छण्ढनपुंसकाः
काही जण विशाल दिशा आहेत, काही मोठ्या नद्या आहेत; काही सुंदर रूपाच्या स्त्रिया आहेत, तर काही रागीट नपुंसक आहेत.
केचित् प्रबुद्धमतयः केचिज् जडतराशयाः । केचिज् ज्ञानोपदेष्टारः केचिद् आत्तसमाधयः
काहींची बुद्धी जागृत आहे, काहींची वृत्ती मंद आहे; काही ज्ञान शिकवणारे आहेत, तर काही पूर्ण समाधीत मग्न आहेत.
जीवास् स्ववासनावेशविवशाशयतां गताः । एतास्व् एतास्व् अवस्थासु संस्थिता बद्धभावनाः
सर्व जीव आपापल्या वासनांनी भारलेले, असहाय्य अवस्थेला पोहोचले आहेत; या विविध स्थितींमध्ये ते आपल्या कल्पनांमध्येच अडकून राहतात.
विहरन्ति जगत्कोशे निपतन्त्य् उत्पतन्ति च । कन्दुका इव हस्तेन मृत्युनाविरतं हताः
हे सर्व जगाच्या पसाऱ्यात भटकतात, पडतात आणि पुन्हा उभे राहतात; मृत्यूच्या हाताने, जणू चेंडू सारखे, सतत फेकले जातात.
आशापाशशताबद्धा वासनाभारधारिणः । कायात् कायम् उपायान्ति वृक्षाद् वृक्षम् इवाण्डजाः
शेकडो इच्छांच्या दोऱ्यांनी बांधलेले आणि मनाच्या सवयींचा भार वाहणारे हे लोक एका देहातून दुसऱ्या देहात जातात, जसे पक्षी एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर उडतात.
अनन्तानन्तसङ्कल्पकल्पनोत्पातमायया । इन्द्रजालं वितन्वाना जगन्मयम् इदं महत्
असंख्य आणि अनंत कल्पनांच्या जाळ्यात, मनाच्या मायेमुळे, हे लोक या विशाल जगाचा जणू जादूचाच खेळ विणतात.
तावद् भ्रमन्ति संसारे वारीवावर्तराशयः । यावन् मूढा न पश्यन्ति स्वम् आत्मानम् अनिन्दितम्
हे लोक संसाराच्या समुद्रात, जणू लाटांप्रमाणे भोवऱ्यात फिरतात, जोपर्यंत अज्ञानामुळे त्यांना स्वतःचा निर्दोष आत्मा दिसत नाही.