निरभ्राम्बरनक्षत्रे कस्मिंश्चिन् दिवसे ततः । तैस् तैर् आरम्भसंरम्भैस् तैर् वस्त्रविभवार्पणैः
एके दिवशी, आकाश निरभ्र होतं, ताऱ्यांनी सजलेलं होतं, आणि तिथे वेगवेगळ्या विधी, गडबड, वस्त्र व संपत्ती यांच्या भेटी देण्यात आल्या.
दत्ताथ तेन सा मह्यं कुमारी भयदायिनी । सुकृष्णा कृष्णवर्णेन दुष्कृतेनेव शासना
मग त्या माणसाने आपली मुलगी, जी काळी आणि भीतीदायक होती, जणू काही ती वाईट कर्मांची शिक्षा आहे, ती मला दिली.
सरभसम् अभितो विनेदुर् अत्र प्रसृतमहामदिरासवाश् श्वपाकाः । हतपटुपटहा विलासवन्तस् स्वयम् इव दुष्कृतराशयो महान्तः
तेथे मद्यधुंद चांडाळ मोठ्याने ओरडत होते, मोठमोठे लोक वाईट विचारांनी भरलेले, ढोल वाजवण्यात आणि उन्मत्त आनंदात मग्न होते, जणू सगळ्या वाईट कर्मांचे मूर्तिमंत रूपच ते होते.
बहुनात्र किम् उक्तेन स्वोत्सवावर्जिताशयः । ततःप्रभृति तत्राहं सम्पन्नः पुष्टपुक्कसः
इथे जास्त काही सांगण्याची गरज नाही. त्या दिवसापासून माझ्या मनात कोणताही आनंद उरला नाही आणि मी अगदी दु:खी, दुर्बल आणि उपेक्षित झालो.
सप्तरात्रोत्सवस्यान्ते क्रमान् मासाष्टकं गतम् । पुष्पिता साथ सम्पन्ना स्थिता गर्भवती ततः
सात दिवसांचा उत्सव संपल्यानंतर हळूहळू आठ महिने गेले; मग ती बाई फुलली आणि गरोदर राहिली, जणू पोटात मूल वाढवत होती.
प्रासूत दुःखदां कन्यां विपद् दुःखक्रियाम् इव । सा कन्या ववृधे शीघ्रं मूर्खचिन्तेव पीवरी
तिने एक मुलगी जन्माला घातली, जी केवळ दु:ख देणारी होती, जणू एखाद्या संकटासारखी. ती मुलगी लवकरच मोठी झाली, आणि मूर्ख चिंता जशी वाढते तशी ती स्थूल झाली.
पुनः प्रासूत सा वर्षैस् त्रिभिः पुत्रम् अशोभनम् । अनर्थम् इव दुर्बुद्धिर् आशापाशविधायकम्
परत तीन वर्षांनी तिने एक मुलगा जन्माला घातला, जो दिसायला आकर्षक नव्हता, जणू काही तो संकटच होता; त्याला समज कमी होती आणि तो आशेच्या दोऱ्यांनी बांधलेला होता.
पुनः प्रासूत कन्यां च पुनर् अप्य् अर्भकं ततः । कलत्रवान् अहं जातो वने जरढपुक्कसः
तीने पुन्हा एक मुलगी जन्माला घातली, आणि मग पुन्हा एक मूल झाले. अशा रीतीने मी त्या जंगलात वृद्ध, थकलेला आणि समाजाबाहेर पडलेला नवरा झालो.
तया सह समास् तत्र मया बह्व्यो ऽतिवाहिताः । नरके चिन्तया सार्धं ब्रह्मघ्नेनेव नश्यता
तिच्यासोबत तिथे माझी अनेक वर्षे गेली; मनात कायम चिंता होती, जणू ब्राह्मणहत्येचा पापी नरकात तडफडतो तशी अवस्था झाली.
शीतवातातपक्लेशविवशेन वनान्तरे । चिरं विलुलितं वृद्धकच्छपेनेव पल्वले
त्या जंगलाच्या आतल्या भागात थंडी, वारा आणि उन्हाच्या यातनांनी मी खूप काळ त्रस्त झालो, जणू एखादा म्हातारा कासव चिखलात अडकून हलवला जातो तसा.
कलत्रचिन्ताहतया धिया सन्दह्यमानया । दृष्टाः कष्टसमारम्भा दिशः प्रज्वलिता इव
पत्नीची चिंता मनात घर करून होती, त्यामुळे माझे मन आतून जळत होते; सर्व दिशांना मला जणू दुःखद प्रसंगांनी पेटून उठल्या आहेत असे वाटत होते.
क्षौमानेकसमाक्षीणपटखण्डकधारिणा । काष्ठभारो वने व्यूढो यो मूर्तम् इव दुष्कृतम्
त्याने अनेक ठिकाणी ठिगळ लावलेला फडका अंगावर घातला होता, आणि तो जंगलात लाकडांचा ओझा वाहत चालला होता. त्याचं रूप पाहिलं की जणू काही सगळी दुर्दैव एकत्र येऊन त्याच्यात साकार झालं आहे असं वाटत होतं.
यौककीर्णजरक्लिन्नगन्धिकौपीनवाससा । आढ्यास्पदवलीकानां तले नीता घनागमाः
त्याच्या कमरेला जुना, घाणेरडा आणि वयामुळे ओलसर झालेला कापड बांधलेला होता. पावसाळ्यात जिथे दाट ढग गोळा होतात, त्या श्रीमंतांच्या घरांच्या खाली त्याला नेण्यात आलं.
कलत्रापूरणोत्केन जर्जरेण हिमानिलैः । हेमन्ते दुर्दुरेणेव निलीनं वनकुक्षिषु
त्याची बायकोही त्याच्यासोबत होती, दोघंही थंडीच्या वाऱ्यात थरथरत, अगदी थकलेले आणि जीर्ण झालेले होते. जणू काही हिवाळ्यातील ओसाड जागेत, जंगलाच्या खोल भागात ते लपलेले होते.
नानाकलहकल्लोलतापप्रसरविद्रुताः । बाष्पव्याजेन निर्मुक्ता नेत्राभ्यां रक्तबिन्दवः
नाना भांडणं आणि कलह यांच्या गोंधळामुळे, तसेच मनातील तापामुळे, त्याच्या डोळ्यांतून अश्रूंच्या नावाखाली रक्ताचे थेंब बाहेर पडत होते.
यामिन्यो विपिने क्लिन्नवराहामिषभोजिना । शिलातलकुटीकोणे नीता जलदविप्लुताः
त्या स्त्रिया, पावसात भिजलेल्या आणि जंगलात रानडुकराचे मांस खात, दगडाच्या जमिनीवर असलेल्या झोपड्यांच्या कोपऱ्यात नेल्या गेल्या.
काले क्षयं गते स्नेहे कलत्रे ऽघनतां गते । असौहार्देन बन्धूनां कलहैश् चातिसन्ततैः
काळ जाऊन प्रेम कमी झाले, पत्नीने पाठ फिरवली, नातेवाईकांमध्ये जिव्हाळा राहिला नाही आणि सतत भांडणं सुरू झाली.
सर्वत्र जातशङ्केन कुलीलामुखरार्भके । मया कृपणचित्तेन नीताः परगृहे समाः
सगळीकडे शंका निर्माण झाली, मुलं पक्ष्याच्या पिल्लांसारखी बडबड करू लागली, आणि मी दुःखी मनाने परक्या घरात अनेक वर्षं काढली.
चण्डालीकलहोद्विग्नचण्डचण्डालतर्जनैः । मुखं जर्जरतां यातम् इन्दू राहुरदैर् इव
चांडाळांच्या भांडणांनी आणि त्यांच्या रागीट धमक्यांनी मी त्रस्त झालो, आणि माझं तोंड राहूच्या जबड्यांनी जसा चंद्र विदीर्ण होतो तसं थकलं-भागलं दिसू लागलं.
चर्विताः खर्वितोष्ठेन द्वीपीपिशितपेशयः । नरकाहृतविक्रीता नारक्यो रसना इव
फाटलेल्या ओठांनी चावलेले, बिबट्याच्या मांसाचे तुकडे—जणू नरकात विकत घेतलेली आणि तिथेच खाल्ली गेलेली नरकवासीयांची जिभा.
हिमवत्कन्दरोद्गीर्णाश् चण्डा हेमन्तवायवः । अङ्गे निरम्बरे सोढा मृत्युमुक्ता इवेषवः
हिमालयाच्या गुंफांतून सुटलेले, प्रचंड थंडीचे वारे, अंगावर एकही वस्त्र न घालता सहन केले—जणू मृत्यूच्या तावडीतून सुटलेले बाण.
जरज्जरढमूढेन मूलानि क्षीणभूरुहाम् । सुकृतानाम् इवैकेन समुत्खातानि भूरिशः
एक म्हातारा, थकलेला आणि गोंधळलेला, सुकलेल्या झाडांची मुळे पुन्हा पुन्हा खणतो—जणू सत्कर्मांची पुण्ये एकेक करून उपसली जातात.
शरावकेष्व् अटव्यां च पललं पक्वम् आदरात् । अमृष्टेन जनैर् भुक्तं कुकलत्रवता मया
जंगलात, छोट्या वाट्यांमध्ये, मी उत्साहाने शिजवलेली चिखलाची भाकरी खाल्ली—ती लोकांनी धुतलीही नव्हती, आणि ते सुद्धा वाईट बायकोसोबत असल्यासारखे.
ग्रहीतृतेजःक्षतये बहुवक्त्रविकारिणा । भागधेयम् इवात्मीयं विक्रीतं पण्यम् अन्यतः
खाणाऱ्याचं बळ कमी व्हावं म्हणून, माझा वाटा — जसा आपलीच संपत्ती — तो कुणीतरी अनेक तोंडं असणाऱ्या आणि विचित्र चेहऱ्याच्या माणसाने दुसरीकडे विकला आहे.
प्राण्यङ्गवपुषस् स्वस्य प्रोत्कृत्योत्कृत्य पेशयः । आयुषः परि विक्रीता विन्ध्यपक्कणभूमिषु
माझ्या जिवंत शरीराचं मांस, पुन्हा पुन्हा कापून, जणू माझंच आयुष्य विकावं तसं, विंध्य पर्वतातल्या अस्पृश्यांच्या प्रदेशात विकलं गेलं आहे.
जन्मान्तरसहस्रोत्थं स्वं पापम् इव वृद्धये । अवकीर्णं च सङ्कीर्णं मण्डलारामभूमिषु
हजारो जन्मांत साठवलेलं, वाढावं म्हणून जपलेलं माझंच पाप जसं, तसं ते सर्वत्र विखुरलेलं आणि बागांमध्ये, रमणीय स्थळी मिसळलेलं आहे.
दृष्टं कुद्दालकं दृष्ट्या ऋज्व्या स्नेहसमुत्कया । रौरवापतितेनेव तत्काकस् स्निग्धतां गतः
मी कुदळेला सरळ आणि प्रेमळ नजरेने पाहिलं; जसा रौरव नरकात पडलेला एखादा, तसा तो कावळा प्रेमळपणाने भरून गेला.
विन्ध्यकन्दरगुल्मानां बन्धुत्वम् इव गच्छता । पुलिन्दवपुषा पत्त्रपङ्क्तयो ऽङ्गे समर्पिताः
विंध्याच्या जंगलातल्या झुडपांत आणि काटेरी वेलीत फिरताना, जणू त्या वनवासी लोकांशी आपले नाते जडले आहे असे वाटावे, अशा पद्धतीने त्याच्या अंगावर पानांच्या रांगा ठेवण्यात आल्या.
तर्पिता लगुडास्फालजितकौलेयरंहसा । पुत्रदाराः कदन्नेन ग्राम्यकाद् याचितेन च
त्याच्या बायकोला आणि मुलांना गावकऱ्यांकडून मागून मिळालेल्या किंवा काठीच्या जोरावर मिळवलेल्या साध्या, खरड अन्नाने पोटभर झाले.
धारासाररणत्पत्त्रशुष्कतालतले निशाः । नीता रणितदन्तेन सार्धं विपिनवानरैः
रात्रीच्या वेळी, वाळलेल्या ताडाच्या पानांवर, जंगलातील माकडांसोबत आणि वन्य प्राण्यांच्या डरकाळ्यांत, थंडीमुळे दात कापत त्या रात्र काढली.