लोकालोकतटान्तेषु विचित्राश्चर्यहारिषु । क्रीडितं कृतहासेन राम तेन तया सह
लोकालोक पर्वताच्या काठावरच्या अद्भुत आणि मन मोहून टाकणाऱ्या प्रदेशांत, त्या दोघांनी एकत्र खेळत हसत आनंद घेतला.
मन्दरान्तरकच्छेषु सार्धं हरिणशावकैः । अवसत् स समाष् षष्टिं कल्पितामरमन्दिरः
मंदार पर्वताच्या दऱ्यांमध्ये, हरिणाच्या पाडसांसोबत, त्याने जणू काही स्वर्गासारख्या महालात साठ वर्षे आनंदाने वास्तव्य केले.
क्षीरार्णवतटेष्व् अस्य वनितासहचारिणः । क्षीणं कृतयुगाद् अर्धं श्वेतद्वीपजनैस् सह
क्षीरसागराच्या काठावर, स्त्रियांच्या संगतीत आणि श्वेतद्वीपातील लोकांसोबत, त्याने कृतयुगाच्या अर्धा काळ शांततेत घालवला.
गन्धर्वनगरोद्यानलीलाविरचनैर् असौ । सृष्टानन्तजगत्सृष्टेः कालस्यानुकृतिं गतः
त्याने गंधर्वांच्या नगरीतील बागांचे खेळकर आराखडे करून, जगांच्या अनंत सृष्टीसारखी निर्मिती केली आणि काळाच्या प्रवाहाचे अनुकरण केले.
अथावसद् असौ शुक्रः पुरन्दरपुरे पुनः । सुखं चतुर्युगान्य् अष्टौ हरिणेक्षणया सह
मग पुन्हा एकदा शुक्राने पुरंदराच्या नगरीत त्या हरिणासारख्या डोळ्याच्या स्त्रीसोबत आठ चतुर्व्युगे आनंदाने वास्तव्य केले.
पुण्यक्षयानुसन्धानात् ततश् चावनिमण्डले । तयैव सह मानिन्या पपातापहृताकृतिः
पुण्य संपल्यावर, त्या अभिमानी स्त्रीसोबत त्याचे तेज हरपलेले रूप पृथ्वीवर पडले.
परालूनसमस्ताङ्गो हृतस्यन्दननन्दनः । चिन्तापरवशो ध्वस्तस् समितीवाहतो भटः
संपूर्ण अंग मोडलेले, रथ आणि बाग गमावलेला, तो चिंता ग्रस्त होऊन पडला, जणू युद्धात मार खाल्लेला सैनिक.
पतितस्यावनौ तस्य चिन्तया सह दीर्घया । शरीरं शतधा यातं शिलापातीव निर्झरः
तो जमिनीवर पडला आणि त्याच्या दीर्घ काळ चाललेल्या चिंतेसह त्याचे शरीर जणू एखाद्या धबधब्यावर मोठा दगड कोसळावा तसे, शंभर तुकड्यांत तुटून गेले.
संशीर्णयोर् देहकयोश् चित्ते ते वासनावृते । विचेरतुस् तयोर् व्योम्नि निर्नीडौ विहगौ यथा
दोन्ही शरीरं नष्ट झाल्यावर आणि मन वासनांनी झाकले गेल्यावर, ते दोघं जणू घरटं नसलेल्या पक्ष्यांसारखे आकाशात भटकू लागले.
तत्राविविशतुश् चान्द्रं ते चित्ते रश्मिजालकम् । प्रालेयताम् उपेत्याशु शालिताम् अथ जग्मतुः
तेव्हा त्यांच्या मनात त्यांनी चंद्रकिरणांच्या जाळ्यात प्रवेश केला; आणि लगेचच बर्फासारखे थंड होऊन, ते तांदळाच्या रोपांत रूपांतरित झाले.
शालींस् तान् भुक्तवान् पक्वान् दशार्णेषु द्विजोत्तमः । शौक्राञ् शुक्राङ्गनागर्भान् मालवेषु च भूपतिः
दशार्ण प्रदेशात श्रेष्ठ ब्राह्मणाने ते पिकलेले तांदूळ खाल्ले, आणि मालवा देशात राजाने स्त्रीच्या गर्भातून उगवलेले तांदळाचे दाणे खाल्ले.
अजायतोशनाः पूर्वं दशार्णेषु द्विजोत्तमात् । नृपाद् उत्तमसौभाग्यान् मालवेषु तदङ्गना
दशार्ण देशात एक श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या खाण्यामुळे आधी गर्भधारणा झाली, आणि मालवा देशात राजाच्या मोठ्या भाग्यामुळे तिथल्या स्त्रीला गर्भ राहिला.
स तत्र ववृधे बालस् सा तत्र ववृधे ऽङ्गना । तौ पूर्वदम्पती जातौ स्वर्भ्रष्टाव् इव भूतले
तिथे तो मुलगा वाढला आणि तिथेच ती मुलगीही मोठी झाली. जणू काही हे दोघे आधीचे पती-पत्नी स्वर्गातून पृथ्वीवर परत जन्माला आले होते.
अथ षोडशवर्षो ऽभूच् छुक्रस् सारङ्गनामभृत् । पितुर् गृहे यौवनवाञ् श्रीमान् विप्रकुमारकः
मग सोळा वर्षांचा झाल्यावर शुक्र, ज्याचं नाव सारंग होतं, आपल्या वडिलांच्या घरी एक देखणा, तरुण आणि श्रीमंत ब्राह्मण मुलगा म्हणून वाढला.
मालानामसुरस्त्री सा कुमारी राजसद्मनि । भृङ्गेक्षणा गता वृद्धिं लता वरवने यथा
माला नावाची ती असुरकन्या, मधमाशीच्या डोळ्यांसारखी डोळे असलेली, राजवाड्यात एक सुंदर कुमारिका म्हणून मोठी झाली, जशी एखादी वेल सुंदर वनात फुलते.
राजपुत्री ततो माला पूजयाम् आस शङ्करम् । लभेयं प्राक्तनं सिद्धं पतिम् इत्य् अनिशं शुभा
मग त्या राजकन्येने शुद्ध मनाने शंकराची फुलांच्या माळांनी पूजा केली आणि नेहमीच मनात प्रार्थना केली, "माझा पूर्वीचा सिद्ध पती मला पुन्हा मिळो."
अथ मालवभूपस्य यज्ञे द्विजसभागतम् । माला ददर्श सारङ्गं पित्रा सह समागतम्
नंतर मालवाच्या राजाच्या यज्ञात, ब्राह्मणांची सभा भरली असताना, माळेला तिच्या वडिलांसोबत आलेला सारंग तिथे दिसला.
तं दृष्ट्वा सानवद्याङ्गी प्राक्तनस्नेहभाविता । दृष्टचन्द्रेन्दुमणिवत् स्नेहस्विन्नाङ्गिका बभौ
त्याला पाहून, निर्दोष रूप असलेल्या आणि जुन्या प्रेमाने ओतप्रोत झालेल्या त्या माळेचे अंग प्रेमाने ओलावले होते, जणू चंद्रप्रकाशात भिजलेला चंद्रकांतमणीच.
ततो यज्ञसभामध्ये दाशार्णद्विजदारकम् । भर्तृत्वे वरयाम् आस सा माला मालवात्मजा
मग यज्ञसभेच्या मध्यभागी, मालवाच्या राजकन्येने दाशार्ण देशातील त्या तरुण ब्राह्मणाला पती म्हणून निवडले.
क्रमात् कृतविवाहाय तस्मै वार्धकजर्जरः । मालवेशो ऽखिलं राज्यं प्रतिपाद्य वनं ययौ
काळानुसार, त्यांच्या लग्नानंतर, वृद्ध आणि अशक्त मालव देशाचा राजा त्याला सगळं राज्य देऊन स्वतः वनात गेला.
स सारङ्गस् तया सार्धं तस्मिन् मालवमण्डले । चकारातिसुखी राज्यं शक्रवच् छरदां शतम्
सारंगाने तिच्यासोबत मालव देशात शंभर वर्षे इंद्रासारखा अत्यंत सुखात राज्य केलं.
अथ कालेन महता चञ्चलत्वाच् च चेतसः । अप्रियत्वं मिथो यातौ दम्पती तौ विधेर् वशात्
मग खूप काळानंतर, मनाच्या चंचलतेमुळे आणि नशिबाच्या जोरावर, त्या दोघा पती-पत्नींच्या मनात एकमेकांबद्दल अप्रियता निर्माण झाली.
सारङ्गस् तु जराजीर्णः पातसज्जकलेवरः । दध्रे श्वसनशैथिल्याज् जीर्णपर्णसवर्णताम्
सारंगा म्हातारा होऊन, शरीर थकून पडण्याच्या अवस्थेत आला आणि श्वास मंदावल्यामुळे तो जणू कोरड्या जुन्या पानासारखा दिसू लागला.
जायाजनविरागेण वार्धकातिशयेन च । मरणं मन्दमन्देहो निरीहो ऽभिननन्द सः
पत्नी आणि मुलांबद्दल उदासीनता, आणि फारच म्हातारपणामुळे तो अशक्त, शक्तिहीन देह मरणाला आनंदाने सामोरा गेला.
अथ नीरसराज्यस्य दुःखातिशयशंसिनः । अरण्य इव वेतालो मोहो ऽतिघनतां गतः
जेव्हा राज्यात काहीच सार उरले नाही आणि दुःखच दुःख आहे असे वाटले, तेव्हा भ्रम इतका गडद झाला की जणू जंगलातला वेताळच त्याच्यावर बसला.
मोहान्धकूपपतितं भोगासङ्गाद् अनारतम् । अविवेकिनम् अज्ञानम् असज्जनपरायणम्
भ्रमाच्या काळोख्या विहिरीत पडलेला, नेहमीच सुखाच्या आसक्तीत गुंतलेला, विवेक नसलेला, अज्ञानात बुडालेला आणि वाईट लोकांच्या संगतीत रमणारा—
जहारैनं ततो मृत्युस् तृष्णाकवलिताशयम् । पतङ्गम् इव मण्डूकः कृताक्रन्दम् अकिञ्चनम्
त्याचे मन तृष्णेने पूर्णपणे ग्रासले गेले होते, म्हणून मृत्यूने त्याला पकडले, जसे सापाने ओरडणाऱ्या, असहाय बेडूकाला गिळले.
ततः कर्मफलं भुक्त्वा स्वं परत्र शुभाशुभम् । अङ्गेषु धीवरो जातस् स दुर्भाववशात् तदा
मग त्या माणसाने आपल्या कर्मांचे चांगले आणि वाईट फळ दुसऱ्या देहात भोगले आणि वाईट वृत्तीमुळे तो मत्स्यारी (मच्छीमार) म्हणून जन्माला आला.
तत्र धीवरकर्माणि कुर्वन् स शरदां शतम् । दुःखजर्जरचेतस्त्वाद् वैराग्यं समुपाययौ
तिथे तो शंभर वर्षे मत्स्यारीचे काम करत राहिला. सततच्या दुःखाने त्याचे मन खचले आणि त्याला वैराग्य आले.
दुःखं संसार इत्य् एवं चिन्तयन् भास्करं ततः । सम्पतंस् तेन सञ्जातस् सूर्यवंशे महानृपः
‘हा संसार म्हणजे दुःखच आहे’ असे विचार करत तो त्या अवस्थेतून खाली पडला आणि सूर्यवंशात एक महान राजा म्हणून जन्माला आला.