भ्रमतात्र मया दृष्टा दारिकौदनधारिणी । गृहीतामृतसत्कुम्भा दानवेनेव माधवी
तिथे फिरताना मला एक मुलगी दिसली, ती भात घेऊन चालली होती आणि तिच्या हातात अमृताने भरलेला सोन्याचा कलश होता — जणू दानवाने पकडलेली माधवीच.
तरत्तारकनेत्रां तां श्यामाम् अधवलाम्बराम् । अहम् अभ्यागतस् तत्र शर्वरीम् इव चन्द्रमाः
ती काळीवर्णाची, डोळ्यांत तीन तारे असलेली, फिकट वस्त्र घातलेली ती माझ्यासमोर उभी होती. मी जसा चंद्र रात्रीकडे जातो, तशी मी तिच्याकडे गेलो.
मह्यम् ओदनम् आश्व् एतद् बाले बलवदापदे । देहि दीनार्तिहरणात् स्फारतां यान्ति सम्पदः
अगं मुली, या मोठ्या संकटात मला पटकन काही खायला दे. गरिबांची वेदना दूर केल्यावरच संपत्ती वाढते.
क्षुद् अन्तर् दहतीयं मां बाले वृद्धिम् उपेयुषी । कृष्णसर्पी प्रसूतेव कोटरस्था जरद्द्रुमम्
माझ्यात आतून वाढणारी भूक जणू जुन्या झाडाच्या ढोलीत वेटोळे घालून बसलेल्या काळ्या सापासारखी मला जाळते आहे, अगं मुली.
याच्ञयापि तया मह्यम् इत्थं दत्तं न किञ्चन । यत्नप्रार्थितया लक्ष्म्या यथा दुष्कृतिने धनम्
मी कितीही विनवणी केली, तरी तिने मला काहीच दिलं नाही; जशी लक्ष्मी खूप मागूनही वाईट माणसाला धन देत नाही.
केवलं चिरकालेन मय्य् अत्यन्तानुगामिनि । षण्डात् षण्डं निपतति च्छायाभूते पुरस्स्थिते
फक्त खूप काळ मी तिच्यामागे चिकाटीने गेल्यावर, जसा एखाद्याच्या पुढे सावली पडते तसा थोडासा भाग माझ्यापर्यंत पोहोचला.
तयोक्तो हारकेयूरिंश् चण्डालीं विद्धि माम् इति । राक्षसीम् इव सुक्रूरां पुरुषाश्वगजाननाम्
ती म्हणाली, 'माझ्या गळ्यात हार आणि हातात कड्या आहेत, मला चांडाळी समज. मी राक्षसीसारखी भयंकर आहे, माझ्या चेहऱ्यावर माणूस, घोडा आणि हत्ती यांचे रूप आहे.'
राजन् याचनमात्रेण मत्तो नाप्नोषि भोजनम् । ग्राम्याद् अनभिजातेहात् सौजन्यम् इव सुन्दर
राजा, फक्त मागितल्याने माझ्याकडून तुला अन्न मिळणार नाही, जसे गावाबाहेर जन्मलेल्या माणसात खरी सज्जनता सापडत नाही.
इत्य् उक्तवत्या गच्छन्त्या स्खलन्त्येव पदे पदे । कुञ्जकेषु निमज्जन्त्या लीलावनतयोदितम्
असं म्हणून ती निघून गेली, प्रत्येक पावलावर अडखळत, झुडपांत बुडत, आणि तिच्या बोलण्यात खेळकरपणा उमटत होता.
ददानि भोजनम् इदं भर्ता भवसि चेन् मम । लोको नोपकरोत्य् अर्थं सामान्यस् स्निग्धतां विना
मी हे अन्न देत आहे, पण तू जर माझा नवरा झाला तरच. या जगात आपुलकीशिवाय कोणी कोणाला मदत करत नाही.
वाहयत्य् अत्र मे दान्तान् उड्डारे पुक्कसः पिता । श्मशान इव वेतालः क्षुधितो धूलिधूसरः
इथे माझे वडील, जे एक पुक्कस आहेत, ते शांत जनावरांना कत्तलीसाठी नेतात. ते उपाशी आणि धुळीने माखलेले, जणू स्मशानातील वेताळासारखे दिसतात.
तस्येदम् अन्नं भवति भर्तृत्वे दीयते स्थिते । प्राणैर् अपि हि सम्पूज्या वल्लभाः पुरुषा यतः
हे अन्न त्याला तेव्हाच दिलं जातं, जेव्हा तो नवरा म्हणून मान्य होतो. कारण प्रिय पुरुषांचे सन्मान प्राण देऊनसुद्धा करायला हवेत.
अथोक्ता सा मया भर्ता भवामि तव सुव्रते । केनापदि विचार्यन्ते वर्णधर्मकुलक्रमाः
मग मी तिला म्हटलं, 'सुव्रते, मी तुझा नवरा होईन.' कारण संकटात जात, धर्म किंवा घराण्याचे भेद विचारात घेतले जात नाहीत.
ततस् तयौदनाद् अर्धं मह्यम् एकं समर्पितम् । माधवीवामृताद् अर्धम् इन्द्रायाग्निमते पुरा
मग तिने मला भाताचा अर्धा भाग दिला, जसा कधी काळी माधवीच्या अमृताचा अर्धा भाग इंद्र आणि अग्नीला मिळाला होता.
जम्बूफलरसः पीतस् स भुक्तः पुक्कसौदनः । विश्रान्तं च मया तत्र मोहापहृतचेतसा
मी जांभूळ फळाचा रस प्यायलो, पुक्कसाच्या हातचा भात खाल्ला आणि तिथेच मोहाने मन हरवून मी विसावलो.
मां तडाकम् इवापूर्य सा प्रावृट्श्यामला गता । हस्तेन समुपादाय प्राणं बहिर् इव स्थितम्
ती पावसाळ्यासारखी काळी माझ्या अंगात जणू तळं भरल्यासारखी भरली, आणि हात धरून जणू माझा श्वास बाहेर काढावा तसा काढून नेला.
दुराकृतिं दुरारम्भम् आससाद भयप्रदम् । पितरं पीवराकारम् अवीचिम् इव शासना
ती एक भयंकर रूपाचा, भीतीदायक आणि स्थूल, अवीचि नरकासारखा, कठोर वागणारा माझ्या वडिलांना भेटली.
तया मदनुषङ्गिण्या स्वार्थस् तस्मै निवेदितः । मातङ्गाय भ्रमर्येव निस्स्वनेनालिलग्नया
ती माझ्याशी जोडलेली होती, तिने आपला हेतू त्याला अर्पण केला, जशी एक भुंगा शांतपणे आणि चिकटून हत्तीला स्वतःला अर्पण करतो.
स तस्या बाढम् इत्य् उक्त्वा दिनान्ते समुपस्थिते । मुमोच दान्ताव् आबद्धौ कृतान्तः किङ्कराव् इव
त्याने तिला 'हो' असे सांगितले, आणि दिवसाचा शेवट होताच, त्याने आम्हाला सोडून दिले, जणू मृत्यूच्या दातांनी धरलेले दोन नोकर सोडले.
नीहाराभ्रकडारासु दिक्षु प्रोद्धूलितास्व् इव । वेतालवद् वनात् तस्माद् दिनान्ते चलिता वयम्
दिवसाच्या अखेरीस आम्ही त्या जंगलातून निघून गेलो, जसे धुके आणि ढग सर्व दिशांना उडून जातात, तसेच आम्ही भुतांसारखे विखुरलो.
क्षणेन पक्कणं प्राप्तास् सन्ध्यायां दीर्घजङ्गलात् । श्मशानाद् इव वेतालाश् श्मशानम् इतरन् महत्
क्षणातच, संध्याकाळी, आम्ही मोठ्या जंगलातून गावात पोहोचलो, जणू स्मशानातील भुते दुसऱ्या मोठ्या स्मशानात आली असावीत.
विकर्तितवराहाश्वकपिकुक्कुटवायसम् । रक्तसिक्तोर्वराभागप्रभ्रमन्मक्षिकागणम्
रक्तानं ओतलेल्या जमिनीच्या तुकड्यांवर डासांचे झुंड घिरट्या घालत होते, आणि वराह, घोडे, माकड, कोंबडी, कावळे यांच्या अवशेषांचे तुकडे सगळीकडे विखुरलेले होते.
शोषार्थप्रसृतार्द्रान्त्रतन्द्रीजालपतत्खगम् । निष्कुटास्थितजम्बीरषण्डलग्नश्वजाघनि
सुकवण्यासाठी पसरलेल्या ओलसर आतड्यांवर पक्षी घिरट्या घालत होते, आणि गल्लीच्या कोपऱ्यात ठेवलेल्या लिंबाच्या घड्यांना कुत्र्याचे पाय चिकटलेले होते.
शुष्यद्गुरुवसापिण्डपूर्णालिन्दलसत्खगम् । दृतिप्रसक्तरक्ताक्तचर्मस्रवदसृग्लवम्
वाळलेल्या, जड चरबीच्या गोळ्यांच्या ढिगावर पक्षी बसले होते, आणि त्यांच्या नजरा रक्ताने माखलेल्या, मांस व चरबी ओघळणाऱ्या कातड्यांवर खिळल्या होत्या.
बालहस्तस्थितक्रव्यपिण्डारणितमक्षिकम् । जर्जरज्येष्ठचण्डालतर्जितारटितार्भकम्
लहान मुलांच्या हातात कच्च्या मांसाचे तुकडे होते, त्यावर डास भुणभुण करत होते, आणि फाटकी वस्त्रातील, रागीट मोठ्या चांडाळांनी रडणाऱ्या बाळांवर ओरडत होते.
तत् प्रविष्टा वयं कीर्णशिरोऽन्त्रं भीमपक्कणम् । मृतभूतं जगत् कल्पे कृतान्तानुचरा इव
आम्ही त्या जागेत शिरलो, जिथे जमिनीवर विखुरलेली कवटी आणि आतडी पडली होती, भीषण आणि दुर्गंधीने भरलेली ती जागा, जणू काही युगाच्या शेवटी मृत्यूच्या सेवकांसारखे आम्ही तिथे गेलो होतो.
सम्भ्रमोपहितानल्पकदलीदलपीठके । अहम् आस्थितवांस् तत्र नवे श्वशुरमन्दिरे
त्या नवीन सासऱ्याच्या घरात, मी घाबरत लहान केळीच्या पानांच्या आसनावर बसलो.
श्वश्र्वा मे केकराक्ष्यास् तु तेनास्रुलवचक्षुषा । जामातायम् इति प्रोक्तं तया तद् अभिनन्दितम्
माझ्या सासूबाई, ज्यांच्या डोळ्यांत अश्रू होते, त्यांनी मला जावई म्हणून हाक मारली आणि प्रेमाने स्वागत केले.
अथ विश्रम्य चण्डालभोजनान्य् अजिनासने । सञ्चितान्य् उपभुक्तानि दुष्कृतानीव भूरिशः
मग, मृगाच्या कातडीच्या आसनावर बसून, मी तिथे साठवलेले चांडाळांचे अन्न खाल्ले, जणू काही पुष्कळ पापांची फळे भोगतो आहे.
अनन्तदुःखबीजानि नमनोज्ञतराण्य् अपि । तानि प्रणयवाक्यानि श्रुतान्य् असुभगान्य् अलम्
तेथल्या गोडगोड बोलांमध्येही, जरी ती ऐकायला सुखद वाटत असली, तरी ती अखंड दुःखाची बीजे होती आणि प्रत्यक्षात ती अत्यंत अशुभच होती.