को ऽहं कथम् इदं वेति यावन् न प्रविचारितम् । संसाराडम्बरं तावद् अन्धकारोपमं स्थितम्
जोपर्यंत 'मी कोण आहे? हे काय आहे?' असा विचार मनात येत नाही, तोपर्यंत संसाराचा गोंधळ अंधारासारखा टिकून राहतो.
मिथ्याभ्रमभरोद्भूतं शरीरं पदम् आपदाम् । आत्मभावनया नेदं यः पश्यति स पश्यति
चुकीच्या समजुतींमधून निर्माण झालेले हे शरीर म्हणजे संकटांचे घर आहे. जो हे शरीर स्वतःचे खरे रूप मानत नाही, तोच खरा पाहतो.
देशकालवशोत्थानि न ममेति गतभ्रमम् । शरीरसुखदुःखानि यः पश्यति स पश्यति
ज्याचे भ्रम दूर झाले आहेत, आणि जो देश-कालानुसार येणारे शरीराचे सुखदुःख 'माझे नाही' असे पाहतो, तोच खरा पाहतो.
आत्मानम् इतरच् चैव दृशा नित्याविभिन्नया । सर्वं चिज्ज्योतिर् एवेति यः पश्यति स पश्यति
जो आपल्या आत्म्याला आणि इतर सर्व गोष्टींना कायम एकच दृष्टीने, न भेदभाव करता पाहतो आणि सर्व काही हेच चैतन्याचे प्रकाश आहे असे जाणतो, तोच खरा पाहणारा आहे.
अपारपर्यन्तनभो दिक्कालादिक्रियान्वितम् । अहम् एवेति सर्वत्र यः पश्यति स पश्यति
जो अनंत आकाशात, सर्व दिशांमध्ये, काळात, कृतींमध्ये आणि सर्वत्र 'मीच आहे' असे पाहतो, तोच खरा पाहणारा आहे.
वालाग्रलक्षभागात् तु कोटिशः परिकल्पितः । अहं सूक्ष्म इति व्यापी यः पश्यति स पश्यति
जो केसाच्या टोकाच्या लाखाव्या भागातही असणाऱ्या, असंख्य प्रकारे कल्पिलेल्या, अत्यंत सूक्ष्म अशा 'मला' सर्वत्र व्यापलेला आहे असे पाहतो, तोच खरा पाहणारा आहे.
सर्वशक्तिर् अनन्तात्मा सर्वभावान्तरस्थितः । अद्वितीयश् चिद् इत्य् अन्तर् यः पश्यति स पश्यति
जो अंतःकरणाने सर्वशक्तिमान, अनंत आत्मा, सर्व अवस्थांमध्ये असलेला आणि अद्वितीय चैतन्य आहे असे पाहतो, तोच खरा पाहणारा आहे.
आधिव्याधिभयोद्विग्नो जरामरणजन्मवान् । देहो ऽहम् इति न प्राज्ञो यः पश्यति स पश्यति
जो माणूस आजार, भीती, दुःख, म्हातारपण, मृत्यू आणि जन्म यांना सतत सामोरा जातो आणि 'मी हे शरीर आहे' असं समजतो, तो खऱ्या अर्थाने पाहत नाही.
तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस्ताच् च व्यापको महिमा मम । न द्वितीयो ममास्तीति यः पश्यति स पश्यति
जो माझं सामर्थ्य वर, खाली आणि सर्वत्र व्यापलेलं आहे असं ओळखतो आणि माझ्याशिवाय दुसरं काही नाही असं जाणतो, तोच खऱ्या अर्थाने पाहतो.
मयि सर्वम् इदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव । चित्तन्तुर् अहम् एवेति यः पश्यति स पश्यति
ज्याला असं दिसतं की हे सगळं माझ्यात ओवलेलं आहे, जसं मण्यांची माळ दोऱ्यावर असते, आणि मीच अंतरात्मा आहे, तोच खऱ्या अर्थाने पाहतो.
नाहं न चान्यद् अस्तीह ब्रह्मैवास्ति न चास्ति तत् । इत्थं सदसतोर् मध्यं यः पश्यति स पश्यति
जो असं ओळखतो की इथे ना मी आहे, ना दुसरं काही आहे, फक्त ब्रह्मच आहे आणि दुसरं काही नाही, आणि जो अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांच्या मध्ये असलेलं सत्य पाहतो, तोच खऱ्या अर्थाने पाहतो.
यन् नाम किञ्चित् त्रैलोक्ये स एको ऽवयवो मम । तरङ्गो ऽब्धाव् इवेत्य् अन्तर् यः पश्यति स पश्यति
या तिन्ही जगात ज्या काही गोष्टी किंवा नावे आहेत, त्या सगळ्या माझ्याच एकेक रूपांसारख्या आहेत, जणू समुद्रातल्या लाटांसारख्या. जो हे अंतर्यामी ओळखतो, तोच खरा पाहतो.
आत्मतापरते त्वत्तामत्ते यस्य महात्मनः । भावाद् उपरते स्यातां स पश्यति सुलोचनः
ज्याच्या मनात 'मी' आणि 'तू', आपलेपण आणि परकेपण या कल्पना संपल्या आहेत, अशा महान आत्म्याला सर्व काही स्पष्टपणे दिसते.
शोच्या पाल्या मयैवेयं स्वसेयं मे कनीयसी । त्रिलोकी पेलवेत्य् उच्चैर् यः पश्यति स पश्यति
ही सृष्टी दयनीय आहे, जपायला हवी आणि माझ्या लहान बहिणीसारखी आपलीच आहे असं समजावं. जो मोठ्याने म्हणतो की हे त्रैलोक्य खूपच नाजूक आहे, तोच खरा पाहतो.
चेत्यानुपातरहितं चिद्भैरवमयं वपुः । आपूरितजगज्जालं यः पश्यति स पश्यति
जेव्हा कोणी हे शरीर वस्तूंपासून वेगळं, शुद्ध चैतन्याचं आणि साऱ्या विश्वाने भरलेलं आहे असं पाहतो, तेव्हाच तो खरं पाहतो.
सुखं दुःखं भवो ऽभावो ऽविवेककलनाश् च याः । अहं न वेति वा नूनं पश्यन् न परिहीयते
आनंद, दुःख, अस्तित्व, अनुपस्थिती आणि विवेकाच्या कल्पना—'हे मी आहे' किंवा 'हे मी नाही' असं जे कोणी पाहतो, त्याचं काहीही कमी होत नाही.
स्वात्मसत्तापरापूर्णे जगत्य् अन्येन वर्जिते । किं मे हेयं किम् आदेयम् इति पश्यन् सदृङ् नरः
स्वतःच्या अस्तित्वाने व्यापलेल्या आणि दुसरं काहीच नसलेल्या जगात, 'काय टाकावं, काय घ्यावं?' असं पाहणारा माणूस खरा ज्ञानी असतो.
अप्रतर्क्यम् अनाभासं सन्मात्रम् इदम् इत्य् अलम् । हेयोपादेयकलना यस्य क्षीणा नमामि तम्
ज्याच्यासाठी हे सर्व केवळ शुद्ध अस्तित्व आहे, जे विचाराच्या आणि रूपाच्या पलीकडे आहे, आणि ज्याचं टाकण्याचं-घेण्याचं मोजमाप संपलं आहे—त्याला मी वंदन करतो.
य आकाशवद् एकात्मा सर्वभावगतो ऽपि सन् । न भावरञ्जनाम् एति स महात्मा महेश्वरः
जो आकाशासारखा एकच आत्मा आहे, सर्वत्र असूनही कोणत्याही अवस्थेने रंगत नाही, तो खरा महात्मा आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
तमःप्रकाशकलनामुक्तः कालात्मतां गतः । यस् सोम्यस् सुसमस् स्वस्थस् तं नौमि पदम् आगतम्
जो अंधार आणि प्रकाश या कल्पनांपासून मुक्त झाला आहे, काळाचं खरं स्वरूप ज्याने मिळवलं आहे, जो मनाने शांत, समतोल आणि निरोगी आहे— त्या प्राप्त अवस्थेला मी वंदन करतो.
यस्योदयास्तमयसङ्कलनाकलासु चित्रासु चारुविभवासु जगद्गतासु । वृत्तिस् समैव सकलैकगतेर् अनन्ता तस्मै नमः परमबोधवते शिवाय
ज्याच्या उदयास्त आणि जगातील विविध सुंदर रूपांत, सर्व व्यवहार नेहमीच सम, एकाग्र आणि अमर्याद असतात— त्या सर्वोच्च ज्ञानी, शिवाला मी नमस्कार करतो.
तस्येयं भोगमोक्षार्थं तज्ज्ञस्योपवनोपमा । सुखायैव न दुःखाय स्वशरीरमहापुरी
या जाणणाऱ्याच्या आनंद आणि मुक्तीसाठी हे शरीराचं महान नगर म्हणजे एक बागच आहे; ते केवळ सुखासाठीच आहे, दुःखासाठी नाही.
नगरीत्वं शरीरस्य कथं नाम महामुने । एनां चाधिवसन् योगी कथं राज्यसुखैकभाक्
महामुने, या शरीराला नगर असं कसं म्हणावं? आणि योगी या शरीरात राहून राजसुख एकटाच कसा अनुभवतो?
रम्येयं देहनगरी राम सर्वगुणान्विता । ज्ञस्यानन्तविलासाढ्या स्वालोकार्कप्रकाशिता
हे राम, हे शरीराचं सुंदर नगर सर्व गुणांनी भरलेलं आहे. ज्ञानी माणसासाठी ते अनंत लीला आणि आपल्या स्वतःच्या जाणीवेच्या प्रकाशाने उजळलेलं असतं.
नेत्रवातायनोद्द्योतप्रकाशभुवनान्तरा । करप्रतोलीविस्तारप्राप्तपादोपजङ्गला
डोळ्यांच्या खिडक्यांतून प्रकाश येतो, आतलं जग उजळून निघतं, हातांच्या रस्त्यांनी विस्तारलेलं आणि पायांनी सीमांपर्यंत पोहोचलेलं आहे.
रोमराजिलतागुल्मा त्वगट्टालकमालिता । गुल्फगुल्गुलुविश्रान्तजङ्घोरुस्तम्भमण्डला
केसांच्या ओळींनी आणि गुच्छांनी सजलेलं, त्वचेच्या भिंतींनी वेढलेलं, टाचा, पिंडऱ्या, मांड्या आणि गुडघ्यांच्या खांबांवर उभं आहे.
रेखाविभक्तपादोग्रशिलाप्रथमनिर्मिता । चर्ममर्मसिरासारसन्धिसीमामनोरमा
पायांच्या तळव्यांवर रेषा आणि खडे असलेले, त्वचा, मर्म, शिरा आणि सांध्यांच्या सीमांनी मनमोहक असं बांधलेलं आहे.
ऊरुद्वयकवाटाग्रनिर्मितोपस्थनिर्गमा । कचत्कचावलीकाचदलप्रच्छादनावृता
तिच्या दोन्ही मांड्यांच्या टोकावर जणू एक दार आहे, तिथून तिचे जननेंद्रिय बाहेर आले आहे, ते त्वचेच्या आणि केसांच्या घड्यांनी झाकलेले आहे, आणि मांसाच्या पाकळ्यांनी पूर्णपणे झाकलेले आहे.
भ्रूललाटास्यसच्छायवदनोद्यानशोभिता । दृष्टिपातोत्पलाकीर्णकपोलविपुलस्थला
तिच्या भुवया, कपाळ आणि तोंड यांच्या तेजाने तिचा चेहरा उजळून निघाला आहे, तिचे गाल प्रशस्त बागेसारखे दिसतात, आणि तिच्या नजरेच्या कमळांनी ते सुशोभित झाले आहेत.
वक्षस्स्थलसरस्स्यूतकुचपङ्कजकोरका । घनरोमावलिच्छन्नस्कन्धक्रीडाशिलोच्चया
तिच्या छातीवर जणू एक सरोवर आहे, जिथे तिच्या स्तनांचे कळी कमळाच्या कळ्यांसारखे आहेत, तिचे खांदे दगडासारखे उंचावलेले आहेत आणि दाट केसांच्या रेषांनी ते झाकलेले आहेत.