तौ शैलाद् अवरोहन्तौ दृष्टवन्तौ महाद्युती । नवहेमलताजालकुञ्जसुप्तान् नभश्चरान्
ते दोघे डोंगरावरून खाली उतरत असताना, त्यांनी नव्या सोन्याच्या वेलींनी भरलेल्या कुंजात झोपलेल्या तेजस्वी देवांना पाहिले.
वल्लीवलयदोलाभिः क्रीडन्तीर् गगनाङ्गनाः । हरिणीमुग्धमुग्धाक्षिप्रेक्षितस्मारितोत्पलाः
आकाशातील सुंदर स्त्रिया वेलींनी बनवलेल्या कंगणांनी आणि झुल्यांवर खेळत होत्या, त्यांचे निरागस डोळे हरिणासारखे होते आणि त्यांच्या मोहक नजरेने कमळांची आठवण येत होती.
सिंहान् अध्यासितोत्तुङ्गशिलाशकलविष्टरान् । धृताकारान् इवोत्साहान् हेलादृष्टजगत्त्रयान्
त्यांनी उंच खडकांच्या तुकड्यांवर बसलेले सिंह पाहिले, जे उत्साहाचे मूर्तिमंत रूप वाटत होते आणि ते तिन्ही जगांकडे सहजतेने पाहत होते.
तालोत्ताललतान्यस्तहस्तान् हस्तिघटापतीन् । मदावलेपनिद्रालून् मदान् मूर्तिम् इवास्थितान्
त्यांनी पाहिले की हत्तींचे प्रमुख, आपल्या हातांनी ताडाच्या आणि वेलींना टेकून, मद्यामुळे झोपाळलेले आणि गर्वाने भरलेले जणू मूर्तिमंत अहंकारासारखे उभे होते.
पुष्पकेसररक्ताङ्गपवनारुणवालधीन् । चञ्चलांश् चमरांश् चारु भूभृन्मङ्गलचालितान्
त्यांनी पाहिले की कमळाच्या परागामुळे आणि वाऱ्यामुळे अंग लाल झालेल्या, सुंदर आणि फडफडणाऱ्या शेपटीने पृथ्वीवर शुभ वळणांनी फिरणाऱ्या चामरांचा समूह आहे.
कृताजस्रपतत्पुष्पधारासारनिमज्जनान् । भ्रमरान् सर्जखर्जूरशाखाशरणतां गतान्
त्यांनी पाहिले की सतत पडणाऱ्या फुलांच्या सरींमध्ये न्हालेल्या भुंगे, सरज आणि खजुराच्या फांद्यांमध्ये आसरा घेत आहेत.
परस्परफलाघातक्ष्वेडाविजितकीचकान् । धातुपाटलसद्वक्त्रान् मर्कटान् अटनोत्कटान्
त्यांनी पाहिले की एकमेकांवर फळे फेकत मोठ्या आवाजात आरडाओरडा करणारे, खडकांच्या रंगाने तोंड रंगवलेले, आणि किचकांना हरवणारे, असे भटकंती करणारे भयंकर माकडे आहेत.
लतावितानसञ्छन्नसानूपवनमन्दिरान् । सिद्धान् अमरनारीभिर् मन्दारकुसुमाहतान्
डोंगराच्या उतारांवर, बगिच्यांमध्ये आणि वेलांनी झाकलेल्या राजवाड्यांत, सिद्ध पुरुष देवांगनांच्या संगतीत, मंदार फुलांनी सजलेले रम्य दृश्य दिसते.
धातुपाटलनिर्वारिपयोदपटसंवृतान् । तटान् अजनसंसर्गान् बौद्धान् प्रव्राजितान् इव
खनिजांच्या थरांनी आणि ढगांच्या पांघरूणाने झाकलेली काठे, जिथे कुणाचाही वावर नाही, जणू काही संसाराचा त्याग केलेले बौद्ध भिक्षू तिथे आहेत.
सरितः कुन्दमन्दारपिनद्धलहरीघटाः । सागरोत्कतयेवात्तमधुमासप्रसाधनाः
जाई आणि मंदार फुलांच्या गुच्छांनी बांधलेल्या लाटांनी भरलेल्या नद्या, जणू समुद्राने त्यांना कवेत घेतले आहे, वसंताच्या ताजेपणाने त्या सजल्या आहेत.
पुष्पभारपिनद्धाङ्गान् वृक्षान् पवनकम्पितान् । क्षीवान् इव मधुप्राप्तौ घूर्णन्मधुकरेक्षणान्
फुलांच्या ओझ्याने वाकलेली, वाऱ्याने हलणारी झाडे, मध मिळाल्यावर थकलेली वाटतात, त्यांच्या भोवती मधमाशा चंचल डोळ्यांनी घिरट्या घालत आहेत.
शैलराजश्रियं स्फीतां पश्यन्तौ ताव् इतस् ततः । प्राप्तवन्तौ वसुमतीं पुरपत्तनमण्डिताम्
त्या दोघांनी पर्वतराजाची भरभराट आणि शोभा सर्वत्र पाहिली, आणि इकडे तिकडे भटकत ते शहरांनी आणि गावांनी सजलेल्या पृथ्वीवर पोहोचले.
क्षणाद् अवापतुस् तत्र पुष्पलोलतरङ्गिणीम् । समङ्गां सरितं साधू सर्वपुष्पमयीम् इव
क्षणातच ते दोघे तिथे पोहोचले जिथे फुलांनी भरलेल्या लाटांनी खेळणारी, सुंदर आणि अखंड अशी एक नदी वाहत होती, जणू ती पूर्णपणे फुलांनीच बनलेली होती.
ददर्शाथ तटे तस्याः कस्मिंश्चित् तनयं भृगुः । देहान्तरपरावृत्तं भावम् अन्यम् उपागतम्
त्या नदीच्या काठी भृगुंनी एक तरुण पाहिला, जो आपले जुने शरीर सोडून दुसऱ्या अवस्थेत पोहोचला होता.
शान्तेन्द्रियं समाधिस्थम् अचञ्चलमनोमृगम् । सुचिराद् इव विश्रान्तं सुचिरं श्रमशान्तये
त्याची इंद्रिये शांत होती, तो ध्यानस्थ होता, त्याचे मन स्थिर आणि हलत नव्हते, जणू तो फार दिवस विश्रांती घेतल्यावर दीर्घ थकवा दूर करून निवांत बसला होता.
चिन्तयन्तम् इवानन्ताश् चिरभुक्ताश् चिरोज्झिताः । संसारसागरगतीर् हर्षशोकनिरन्तराः
जगातील सुखदुःखांनी भरलेल्या, अखंडपणे चालणाऱ्या त्या जन्ममरणाच्या वाटा जणू कुणीतरी आठवत बसलं आहे असं वाटतं; जरी त्या फार काळ अनुभवलेल्या असल्या, तरी आता त्या फार पूर्वी सोडून दिल्या आहेत.
नूनं निश्चलतां यातम् अतिभ्रमितचक्रवत् । अनन्तजगदावर्तविवर्तातिशयाद् इव
नक्कीच, ते आता स्थिर झालं आहे, जणू एखादं चाक खूप फिरून थांबलं आहे; जसा या अनंत जगांच्या फेरफटक्यांमुळे काहीतरी विलक्षण घडलं आहे तसं.
एकान्तसंस्थितं कान्तं कान्त्यैकाकिनम् आश्रितम् । उपशान्तेहितं त्यक्तचित्तसम्भ्रमसङ्गमम्
त्याने त्याला एकांतात स्थिर, तेजस्वी आणि स्वतःच्या प्रकाशावरच विसंबून असलेला पाहिलं; त्याच्या सर्व कृती शांत झाल्या होत्या, मनातील गोंधळ आणि अस्वस्थता पूर्णपणे नाहीशी झाली होती.
निर्विकल्पसमाधिस्थं विरतं द्वन्द्ववृत्तितः । हसन्तम् अखिला लोकगतीश् शीतलया धिया
तो विचाररहित समाधीत स्थिर होता, द्वंद्वांच्या खेळापासून पूर्णपणे निवृत्त झाला होता; त्याने त्याला सर्व जगाच्या गतीकडे शांत, थंड मनाने हसताना पाहिलं.
विदिताखिलवृत्तान्तं विगताशेषकौतुकम् । निरस्तकल्पनाजालम् आलम्बितमहापदम्
त्याने सर्व घडामोडी जाणणारा, ज्याची सर्व जिज्ञासा संपली आहे, कल्पनेचे जाळे ज्याने दूर केले आहे आणि जो परम अवस्थेला धरून आहे, अशा त्या व्यक्तीकडे त्याने पाहिले.
अनन्तविश्रान्तितते पदे विश्रान्तम् आत्मनि । प्रतिबिम्बम् अगृह्णन्तं सितं मणिम् इव स्थितम्
तो अनंत विश्रांतीच्या अवस्थेत, स्वतःमध्ये स्थिर, प्रतिबिंबांमध्ये गुंतत नाही, आणि स्वच्छ स्फटिकासारखा शांतपणे पडलेला आहे, असे त्याने पाहिले.
हेयोपादेयसङ्कल्पविकल्पाभ्यां समुज्झितम् । सुप्रबुद्धमतिं धीरं ददर्श तनयं भृगुः
त्याने स्वीकार आणि नकार या कल्पनांपासून मुक्त, पूर्णपणे जागृत आणि स्थिर बुद्धी असलेला, असा आपला पुत्र पाहिला.
तम् आलोक्य भृगोः पुत्रं कालो भृगुम् उवाच ह । वाक्यम् अब्धिध्वनिनिभं तव पुत्रस् त्व् असाव् इति
भृगूंच्या पुत्राकडे पाहून, काळाने भृगूंना समुद्राच्या गजरासारख्या आवाजात सांगितले: 'हा तुझा पुत्र आहे.'
विबुध्यताम् इति गिरा समाधेर् विरराम सः । भार्गवो ऽम्भोदघोषेण शनैर् इव शिखण्डभृत्
‘जागे व्हा’ या शब्दांनी भृगुपुत्र हळूहळू समाधीतून बाहेर आला, जणू वीजेच्या गडगडाटाने गरुड शांतपणे वर येतो.
उन्मील्य नेत्रे सो ऽपश्यद् अग्रे कालभृगू प्रभू । समोदयाव् इवायातौ देवौ शशिदिवाकरौ
डोळे उघडून त्याने समोर दोन तेजस्वी काळभृगू पाहिले, जे जणू एकत्र आलेले चंद्रसूर्यच भासत होते.
कदम्बलतिकापीठाद् अथोत्थाय ननाम तौ । समं समागतौ कान्तौ विप्रौ हरिहराव् इव
कदंबलतांच्या मांडवावरून उठून त्याने त्या दोघांना वंदन केले—ते दोघे सुंदर आणि तेजस्वी ब्राह्मण, जणू हरि आणि हर एकत्र आले आहेत.
मिथः कृतसमाचाराश् शिलायां समुपाविशन् । मेरुपृष्ठे जगत्पूज्या ब्रह्मविष्णुहरा इव
एकमेकांची विचारपूस करून ते सर्वजण शिळेवर बसले, जसे मेरूच्या शिखरावर ब्रह्मा, विष्णु आणि हराची पूजा होते.
अथ शान्ततपा नाम स समङ्गातटे द्विजः । ताव् उवाच वचश् शान्तम् अमृतस्यन्दसुन्दरम्
त्या नदीच्या काठी शांततप नावाच्या त्या ब्राह्मणाने दोघांनाही अत्यंत शांत, मधुर आणि अमृतासारख्या गोड शब्दांत संबोधले.
भवतोर् दर्शनेनाहम् अद्य निर्वृतिम् आगतः । समम् आगतयोर् लोकं शीतलोष्णरुचोर् इव
आज तुमचं दर्शन झाल्यामुळे मला खूप समाधान मिळालं आहे, जसं थंड चंद्र आणि उष्ण सूर्य एकत्र आल्यावर सगळ्या जगाला आनंद मिळतो.
यो न शास्त्रैर् न तपसा न ज्ञानेन न विद्यया । विनष्टो मे मनोमोहः क्षीणो ऽसौ दर्शनेन वाम्
शास्त्र, तप, ज्ञान किंवा विद्या यांनी न जाऊ शकलेला माझ्या मनाचा मोह, तुमचं दर्शन झाल्यावर आता नाहीसा झाला आहे.