पुष्पभारपिनद्धाङ्गान् वृक्षान् पवनकम्पितान् । क्षीवान् इव मधुप्राप्तौ घूर्णन्मधुकरेक्षणान्
फुलांच्या ओझ्याने वाकलेली, वाऱ्याने हलणारी झाडे, मध मिळाल्यावर थकलेली वाटतात, त्यांच्या भोवती मधमाशा चंचल डोळ्यांनी घिरट्या घालत आहेत.
शैलराजश्रियं स्फीतां पश्यन्तौ ताव् इतस् ततः । प्राप्तवन्तौ वसुमतीं पुरपत्तनमण्डिताम्
त्या दोघांनी पर्वतराजाची भरभराट आणि शोभा सर्वत्र पाहिली, आणि इकडे तिकडे भटकत ते शहरांनी आणि गावांनी सजलेल्या पृथ्वीवर पोहोचले.
क्षणाद् अवापतुस् तत्र पुष्पलोलतरङ्गिणीम् । समङ्गां सरितं साधू सर्वपुष्पमयीम् इव
क्षणातच ते दोघे तिथे पोहोचले जिथे फुलांनी भरलेल्या लाटांनी खेळणारी, सुंदर आणि अखंड अशी एक नदी वाहत होती, जणू ती पूर्णपणे फुलांनीच बनलेली होती.
ददर्शाथ तटे तस्याः कस्मिंश्चित् तनयं भृगुः । देहान्तरपरावृत्तं भावम् अन्यम् उपागतम्
त्या नदीच्या काठी भृगुंनी एक तरुण पाहिला, जो आपले जुने शरीर सोडून दुसऱ्या अवस्थेत पोहोचला होता.
शान्तेन्द्रियं समाधिस्थम् अचञ्चलमनोमृगम् । सुचिराद् इव विश्रान्तं सुचिरं श्रमशान्तये
त्याची इंद्रिये शांत होती, तो ध्यानस्थ होता, त्याचे मन स्थिर आणि हलत नव्हते, जणू तो फार दिवस विश्रांती घेतल्यावर दीर्घ थकवा दूर करून निवांत बसला होता.
चिन्तयन्तम् इवानन्ताश् चिरभुक्ताश् चिरोज्झिताः । संसारसागरगतीर् हर्षशोकनिरन्तराः
जगातील सुखदुःखांनी भरलेल्या, अखंडपणे चालणाऱ्या त्या जन्ममरणाच्या वाटा जणू कुणीतरी आठवत बसलं आहे असं वाटतं; जरी त्या फार काळ अनुभवलेल्या असल्या, तरी आता त्या फार पूर्वी सोडून दिल्या आहेत.
नूनं निश्चलतां यातम् अतिभ्रमितचक्रवत् । अनन्तजगदावर्तविवर्तातिशयाद् इव
नक्कीच, ते आता स्थिर झालं आहे, जणू एखादं चाक खूप फिरून थांबलं आहे; जसा या अनंत जगांच्या फेरफटक्यांमुळे काहीतरी विलक्षण घडलं आहे तसं.
एकान्तसंस्थितं कान्तं कान्त्यैकाकिनम् आश्रितम् । उपशान्तेहितं त्यक्तचित्तसम्भ्रमसङ्गमम्
त्याने त्याला एकांतात स्थिर, तेजस्वी आणि स्वतःच्या प्रकाशावरच विसंबून असलेला पाहिलं; त्याच्या सर्व कृती शांत झाल्या होत्या, मनातील गोंधळ आणि अस्वस्थता पूर्णपणे नाहीशी झाली होती.
निर्विकल्पसमाधिस्थं विरतं द्वन्द्ववृत्तितः । हसन्तम् अखिला लोकगतीश् शीतलया धिया
तो विचाररहित समाधीत स्थिर होता, द्वंद्वांच्या खेळापासून पूर्णपणे निवृत्त झाला होता; त्याने त्याला सर्व जगाच्या गतीकडे शांत, थंड मनाने हसताना पाहिलं.
विदिताखिलवृत्तान्तं विगताशेषकौतुकम् । निरस्तकल्पनाजालम् आलम्बितमहापदम्
त्याने सर्व घडामोडी जाणणारा, ज्याची सर्व जिज्ञासा संपली आहे, कल्पनेचे जाळे ज्याने दूर केले आहे आणि जो परम अवस्थेला धरून आहे, अशा त्या व्यक्तीकडे त्याने पाहिले.
अनन्तविश्रान्तितते पदे विश्रान्तम् आत्मनि । प्रतिबिम्बम् अगृह्णन्तं सितं मणिम् इव स्थितम्
तो अनंत विश्रांतीच्या अवस्थेत, स्वतःमध्ये स्थिर, प्रतिबिंबांमध्ये गुंतत नाही, आणि स्वच्छ स्फटिकासारखा शांतपणे पडलेला आहे, असे त्याने पाहिले.
हेयोपादेयसङ्कल्पविकल्पाभ्यां समुज्झितम् । सुप्रबुद्धमतिं धीरं ददर्श तनयं भृगुः
त्याने स्वीकार आणि नकार या कल्पनांपासून मुक्त, पूर्णपणे जागृत आणि स्थिर बुद्धी असलेला, असा आपला पुत्र पाहिला.
तम् आलोक्य भृगोः पुत्रं कालो भृगुम् उवाच ह । वाक्यम् अब्धिध्वनिनिभं तव पुत्रस् त्व् असाव् इति
भृगूंच्या पुत्राकडे पाहून, काळाने भृगूंना समुद्राच्या गजरासारख्या आवाजात सांगितले: 'हा तुझा पुत्र आहे.'
विबुध्यताम् इति गिरा समाधेर् विरराम सः । भार्गवो ऽम्भोदघोषेण शनैर् इव शिखण्डभृत्
‘जागे व्हा’ या शब्दांनी भृगुपुत्र हळूहळू समाधीतून बाहेर आला, जणू वीजेच्या गडगडाटाने गरुड शांतपणे वर येतो.
उन्मील्य नेत्रे सो ऽपश्यद् अग्रे कालभृगू प्रभू । समोदयाव् इवायातौ देवौ शशिदिवाकरौ
डोळे उघडून त्याने समोर दोन तेजस्वी काळभृगू पाहिले, जे जणू एकत्र आलेले चंद्रसूर्यच भासत होते.
कदम्बलतिकापीठाद् अथोत्थाय ननाम तौ । समं समागतौ कान्तौ विप्रौ हरिहराव् इव
कदंबलतांच्या मांडवावरून उठून त्याने त्या दोघांना वंदन केले—ते दोघे सुंदर आणि तेजस्वी ब्राह्मण, जणू हरि आणि हर एकत्र आले आहेत.
मिथः कृतसमाचाराश् शिलायां समुपाविशन् । मेरुपृष्ठे जगत्पूज्या ब्रह्मविष्णुहरा इव
एकमेकांची विचारपूस करून ते सर्वजण शिळेवर बसले, जसे मेरूच्या शिखरावर ब्रह्मा, विष्णु आणि हराची पूजा होते.
अथ शान्ततपा नाम स समङ्गातटे द्विजः । ताव् उवाच वचश् शान्तम् अमृतस्यन्दसुन्दरम्
त्या नदीच्या काठी शांततप नावाच्या त्या ब्राह्मणाने दोघांनाही अत्यंत शांत, मधुर आणि अमृतासारख्या गोड शब्दांत संबोधले.
भवतोर् दर्शनेनाहम् अद्य निर्वृतिम् आगतः । समम् आगतयोर् लोकं शीतलोष्णरुचोर् इव
आज तुमचं दर्शन झाल्यामुळे मला खूप समाधान मिळालं आहे, जसं थंड चंद्र आणि उष्ण सूर्य एकत्र आल्यावर सगळ्या जगाला आनंद मिळतो.
यो न शास्त्रैर् न तपसा न ज्ञानेन न विद्यया । विनष्टो मे मनोमोहः क्षीणो ऽसौ दर्शनेन वाम्
शास्त्र, तप, ज्ञान किंवा विद्या यांनी न जाऊ शकलेला माझ्या मनाचा मोह, तुमचं दर्शन झाल्यावर आता नाहीसा झाला आहे.
न तथा सुखयन्त्य् अन्तर् निर्मलामृतवृष्टयः । यथा प्रहर्षयन्त्य् एता महताम् एव दृष्टयः
मनातल्या निर्मळ अमृतासारख्या वर्षा जरी आनंद देत असल्या, तरी थोर व्यक्तींचं प्रत्यक्ष दर्शन झाल्याचा आनंद त्याहून मोठा असतो.
चरणाभ्याम् इमं देशं भवन्तौ भूरितेजसौ । कौ पवित्रितवन्तौ नश् शशाङ्कार्काव् इवाम्बरम्
तुमच्या तेजस्वी पावलांनी हे स्थान पवित्र केलं आहे — जसं चंद्र आणि सूर्य आकाश शुद्ध करतात.
इत्य् उक्तवन्तं प्रोवाच भृगुर् जन्मान्तरात्मजम् । स्मरात्मानं प्रबुद्धो ऽसि नाज्ञो ऽसीति रघूद्वह
असं त्याने म्हटल्यावर भृगुंनी आपल्या मागील जन्मातील पुत्राला सांगितलं — 'स्वतःला आठव, तू जागृत झालेला आहेस, अज्ञानी नाहीस, हे रघुकुळातील श्रेष्ठा.'
प्रबोधितो ऽसौ भृगुणा जन्मान्तरदशा निजाः । मुहूर्तमात्रं सस्मार ध्यानोन्मीलितलोचनः
भृगुंनी जागृत केल्यावर त्याने ध्यानावस्थेत डोळे उघडून क्षणभर आपले मागील जन्मातील अनुभव आठवले.
अथासौ विस्मयस्मेरमुखो मुदितमानसः । वितर्कमन्थरां वाचम् उवाच वदतां वरः
मग त्याचा चेहरा आश्चर्याने फुलला आणि मन आनंदित झालं; तो विचारपूर्वक, शांतपणे बोलू लागला.
जयत्य् अविरतारम्भा नियतिः परमात्मनः । यद्वशाद् इदम् आभोगि जगच्चक्रं विवर्तते
सर्वशक्तिमान परमात्म्याची जी अखंड कार्यरत नियती आहे, तिच्या इच्छेने हे आनंदाने भरलेले जगाचे चक्र फिरते; तिला विजय असो.
ममानन्तान्य् अतीतानि जन्मान्य् अविदितानि ह । तानि तान्तदशाढ्यानि संस्मृतान्य् उचितानि च
माझी पूर्वजन्मे अनंत आणि मला माहीत नसलेली आहेत; त्या त्या अवस्थांनी भरलेली ती जन्मे, योग्य वेळी मला आठवली आहेत.
भुक्तानि बहुकार्याणि विचित्रविभवान्य् अति । दशाफलान्य् अनन्तानि कल्पान्तकलितानि च
मी अनेक प्रकारची कामे केली आहेत, वेगवेगळ्या संपत्तीचा अनुभव घेतला आहे, आणि अनंत अवस्थांचे फळ, कल्पांच्या शेवटापर्यंत, उपभोगले आहे.
दृष्टाः कठिनसंरम्भा विभवोपार्जनभ्रमाः । विहृतं वीतशोकासु चिरं मेरुस्थलीषु च
संपत्ती मिळविण्याच्या कठीण धडपडी आणि मोह मी पाहिले आहेत; आणि मी अनेक वर्षे, दुःखरहितपणे, मेरू पर्वताच्या कड्यांवरही विहार केला आहे.
पीतम् आमोदि मन्दारकुसुमारुणितं पयः । मन्दाकिन्यास् सकल्हारं तटेष्व् अमरभूभृतः
मन्दाकिनीच्या काठी देवांनी मंदारफुलांनी लालसर झालेलं सुगंधी दूध आणि सर्व प्रकारचे स्वादिष्ट पदार्थ आनंदाने प्याले.