भ्रान्तं सन्तानकुञ्जेषु फुल्लहेमलतालिषु । मेरौ कल्पतरुच्छायापुष्पसुन्दरसानुषु
ते कल्पवृक्षांच्या बागांमध्ये, फुललेल्या सोन्याच्या वेलींमध्ये आणि उंच ताडांच्या झाडांमध्ये, मेरू पर्वताच्या छायेत आणि फुलांनी सजलेल्या उतारांवर फिरत होते.
न तद् अस्ति न यद् भुक्तं न तद् अस्ति न यत् कृतम् । न तद् अस्ति न यद् दृष्टम् इष्टानिष्टासु दृष्टिषु
असं काहीच उरलेलं नाही जे त्यांनी उपभोगले नाही, असं काहीच नाही जे केलं नाही, आणि असं काहीच नाही जे पाहिलं नाही—ते सुखद असो वा दुःखद.
ज्ञातं ज्ञातव्यम् अधुना दृष्टं द्रष्टव्यम् अक्षतम् । विश्रान्तो ऽस्मि चिरश्रान्तो गतो मे सकलो भ्रमः
आता जे काही जाणायचं होतं ते सगळं मी जाणलं, जे काही पाहायचं होतं ते सगळं मी पाहिलं, आणि काहीही हानी न होता पाहिलं; मी खूप दमलो होतो, पण आता मला खरी विश्रांती मिळाली आहे आणि माझा सारा भ्रम नाहीसा झाला आहे.
उत्तिष्ठ तात गच्छामः पश्यामो मन्दरस्थिताम् । तां तनुं तावद् आशुष्कां शुष्कां वनलताम् इव
उठा बाळा, आपण जाऊ या आणि मंदार पर्वतावर जी देह पडली आहे, ती आता कोरड्या वेलीसारखी सुकलेली कशी दिसते ते पाहू या.
नासमीहितम् अस्तीह न समीहितम् अस्ति मे । नियते रचनां द्रष्टुं केवलं विहराम्य् अहम्
इथे मला काहीच हवेसे वाटत नाही किंवा काही टाळावे असेही वाटत नाही; मी फक्त नियतीचे खेळ पाहत इकडे तिकडे फिरतो.
किम् इति सुभगम् आर्यसेवितं तत् स्थिरम् अनुयामि मदेकभावबुद्ध्या । तद् अलम् अभिमतामतैर् ममास्तु प्रकृतम् इमं व्यवहारम् आचरामि
जे सज्जनांना आवडते किंवा जे चांगले मानले जाते, ते मी एकरूप मनाने सतत का धरावे? मला जे मत प्रिय आहे ते तसेच राहू दे; मी फक्त माझ्या स्वभावानुसार वागत असतो.
क्रमाद् आकाशम् आक्रम्य निर्गत्याम्बुदकोटरैः । सम्प्रापुस् सिद्धमार्गेण मन्दरं हेमकन्दरम्
हळूहळू आकाशात चढत, ढगांच्या फटीतून जात, ते सिद्धांचा मार्ग धरून सोन्याच्या गुंफांनी नटलेल्या मंदार पर्वतावर पोहोचले.
अधित्यकायां तस्याद्रेर् आर्द्रपर्णावगुण्ठिताम् । ददर्श भार्गवश् शुष्कां पूर्वजन्मोद्भवां तनुम्
त्या पर्वताच्या पायथ्याशी असलेल्या शेतात भृगुने ओलसर पानांनी झाकलेली, पूर्वजन्मीची, सुकलेली देह पाहिली.
उवाच चेदं हे तात तन्वी तनुर् इयं हि सा । या त्वया सुखसम्भोगैः पुरा समभिलालिता
तो म्हणाला, 'हे तात, हीच ती सडपातळ देह आहे, जी पूर्वी तुझ्या सुखाच्या संगतीने तू फार जपली होतीस.'
इयं सा मत्तनुर् यस्या मन्दारकुसुमोत्करैः । रचिताश् शीतलाश् शय्या मेरूपवनभूमिषु
हीच ती उन्मत्त देह आहे, जिच्यासाठी मेरूच्या बागेतील भूमीवर मंदार फुलांच्या राशीने थंड शय्या तयार केल्या जात.
इयं सा मत्तनुर् मत्तदेवस्त्रीगणलालिता । सरीसृपमुखक्षुण्णा पश्य शेते धरातले
हीच ती उन्मत्त देह आहे, जी पूर्वी देवांगनांच्या संगतीने लाडावली गेली होती, तीच आता सरपटणाऱ्या प्राण्यांच्या तोंडाने चिरडली जाऊन जमिनीवर पडली आहे, पाहा.
नन्दनोद्यानषण्डेषु मम तन्वा ययानया । चिरं विलसितं सेयं शुष्ककङ्कालतां गता
माझ्या या देहाने नंदनवनाच्या बागांमध्ये कित्येक दिवस आनंद घेतला; पण आता तीच देह सुकून फक्त हाडांचा सांगाडा उरला आहे.
सुराङ्गनाङ्गसंसङ्गाद् उत्तुङ्गानङ्गरङ्गया । चेतोवृत्त्या रहितया तन्वेह मम शुष्यते
स्वर्गातील सुंदर स्त्रियांच्या संगतीत, सुखाच्या भरात मन गुंतले होते; पण आता त्या आठवणी नसल्याने माझा हा देह इथे सुकून गेला आहे.
तेषु तेषु विलासेषु तासु तासु दशासु च । तथा ता भावना बद्ध्वा कथं स्वस्थो ऽसि देहक
त्या त्या आनंदांमध्ये आणि वेगवेगळ्या अवस्थांमध्ये, अशा विचारांनी स्वतःला बांधून घेतलेस; मग आता, देहा, तू कसा शांत आहेस?
हा तनो क्वावभग्नासि तापसंशोषम् आगता । करङ्कतां प्रयातासि मां भावयसि दुर्भगे
अरे देहा, कुठे पडला आहेस? आता तपाच्या कडकडीत सुकून गेलास; सांगाडा झालास आणि दुर्दैवी मला विचार करायला लावतोस.
देहेनाहं विलासेषु येनैव मुदितो ऽभवम् । कङ्कलताम् उपगतात् तस्माद् एव बिभेम्य् अहम्
या देहाने मी कधी सुखात रमलो होतो, पण आता हाच देह कंकाळासारखा झाल्यामुळे मला त्याची भीती वाटते.
ताराजालसमाकारो यत्र हारो ऽभवत् पुरा । ममोरसि निलीयन्ते पश्य तत्र पिपीलकाः
पूर्वी माझ्या छातीवर ताऱ्यांच्या झुंडीप्रमाणे हार झळकत होता, पण आता तिथे मुंग्या घर करत आहेत, पाहा.
द्रवत्काञ्चनकान्तेन लोभं नीता वराङ्गनाः । येन मद्वपुषा तेन पश्य कङ्कलतोह्यते
माझ्या देहाच्या सोन्यासारख्या तेजामुळे सुंदर स्त्रिया आकर्षित होत असत, पण आता हेच शरीर कंकाळासारखं होऊन उपहासाचा विषय झालं आहे, पाहा.
पश्येमे विततास्येन तापसंशुष्ककृत्तिना । मत्कङ्कालकुवक्त्रेण वित्रास्यन्ते वने मृगाः
माझ्या मोठ्या उघड्या तोंडामुळे आणि तपामुळे सुकलेल्या कातड्यामुळे, माझ्या कंकाळाच्या भीषण चेहऱ्याला जंगलातील प्राणी घाबरतात, पाहा.
पश्यातिसंशुष्कतया शवोदरदरी मम । प्रकाशार्कांशुजालेन विवेकेनेव शोभते
माझ्या मृतदेहाच्या पोटातील कोरडेपणामुळे ती पोकळी इतकी उजळली आहे की, जणू काही तिथे सूर्यकिरणांचा प्रकाश पडला आहे, किंवा जणू विवेकाचा तेजच तिथे चमकत आहे.
मत्तनुः परिशुष्केयं स्थितोत्ताना वनावनौ । वैराग्यं नयतीवात्मतुच्छत्वेनाम्बरस्थितान्
माझे शरीर जंगलात पाठीवर पडून इतके सुकून गेले आहे की, त्याची रिकामेपण पाहून जणू आकाशात लटकलेले आहे असे वाटते आणि ज्यांना हे दिसते त्यांना वैराग्याची जाणीव होते.
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धलोभविमुक्तया । निर्विकल्पसमाध्येव मम तन्वोष्यते गिरौ
शब्द, रूप, रस, स्पर्श आणि गंध यांच्या लालसेपासून मुक्त झाल्यावर माझे शरीर पर्वतावर जणू एकाग्र समाधीतच विसावले आहे.
संशान्ते चित्तवेताले याम् आनन्दकलां तनुः । याति ताम् अपि राज्येन जागतेन न गच्छति
मनातील वेताळ शांत झाल्यावर शरीराला जो आनंदाचा अंश मिळतो, तो या जगाचे राज्य मिळवूनही मिळत नाही.
पश्य विश्रान्तसर्वेहं विगताशेषकौतुकम् । निरस्तकल्पनाजालं सुखं शेते कलेवरम्
पहा, मी पूर्णपणे शांत झालो आहे, सर्व कुतूहल संपले आहे; कल्पनांच्या जाळ्यातून मुक्त झालेलं हे शरीर आनंदाने निवांत पडले आहे.
चित्तमर्कटसंरम्भसङ्क्षुब्धः कायपादपः । तथा वेगेन चलति यथा मूलानि कृन्तति
मन म्हणजे वानर असं अस्थिरपणे धावपळ करतं, त्यामुळं शरीराचं झाड इतकं हलतं की ते स्वतःच्या मुळांनाही तोडून टाकतं.
चित्तानर्थविमुक्तो ऽद्रौ गजाभ्रहरिविभ्रमम् । नायं पश्यति मे देहः परानन्द इव स्थितः
मनाच्या दुःखातून मुक्त झाल्यावर माझ्या शरीराला हत्ती, ढग किंवा सिंह यांची गोंधळलेली स्थिती वाटत नाही; ते जणू परमानंदात स्थिर आहे.
सर्वाशाज्वरसम्मोहमिहिकाशरदागमम् । अचित्तत्वं विना नान्यच् छ्रेयः पश्यामि जन्तुषु
सर्व इच्छा आणि भ्रम यांचा धुक्यासारखा ताप शरद ऋतूच्या सूर्याने जसा नाहीसा होतो, तसंच मनशून्य अवस्थेशिवाय इतर कोणतंच खरं कल्याण मला जीवांना दिसत नाही.
त एव सुखसम्भोगसीमान्तं समुपागताः । महाधियश् शान्तधियो ये याता विमनस्कताम्
जे महात्मे शांतचित्त आहेत आणि ज्यांनी मनाची पूर्ण निवृत्ती साधली आहे, त्यांनीच खऱ्या अर्थाने सुख आणि आनंदाचा सर्वोच्च टप्पा गाठला आहे.
सर्वदुःखदशामुक्तां संशान्तां विगतज्वराम् । दिष्ट्या पश्याम्य् अमननां वने तनुम् इमाम् अहम्
नशीबाने मला या वनात हे शरीर दिसते आहे, जे सर्व दुःखांपासून मुक्त, पूर्ण शांत, तापरहित आणि मनशून्य अवस्थेत आहे.
भगवन् सर्वधर्मज्ञ भार्गवेण तदा किल । सुबहून्य् उपभुक्तानि शरीराणि पुनः पुनः
हे प्रभो, सर्व धर्मांचे जाणकार, त्या काळी भृगुपुत्राने अनेक वेळा अनेक शरीरांचा अनुभव घेतला.