परस्परपरामर्शान् नानाताम् उपयान्त्य् अलम् । एकरूपाम्बुसामान्यमया एव निरामयाः
एकमेकांशी संबंध आल्यामुळे त्या वेगवेगळ्या दिसतात, पण प्रत्यक्षात त्या एकाच स्वरूपाच्या, एकाच पाण्यापासून बनलेल्या आणि कुठलाही दोष किंवा आजार नसलेल्या आहेत.
तथैवास्मिन् प्रवितते सिते शुद्धे निरामये । ब्रह्ममात्रैकवपुषि ब्रह्मणि स्फाररूपिणि
याच प्रकारे या विशाल, निर्मळ, कलंकरहित आणि शुद्ध अशा अवकाशात — जिथे केवळ ब्रह्माचेच एक रूप आहे, जे शुद्ध चैतन्य आणि अगाध आहे —
सर्वशक्ताव् अनाद्यन्ते पृथग्वद् अपृथक्कृताः । संस्थिताश् शक्तयश् चित्रा विचित्राचारचञ्चलाः
सर्व शक्ती, जरी वेगळ्या वाटत असल्या तरी, त्या खऱ्या अर्थाने वेगळ्या नसतात; त्या अनादी आणि अनंत अशा सर्वशक्तिमान सत्यामध्येच स्थिर असतात आणि विविध व अद्भुत प्रकारे वावरतात.
नानाशक्ति हि नानात्वम् एति स्ववपुषि स्थितम् । बृंहितं ब्रह्मणि ब्रह्म पयसीवोर्मिमण्डलम्
विविध शक्ती म्हणजे त्याच अस्तित्वातील वेगळेपणाचा भास आहे; जसे पाण्यात लाटांचा वर्तुळ असतो, तसेच ब्रह्मामध्ये विस्तारलेले ब्रह्म आहे.
नानारूपकरूपत्वाद् वैरूप्यशतकारिणी । नियतिर् नियताकारा पदार्थम् अधितिष्ठति
अनेक रूपे दिसतात म्हणून असंख्य वेगळेपण निर्माण होतात; पण ठराविक स्वरूप असलेली नियती प्रत्येक वस्तूवर आपले अधिपत्य ठेवते.
जडा जाड्यम् उपादत्ते चित्त्वम् आयाति चिन्मयी । वासनारूपिणी शक्तिस् स्वस्वरूपस्थितात्मनः
जडपणा जडपणालाच घेतो; चेतना शुद्ध स्वरूपात प्रकट होते; आणि वासना रूपातली शक्ती आपल्या मूळ स्वरूपातच राहते.
ब्रह्मैवानघ तेनेदं स्फाराकारं विजृम्भते । नानारूपैः परिस्पन्दैः परिपूर्ण इवार्णवः
हे निष्पापा, या सगळ्या विश्वाचा विस्तार एकाच ब्रह्मामुळे घडतो, जसा समुद्र लाटांनी भरलेला दिसतो तसा हा ब्रह्म वेगवेगळ्या रूपांनी आणि हालचालींनी पूर्ण भरलेला भासतो.
नानातां स्वयम् आदत्ते नानाकारविहारतः । आत्मैवात्मन्य् आत्मनैव समुद्राम्भ इवाम्भसि
ते स्वतःहून विविधता घेत नाही, ना वेगवेगळ्या रूपांत रमते; आत्मा फक्त स्वतःमध्ये, स्वतःच असतो, जसं समुद्रातलं पाणी पाण्यातच असतं.
व्यतिरिक्ता न पयसो विचित्रा वीचयो यथा । व्यतिरिक्ता न सर्वेशात् समग्राः कलनास् तथा
जशा लाटांमध्ये वेगळेपण नसतं, त्या पाण्यापासून वेगळ्या नसतात, तसंच या सर्व निर्मितीही सर्वांच्या अधिपतीपासून वेगळ्या नाहीत.
स्तम्भपुष्पलतापत्त्रफलकोरकयुक्तयः । यथैकस्मिं स्थिता बीजे तथा ब्रह्मणि शक्तयः
जसा एखाद्या बीजात काडी, फुल, वेल, पान, फळ आणि कळी सगळं दडलेलं असतं, तसंच सगळ्या शक्ती ब्रह्मातच असतात.
नानाकर्तृतया नानाशक्तिता पुरुषे यथा । तथैवात्मनि सर्वज्ञे सर्वदा सर्वशक्तिता
जसं माणसात वेगवेगळ्या कृती करणं आणि अनेक प्रकारच्या शक्ती असतात, तसंच सर्वज्ञ आत्म्यात नेहमीच सर्व शक्ती असतात.
विचित्रवर्णता यद्वद् दृश्यते कठिनातपे । विचित्रशक्तिता तद्वद् देवेशे सदसन्मयी
जसा कडक उन्हात रंगांची विविधता दिसते, तसंच देवांच्या अधिपतीत अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांच्या अनेक शक्ती प्रकट होतात.
विचित्ररूपोदेतीयम् अविचित्रात् स्थितिश् शिवात् । एकवर्णात् पयोवाहाच् छक्रचापलता यथा
ही विविध रूपं स्थिर असलेल्या शिवापासून निर्माण होतात; जसं एकाच रंगाच्या पावसाच्या ढगातून विजेचा खेळ दिसतो.
अजडाज् जडतोदेति जाड्यभावनहेतुका । ऊर्णनाभाद् यथा तन्तुर् यथा पुंसस् सुषुप्तता
जड नसलेल्या पासून जडपणा उत्पन्न होतो, आणि तो जडपणाच्या कल्पनेमुळे येतो; जसं कोळी आपल्या देहातून धागा काढतो, किंवा माणसाला गाढ झोप येते.
अचित्तश् चैतसीं शक्तिं स्वबन्धायेच्छया शिवः । तनोति तान्तवं कोशं कोशकारक्रिमिर् यथा
शिव, ज्याचं मन नाही, तो स्वतःच्या इच्छेने आपल्या बंधनासाठी चेतनेची शक्ती विस्तारतो, जसं रेशीम किडा स्वतःभोवती कोश विणतो.
स्वेच्छयात्मात्मनो ब्रह्मन् भावयित्वा स्वकं वपुः । संसारान् मोक्षम् आयाति स्वालानाद् इव वारणः
हे ब्रह्मन्, आत्मा स्वतःच्या इच्छेने स्वतःचं रूप मनात आणतो आणि मग संसारातून मुक्ती मिळवतो, जसं हत्ती स्वतःच्या साखळ्या तोडून मोकळा होतो.
यद् एव भावयत्य् आत्मा सततं भावितस् स्वयम् । तयैवापूर्यते शक्त्या शीघ्रम् एव महान् अपि
आत्मा जे काही सतत मनाशी धरतो, तेच तो स्वतः मनाशी धरल्यावर, अगदी मोठा असला तरी, त्याच शक्तीने लवकर भरून जातो.
भाविता शक्तिर् आत्मानम् आत्मतां नयति क्षणात् । अनन्तम् अपि खं प्रावृण्मिहिका महती यथा
ज्याची शक्ती मनात घट्ट रुजली आहे, ती क्षणात आत्म्याला त्याच्या खऱ्या स्वरूपाकडे घेऊन जाते, जशी मोठी धुकेसुद्धा अनंत आकाश झाकून टाकते.
या शक्तिर् उदिता शीघ्रं याति तन्मयताम् अजः । याम् एव तु स्थितिं यातस् तन्मयो भवति द्रुमः
ज्या शक्तीचा उदय होतो, त्या शक्तीशी अजन्मा लगेच एकरूप होतो; आणि ज्या अवस्थेत तो पोहोचतो, त्या अवस्थेशी झाडही पूर्णपणे एकरूप होते.
न मोक्षो मोक्ष ईशस्य न बन्धो बन्ध आत्मनः । बन्धमोक्षदृशौ लोके न जाने प्रोत्थिते कुतः
ईश्वरासाठी मुक्ती म्हणून काही नाही, आत्म्यासाठी बंधन म्हणून काही नाही; या जगात बंधन आणि मुक्ती या कल्पना कुठून आल्या, मला कळत नाही.
नास्य बन्धो न मोक्सो ऽस्ति तन्मयश् चैव लक्ष्यते । ग्रस्तं नित्यम् असत्येन मायामयम् अहो जगत्
त्याच्यासाठी ना बंधन आहे, ना मुक्ती; तरीही तो त्यात एकरूप दिसतो. अहो, हे जग नेहमीच असत्याने, मायेने व्यापलेले आहे.
यदैव चित्तं कलितम् अकलेन किलात्मना । कोशकीटवद् आत्मायम् अनेनावलितस् तदा
जेव्हा मन निर्नियमित आत्म्याने घडवले जाते, तेव्हा हेच मन जणू रेशीमकोषातल्या किड्यासारखे आत्म्याला वेढून टाकते.
अनन्यरूपास् त्व् अन्यत्वविकल्पितशरीरकाः । मनश्शक्तय एतस्माद् इमा निर्यान्ति कोटिशः
मनाच्या या शक्ती, ज्या वेगवेगळ्या रूपे आणि देह धारण करतात, इतरतेच्या कल्पनेमुळे, त्या या मनातून लाखो प्रमाणात बाहेर पडतात.
तत्स्थास् तज्जाः पृथग्रूपास् समुद्राद् इव वीचयः । तत्स्थास् तज्जाः पृथक्स्थाश् च चन्द्राद् इव मरीचयः
ज्या त्या ठिकाणी राहतात, त्याच्यापासून जन्मतात आणि वेगवेगळ्या रूपात असतात, त्या समुद्रातून उठणाऱ्या लाटांसारख्या आहेत; आणि ज्या त्या ठिकाणी राहतात, त्याच्यापासून जन्मतात पण वेगळ्या राहतात, त्या चंद्राच्या किरणांसारख्या आहेत.
अस्मिन् स्पन्दमये स्फारे परमात्ममहाम्बुधौ । चिज्जले वितताभोगे चिन्मात्ररसशालिनि
या विशाल, स्पंदनशील आणि चेतनेच्या लाटांनी भरलेल्या परमात्म्याच्या महासागरात, जिथे शुद्ध चेतनेचा रस सर्वत्र पसरलेला आहे,
काश्चित् स्थिता हरिब्रह्मरुद्रचिद्वलनाधिकाः । लहर्यः प्रस्फुरन्त्य् एतास् स्वभावोद्भावितात्मिकाः
काही लाटा, हरि, ब्रह्मा आणि रुद्र यांच्या तेजाने उजळलेल्या, आपल्याच स्वभावातून निर्माण होऊन चमकत राहतात.
काश्चिद् यममहेन्द्रार्कवह्निवैश्रवणादिकाः । घ्नन्ति कुर्वन्ति तिष्ठन्ति लहर्यश् चपलैषणाः
काही लाटा, यम, महेंद्र, सूर्य, अग्नी आणि कुबेर यांच्याशी जोडलेल्या, चंचल इच्छांमुळे निर्माण होतात, नष्ट करतात, निर्माण करतात आणि स्थिर राहतात.
काश्चित् किन्नरगन्धर्वविद्याधरसुरादिकाः । उत्पतन्ति पतन्त्य् उग्रा लहर्यः परिवल्गिताः
काही लाटा, किन्नर, गंधर्व, विद्याधर आणि देव यांच्याशी संबंधित, प्रचंड आणि वेगाने फिरणाऱ्या असतात, त्या वर जातात आणि खाली पडतात.
काश्चित् किञ्चित्स्थिताकारा यथा कमलजादिकाः । काश्चिद् उत्पन्नविध्वस्ता यथा सुरनरादिकाः
काही लाटा थोड्याशा स्थिर स्वरूपाच्या असतात, जशा कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मा आणि इतर; काही लाटा निर्माण होतात आणि लगेच नष्ट होतात, जशा देव, माणूस आणि इतर.
क्रिमिकीटपतङ्गादिगोनासाजगरादिकाः । काश्चित् तस्मिन् महाम्भोधौ स्फुरन्त्य् एतेषु बिन्दुवत्
काही जण, जसे की किडे, कीटक, पतंग, गायी, कोल्हे आणि असे इतर, त्या मोठ्या समुद्रात लाटा जशा उसळतात तशा, थेंबासारखे चमकत दिसतात.