यावद् उद्वेगम् आपन्नश् शम्बरः कोपवान् भृशम् । तार्णो ऽभि वातम् अनल इव जज्वाल चोच्छ्वसन्
शांबराला जेव्हा प्रचंड राग आला, तेव्हा तो वाऱ्याने पेटलेल्या आगीसारखा धगधगू लागला आणि जोरजोराने श्वास घेऊ लागला.
त्रैलोक्यम् अपि चान्विष्य न देवांल् लब्धवान् अथ । परेणापि प्रयत्नेन सुकृतानीव दुष्कृती
तीनही लोकांत शोध घेऊनही त्याला देव सापडले नाहीत; खूप प्रयत्न करून त्याला जसे वाईट माणसे सापडतात तसेच काही चांगले लोक सापडले.
ससर्ज मायया घोरान् असुरांस् त्रीन् महाबलान् । बलरक्षार्थम् उदितान् कालान् मूर्तिम् इवास्थितान्
त्याने आपल्या मायेमुळे तीन भयंकर आणि बलवान असुर निर्माण केले, जे बळ राखण्यासाठी उभे राहिले आणि काळाच्या मूर्तीप्रमाणे होते.
निर्मिता मायया भीमाः कल्पपादपबाहवः । उदगुस् ते महाकायाः पक्षक्षुब्धा इवाद्रयः
त्या मायेमुळे निर्माण झालेल्या भीषण असुरांचे हात कल्पवृक्षाच्या फांद्यांसारखे होते; ते इतके मोठे होते की जणू पंखांनी हलवलेले डोंगर उभे राहावेत तसे वाटत होते.
दामा व्यालः कटश् चेति नामभिः परिलाञ्छिताः । यथाप्राप्तैककर्तारश् चेतनामात्रधर्मिणः
त्यांची नावे दामा, व्याल आणि कट अशी होती; हे नावांनी ओळखले जात आणि प्रत्येक जण जशी संधी मिळेल तसे वागत, त्यांना केवळ चेतनेचेच स्वरूप होते.
अभावात् कर्मणां ते च प्राक्तनानाम् अवासनाः । निर्विकल्पकचिन्मात्रपरिस्पन्दैककर्मिणः
पूर्वीच्या कृतींच्या आठवणी नसल्यामुळे त्यांच्यात कुठलाही संस्कार उरलेला नव्हता; त्यांची क्रिया फक्त शुद्ध चैतन्याच्या लहरीतूनच होत असे, ज्यात कोणताही भेदभाव नव्हता.
कर्मबीजं कलां तन्वीं दधाना मननात्मिकाम् । अपुष्टां कृत्रिमाम् अन्तर् आदायोदयम् आगताः
कृतीचं सूक्ष्म बीज, जे विचारांच्या स्वरूपाचं आहे, पण आतून न वाढवलेलं आणि कृत्रिम असं धरून, ते अस्तित्वात आले.
पारम्पर्येण ते ह्य् अत्र काकतालीयवद् भटाः । प्रकृताम् अनुवर्तन्ते क्रियाम् उज्झितवासनाः
या योद्ध्यांनी इथे पिढ्यान्पिढ्या, कावळा आणि फणसाच्या गाठीसारखी योगायोगाने, नैसर्गिक कृतीचं अनुसरण केलं; त्यांनी सर्व संस्कार सोडले होते.
अर्धसुप्ता यथा बालास् स्वाङ्गैर् इङ्गन्ति केवलम् । वासनात्माभिमानाभ्यां हीनास् ते तद्वद् एव हि
जसं अर्धवट झोपेत असलेली मुलं फक्त आपले हातपाय हलवतात, तसंच हे लोकही, कोणताही संस्कार किंवा अहंभाव नसताना, तशाच प्रकारे वागत होते.
नाभिपातं न चापातं विदुस् ते न पलायनम् । न जीवितं न मरणं न रणं च जयाजयौ
त्यांना पडणे, कोणी आपल्यावर आघात करणे, पळून जाणे, जगणे किंवा मरणे, युद्ध, विजय किंवा पराभव — यापैकी काहीच माहीत नव्हते.
केवलं सैनिकान् अग्रे दृष्ट्वाभिहननोद्यतान् । अभिजघ्नुः परान् आजौ प्रहारदलिताद्रयः
फक्त समोर उभे असलेले सैनिक आणि त्यांची लढण्यासाठीची तयारी पाहून, त्यांनी शत्रूंवर तुटून पडले आणि जणू काही डोंगर फोडावेत तसे त्यांना चिरडून टाकले.
शम्बरश् चिन्तयाम् आस परितुष्टमनाः पुरे । विजेष्यते हि मत्सेना मायासुरसुरक्षिता
शम्बर याच्या मनात मोठा आनंद होता. आपल्या नगरात तो विचार करू लागला — 'माझी सेना मायासुराच्या रक्षणाखाली आहे, म्हणून नक्कीच विजय मिळवेल.'
इष्टानिष्टाभिर् एते हि वासनाभिस् समुज्झिताः । ततो रणे बिभ्यति नो विद्रवन्ति च न स्थिराः
कारण हे शत्रू इच्छा आणि द्वेष यांपासून मुक्त झाले आहेत; म्हणूनच युद्धात ते ना घाबरतात, ना पळून जातात, ना एकाच जागी उभे राहतात.
यदैते न पलायन्ते देवैर् अभिहता अपि । तदैषातिबला सेना ममेदानीं व्यवस्थिता
हे जेव्हा देवांनी कितीही मारले तरी पळत नाहीत, तेव्हाच माझी ही सेना खरंच अपूर्व बळाने ठाम उभी आहे, असं म्हणता येईल.
अतिबलासुरदोर्द्रुमपालिता मम चमूस् स्थिरताम् अलम् एष्यति । अमरवारणदन्तविघट्टनेष्व् अमरपर्वतहेममही यथा
अतिबला नावाच्या बलाढ्य असुराच्या संरक्षणाखाली माझी सेना नक्कीच स्थिर राहील, जशी स्वर्गातील उत्तम हत्तींच्या सुळ्यांनी आदळूनही अमर पर्वताची सोन्याची भूमी हलत नाही.
दैत्यास् सागरकुञ्जेभ्यः कन्दरेभ्यस् सुराचलात् । उदगुर् भीमनिर्ह्रादास् सपक्षगिरिलीलया
दैत्य समुद्राच्या गुंफांमधून, पर्वतांच्या दऱ्यांमधून आणि स्वर्गीय पर्वताच्या शिखरांवरून भयंकर गर्जना करत वर आले, जणू पंख असलेले डोंगर सहज उचलत आहेत.
रोदसीकुहरं हस्तप्रहारहतभास्करम् । दानवाः पूरयाम् आसुर् दामव्यालकटेरिताः
स्वर्गीय नागांच्या फटक्यांनी त्यांची शरीरं फाडली गेली, तरीही त्या दानवांनी आपल्या हातांनी सूर्य खाली पाडून आकाशातली पोकळी भरायला सुरुवात केली.
अथोत्तस्थुर् निकुञ्जेभ्यः कन्दरेभ्यस् सुराचलात् । प्रलयान्त इवाक्षुब्धा भीतास् स्वर्वासिनां गणाः
मग जणू काही प्रलयाच्या शेवटीच, स्वर्गातील रहिवासी घाबरून, वनांतून, गुहांतून आणि देवांच्या पर्वतावरून बाहेर आले.
देवासुरपताकिन्योस् तद् युद्धम् अभवत् तयोः । अकालोल्बणकल्पान्तभीषणं भुवनान्तरे
त्या दोघांमध्ये, देव आणि दैत्यांच्या सेनापतींमध्ये, दुसऱ्या लोकात जणू काही जगाच्या अंतासारखे भीषण युद्ध सुरू झाले.
पेतुः प्रलयपर्यस्तसचन्द्रार्काद्रिवद् दिवः । शिरांसि कुण्डलोद्वान्ततेजःपीततमांस्य् अधः
जणू प्रलयाच्या वेळी चंद्रसूर्य खाली पडल्यासारखी, कानातले तेजाने काळवंडलेली डोकी आकाशातून खाली पडू लागली.
जुघूर्णुर् भटनिर्मुक्तसिंहनादविराविताः । प्रलयानिलसम्पूरैस् साट्टहासा इवाद्रयः
ते वीरांच्या सिंहगर्जना आणि रणशब्दांनी डोलू लागले, जणू प्रलयाच्या वाऱ्यात हास्य करणारे डोंगरच.
रेजुर् आत्मशिलातुल्यहेतिपातार्तवृत्तयः । कुलाचलतटा भीतविभ्रान्तहरिमण्डलाः
उच्च डोंगरांच्या उतारांवर, त्यांच्या सोन्यासारख्या शिखरांनी घाबरून आणि गोंधळून जणू शस्त्रांच्या जोरदार आघातांनी डोंगराच्या खडकासारखीच कंपने झाली.
तेरुः परस्पराघातहतहेतिसमुत्थिताः । लोलानलकणाः कल्पविशीर्णा इव तारकाः
शस्त्रांची एकमेकांवरची धडक लागून उठलेल्या अग्नीच्या ठिणग्या, जणू कल्पांत तुटून पडलेल्या ताऱ्यांसारख्या इकडे तिकडे विखुरल्या.
विलेसू रक्तमांसौघपूर्णैकार्णवतीरगाः । कल्पतालतनूत्ताला वेतालास् तारतालिनः
रक्त आणि मांसाच्या लाटा भरलेल्या नदीच्या काठावर, कल्पाच्या शेवटी उभ्या असलेल्या ताडाच्या झाडांसारखे उंच आणि सडपातळ वेताळ गाणी म्हणत होते.
प्रस्फुरद्रुधिरासारशान्तपांसुपयोधरे । व्योम्नि हेतिहतक्षुण्णमौलिकुण्डलकोटयः
रक्त आणि धुळीच्या सरींनी शांत झालेल्या ढगांमध्ये, शस्त्रांच्या आघातांनी तुटलेली मुकुटं आणि कुंडल्यांच्या टोकांचे चमकणारे तुकडे आकाशात दिसत होते.
बभूवुर् भास्कराकारैः कल्पपादपबाहुभिः । प्रहारदलिताद्रीन्द्रैर् दैत्यैर् निर्विवरा दिशः
दिशा अशा घनदाट झाल्या की जणू काही दैत्यांच्या सूर्यासारख्या तेजस्वी देहांनी आणि कल्पवृक्षासारख्या भुजांनी पर्वतराजाला फोडून टाकलं होतं.
जग्मुर् ज्वलदसिव्रातपातपाटितभित्तयः । कणप्रकरतां शैलाः कल्पाग्निवलिता इव
ज्वलंत तलवारींच्या घावांनी डोंगरांच्या उतारांना भेगा पडल्या आणि ते डोंगर अग्नीने भस्म झाल्यासारखे फक्त खड्यांचे ढीग उरले.
देवास् तेजस् समाजग्मुर् अश्वमेधैधिता इव । असुरान् अनुसस्रुस् ताञ् जलदान् इव वायवः
देवतांनी आपलं तेज एकत्र केलं, जणू काही अश्वमेधयज्ञाच्या अग्नीने ते प्रज्वलित झालं होतं, आणि वाऱ्यांनी ढगांना हाकलावं तसं त्यांनी असुरांचा पाठलाग केला.
जगृहुस् तान् अथाक्रम्य जरदाखून् इवोतवः । रेजुस् सुरासुराः फुल्लवनलोलाद्रिवद् दिवि
मग देवांनी त्या असुरांना जणू काही वाघांनी म्हातारं उंदीर पकडावं तसं पकडलं; आणि आकाशात देव आणि असुर फुललेल्या वनांनी डोंगरांवर डोलावं तसे चमकत होते.
ते ऽन्योऽन्यं पूरयाम् आसुश् शस्त्रपूरैर् दिशो दश । वनानि कुसुमव्रातैस् सुमेरोर् इव मारुताः
त्यांनी एकमेकांवर शस्त्रांच्या वर्षावाने दहा दिशा भरून टाकल्या, जणू काही मेरू पर्वताच्या जंगलांत वारे फुलांच्या राशी उधळतात.