अनन्तविश्रान्तितते पदे विश्रान्तम् आत्मनि । प्रतिबिम्बम् अगृह्णन्तं सितं मणिम् इव स्थितम्
तो अनंत विश्रांतीच्या अवस्थेत, स्वतःमध्ये स्थिर, प्रतिबिंबांमध्ये गुंतत नाही, आणि स्वच्छ स्फटिकासारखा शांतपणे पडलेला आहे, असे त्याने पाहिले.
हेयोपादेयसङ्कल्पविकल्पाभ्यां समुज्झितम् । सुप्रबुद्धमतिं धीरं ददर्श तनयं भृगुः
त्याने स्वीकार आणि नकार या कल्पनांपासून मुक्त, पूर्णपणे जागृत आणि स्थिर बुद्धी असलेला, असा आपला पुत्र पाहिला.
तम् आलोक्य भृगोः पुत्रं कालो भृगुम् उवाच ह । वाक्यम् अब्धिध्वनिनिभं तव पुत्रस् त्व् असाव् इति
भृगूंच्या पुत्राकडे पाहून, काळाने भृगूंना समुद्राच्या गजरासारख्या आवाजात सांगितले: 'हा तुझा पुत्र आहे.'
विबुध्यताम् इति गिरा समाधेर् विरराम सः । भार्गवो ऽम्भोदघोषेण शनैर् इव शिखण्डभृत्
‘जागे व्हा’ या शब्दांनी भृगुपुत्र हळूहळू समाधीतून बाहेर आला, जणू वीजेच्या गडगडाटाने गरुड शांतपणे वर येतो.
उन्मील्य नेत्रे सो ऽपश्यद् अग्रे कालभृगू प्रभू । समोदयाव् इवायातौ देवौ शशिदिवाकरौ
डोळे उघडून त्याने समोर दोन तेजस्वी काळभृगू पाहिले, जे जणू एकत्र आलेले चंद्रसूर्यच भासत होते.
कदम्बलतिकापीठाद् अथोत्थाय ननाम तौ । समं समागतौ कान्तौ विप्रौ हरिहराव् इव
कदंबलतांच्या मांडवावरून उठून त्याने त्या दोघांना वंदन केले—ते दोघे सुंदर आणि तेजस्वी ब्राह्मण, जणू हरि आणि हर एकत्र आले आहेत.
मिथः कृतसमाचाराश् शिलायां समुपाविशन् । मेरुपृष्ठे जगत्पूज्या ब्रह्मविष्णुहरा इव
एकमेकांची विचारपूस करून ते सर्वजण शिळेवर बसले, जसे मेरूच्या शिखरावर ब्रह्मा, विष्णु आणि हराची पूजा होते.
अथ शान्ततपा नाम स समङ्गातटे द्विजः । ताव् उवाच वचश् शान्तम् अमृतस्यन्दसुन्दरम्
त्या नदीच्या काठी शांततप नावाच्या त्या ब्राह्मणाने दोघांनाही अत्यंत शांत, मधुर आणि अमृतासारख्या गोड शब्दांत संबोधले.
भवतोर् दर्शनेनाहम् अद्य निर्वृतिम् आगतः । समम् आगतयोर् लोकं शीतलोष्णरुचोर् इव
आज तुमचं दर्शन झाल्यामुळे मला खूप समाधान मिळालं आहे, जसं थंड चंद्र आणि उष्ण सूर्य एकत्र आल्यावर सगळ्या जगाला आनंद मिळतो.
यो न शास्त्रैर् न तपसा न ज्ञानेन न विद्यया । विनष्टो मे मनोमोहः क्षीणो ऽसौ दर्शनेन वाम्
शास्त्र, तप, ज्ञान किंवा विद्या यांनी न जाऊ शकलेला माझ्या मनाचा मोह, तुमचं दर्शन झाल्यावर आता नाहीसा झाला आहे.
न तथा सुखयन्त्य् अन्तर् निर्मलामृतवृष्टयः । यथा प्रहर्षयन्त्य् एता महताम् एव दृष्टयः
मनातल्या निर्मळ अमृतासारख्या वर्षा जरी आनंद देत असल्या, तरी थोर व्यक्तींचं प्रत्यक्ष दर्शन झाल्याचा आनंद त्याहून मोठा असतो.
चरणाभ्याम् इमं देशं भवन्तौ भूरितेजसौ । कौ पवित्रितवन्तौ नश् शशाङ्कार्काव् इवाम्बरम्
तुमच्या तेजस्वी पावलांनी हे स्थान पवित्र केलं आहे — जसं चंद्र आणि सूर्य आकाश शुद्ध करतात.
इत्य् उक्तवन्तं प्रोवाच भृगुर् जन्मान्तरात्मजम् । स्मरात्मानं प्रबुद्धो ऽसि नाज्ञो ऽसीति रघूद्वह
असं त्याने म्हटल्यावर भृगुंनी आपल्या मागील जन्मातील पुत्राला सांगितलं — 'स्वतःला आठव, तू जागृत झालेला आहेस, अज्ञानी नाहीस, हे रघुकुळातील श्रेष्ठा.'
प्रबोधितो ऽसौ भृगुणा जन्मान्तरदशा निजाः । मुहूर्तमात्रं सस्मार ध्यानोन्मीलितलोचनः
भृगुंनी जागृत केल्यावर त्याने ध्यानावस्थेत डोळे उघडून क्षणभर आपले मागील जन्मातील अनुभव आठवले.
अथासौ विस्मयस्मेरमुखो मुदितमानसः । वितर्कमन्थरां वाचम् उवाच वदतां वरः
मग त्याचा चेहरा आश्चर्याने फुलला आणि मन आनंदित झालं; तो विचारपूर्वक, शांतपणे बोलू लागला.
जयत्य् अविरतारम्भा नियतिः परमात्मनः । यद्वशाद् इदम् आभोगि जगच्चक्रं विवर्तते
सर्वशक्तिमान परमात्म्याची जी अखंड कार्यरत नियती आहे, तिच्या इच्छेने हे आनंदाने भरलेले जगाचे चक्र फिरते; तिला विजय असो.
ममानन्तान्य् अतीतानि जन्मान्य् अविदितानि ह । तानि तान्तदशाढ्यानि संस्मृतान्य् उचितानि च
माझी पूर्वजन्मे अनंत आणि मला माहीत नसलेली आहेत; त्या त्या अवस्थांनी भरलेली ती जन्मे, योग्य वेळी मला आठवली आहेत.
भुक्तानि बहुकार्याणि विचित्रविभवान्य् अति । दशाफलान्य् अनन्तानि कल्पान्तकलितानि च
मी अनेक प्रकारची कामे केली आहेत, वेगवेगळ्या संपत्तीचा अनुभव घेतला आहे, आणि अनंत अवस्थांचे फळ, कल्पांच्या शेवटापर्यंत, उपभोगले आहे.
दृष्टाः कठिनसंरम्भा विभवोपार्जनभ्रमाः । विहृतं वीतशोकासु चिरं मेरुस्थलीषु च
संपत्ती मिळविण्याच्या कठीण धडपडी आणि मोह मी पाहिले आहेत; आणि मी अनेक वर्षे, दुःखरहितपणे, मेरू पर्वताच्या कड्यांवरही विहार केला आहे.
पीतम् आमोदि मन्दारकुसुमारुणितं पयः । मन्दाकिन्यास् सकल्हारं तटेष्व् अमरभूभृतः
मन्दाकिनीच्या काठी देवांनी मंदारफुलांनी लालसर झालेलं सुगंधी दूध आणि सर्व प्रकारचे स्वादिष्ट पदार्थ आनंदाने प्याले.
भ्रान्तं सन्तानकुञ्जेषु फुल्लहेमलतालिषु । मेरौ कल्पतरुच्छायापुष्पसुन्दरसानुषु
ते कल्पवृक्षांच्या बागांमध्ये, फुललेल्या सोन्याच्या वेलींमध्ये आणि उंच ताडांच्या झाडांमध्ये, मेरू पर्वताच्या छायेत आणि फुलांनी सजलेल्या उतारांवर फिरत होते.
न तद् अस्ति न यद् भुक्तं न तद् अस्ति न यत् कृतम् । न तद् अस्ति न यद् दृष्टम् इष्टानिष्टासु दृष्टिषु
असं काहीच उरलेलं नाही जे त्यांनी उपभोगले नाही, असं काहीच नाही जे केलं नाही, आणि असं काहीच नाही जे पाहिलं नाही—ते सुखद असो वा दुःखद.
ज्ञातं ज्ञातव्यम् अधुना दृष्टं द्रष्टव्यम् अक्षतम् । विश्रान्तो ऽस्मि चिरश्रान्तो गतो मे सकलो भ्रमः
आता जे काही जाणायचं होतं ते सगळं मी जाणलं, जे काही पाहायचं होतं ते सगळं मी पाहिलं, आणि काहीही हानी न होता पाहिलं; मी खूप दमलो होतो, पण आता मला खरी विश्रांती मिळाली आहे आणि माझा सारा भ्रम नाहीसा झाला आहे.
उत्तिष्ठ तात गच्छामः पश्यामो मन्दरस्थिताम् । तां तनुं तावद् आशुष्कां शुष्कां वनलताम् इव
उठा बाळा, आपण जाऊ या आणि मंदार पर्वतावर जी देह पडली आहे, ती आता कोरड्या वेलीसारखी सुकलेली कशी दिसते ते पाहू या.
नासमीहितम् अस्तीह न समीहितम् अस्ति मे । नियते रचनां द्रष्टुं केवलं विहराम्य् अहम्
इथे मला काहीच हवेसे वाटत नाही किंवा काही टाळावे असेही वाटत नाही; मी फक्त नियतीचे खेळ पाहत इकडे तिकडे फिरतो.
किम् इति सुभगम् आर्यसेवितं तत् स्थिरम् अनुयामि मदेकभावबुद्ध्या । तद् अलम् अभिमतामतैर् ममास्तु प्रकृतम् इमं व्यवहारम् आचरामि
जे सज्जनांना आवडते किंवा जे चांगले मानले जाते, ते मी एकरूप मनाने सतत का धरावे? मला जे मत प्रिय आहे ते तसेच राहू दे; मी फक्त माझ्या स्वभावानुसार वागत असतो.
क्रमाद् आकाशम् आक्रम्य निर्गत्याम्बुदकोटरैः । सम्प्रापुस् सिद्धमार्गेण मन्दरं हेमकन्दरम्
हळूहळू आकाशात चढत, ढगांच्या फटीतून जात, ते सिद्धांचा मार्ग धरून सोन्याच्या गुंफांनी नटलेल्या मंदार पर्वतावर पोहोचले.
अधित्यकायां तस्याद्रेर् आर्द्रपर्णावगुण्ठिताम् । ददर्श भार्गवश् शुष्कां पूर्वजन्मोद्भवां तनुम्
त्या पर्वताच्या पायथ्याशी असलेल्या शेतात भृगुने ओलसर पानांनी झाकलेली, पूर्वजन्मीची, सुकलेली देह पाहिली.
उवाच चेदं हे तात तन्वी तनुर् इयं हि सा । या त्वया सुखसम्भोगैः पुरा समभिलालिता
तो म्हणाला, 'हे तात, हीच ती सडपातळ देह आहे, जी पूर्वी तुझ्या सुखाच्या संगतीने तू फार जपली होतीस.'
इयं सा मत्तनुर् यस्या मन्दारकुसुमोत्करैः । रचिताश् शीतलाश् शय्या मेरूपवनभूमिषु
हीच ती उन्मत्त देह आहे, जिच्यासाठी मेरूच्या बागेतील भूमीवर मंदार फुलांच्या राशीने थंड शय्या तयार केल्या जात.