विनिद्रस्य विधैर्यस्य स्फुरतस् सह पल्लवैः । मम दुःखातिदैर्घ्येण सा व्यतीयाय शर्वरी
झोप न लागलेल्या, बेचैन, पानांसोबत थरथरणाऱ्या मला, ती रात्र माझ्या मोठ्या दु:खामुळे फारच लांबली वाटली.
ततस् तिमिरलेखासु सह तारेन्दुकैरवैः । मयीवापद्यमानासु म्लानताम् अलसाननैः
मग अंधाराच्या रेषा ताऱ्यांसह आणि चंद्रासह हळूहळू विरू लागल्या, आणि माझेच तोंड थकल्यासारखे व फिकट पडू लागले,
शाम्यन्तीषु च वेतालक्ष्वेडास्व् अजनजङ्गले । सह शीतार्तिमद्दन्तपङ्क्तिटाङ्कारसीत्कृतैः
जंगलातल्या सुसाट भटकणाऱ्या कोल्ह्यांचे ओरडणे थांबू लागले, आणि थंडीमुळे दात कापणाऱ्यांची कुजबुजही मंदावली.
माम् अबन्तरनिर्मग्नं हसन्तीम् इव दृष्टवान् । अहं पूर्वां दिशं प्रातर् मधुपानारुणाम् इव
मी सकाळच्या वेळी पूर्व दिशेकडे पाहिलं, जणू ती मद्याने लालसर झाली आहे आणि माझ्याकडे हसते आहे, आणि मी स्वतःमध्ये पूर्णपणे बुडालो होतो.
क्षणाद् अज्ञ इव ज्ञानं दरिद्र इव काञ्चनम् । दृष्टवान् अहम् अर्कं खवारणारोहणोन्मुखम्
क्षणातच, जसा अज्ञाला ज्ञान सापडतं किंवा गरिबाला सोनं मिळतं, तसा मी आकाशाच्या कडेकडेवर उगवणारा सूर्य पाहिला.
उत्थाय वारवाणं च तत आस्फोटितं मया । हस्तिचर्म हरेणेव सन्ध्यानृत्तानुरागिणा
मग मी उठून माझं ढाल जोरात वाजवलं, जणू संध्याकाळच्या नृत्यावर प्रेम करणारा माणूस हत्तीच्या कातडीवर काठीने ठेका धरतो तसं.
प्रवृत्तस् ताम् अहं स्फारां विहर्तुं जङ्गलस्थलीम् । कालो जगत्कुटीं कल्पदग्धभूतगणाम् इव
मी त्या मोठ्या रानात भटकायला निघालो, जसं काळ जगाच्या घरात फिरतो आणि कल्पांत जशी सर्व जीव जळून जातात तसं.
न किञ्चिद् दृश्यते तत्र भूतं जरढजङ्गले । अभिजातो गुणलवो यथा मूर्खशरीरके
त्या जुन्या, ओसाड जंगलात काहीही सजीव दिसत नव्हतं — जसं मूर्खाच्या शरीरात थोडीशीच चांगुलपणा असतो.
केवलं विगताशङ्कं षण्डभ्रमणचञ्चलाः । चीचीकूचीचीवचना विहरन्ति विहङ्गमाः
फक्त पक्षी तिथे निडरपणे आणि सतत इकडून तिकडे उडत होते, त्यांच्या 'चीची' आणि 'कूची' अशा आवाजात गात होते.
अथाष्टभागम् आपन्ने व्योम्नो दिवसनायके । शुष्कावश्यायलेशासु स्नातास्व् इव लतासु च
मग जेव्हा सूर्य आकाशात आठवा भाग चढला, तेव्हा मला वेलींवर जणू नुकताच अंघोळ घातल्यासारखा, फक्त थोडासा वाळलेला दव शिल्लक असल्याचं दिसलं.
भ्रमतात्र मया दृष्टा दारिकौदनधारिणी । गृहीतामृतसत्कुम्भा दानवेनेव माधवी
तिथे फिरताना मला एक मुलगी दिसली, ती भात घेऊन चालली होती आणि तिच्या हातात अमृताने भरलेला सोन्याचा कलश होता — जणू दानवाने पकडलेली माधवीच.
तरत्तारकनेत्रां तां श्यामाम् अधवलाम्बराम् । अहम् अभ्यागतस् तत्र शर्वरीम् इव चन्द्रमाः
ती काळीवर्णाची, डोळ्यांत तीन तारे असलेली, फिकट वस्त्र घातलेली ती माझ्यासमोर उभी होती. मी जसा चंद्र रात्रीकडे जातो, तशी मी तिच्याकडे गेलो.
मह्यम् ओदनम् आश्व् एतद् बाले बलवदापदे । देहि दीनार्तिहरणात् स्फारतां यान्ति सम्पदः
अगं मुली, या मोठ्या संकटात मला पटकन काही खायला दे. गरिबांची वेदना दूर केल्यावरच संपत्ती वाढते.
क्षुद् अन्तर् दहतीयं मां बाले वृद्धिम् उपेयुषी । कृष्णसर्पी प्रसूतेव कोटरस्था जरद्द्रुमम्
माझ्यात आतून वाढणारी भूक जणू जुन्या झाडाच्या ढोलीत वेटोळे घालून बसलेल्या काळ्या सापासारखी मला जाळते आहे, अगं मुली.
याच्ञयापि तया मह्यम् इत्थं दत्तं न किञ्चन । यत्नप्रार्थितया लक्ष्म्या यथा दुष्कृतिने धनम्
मी कितीही विनवणी केली, तरी तिने मला काहीच दिलं नाही; जशी लक्ष्मी खूप मागूनही वाईट माणसाला धन देत नाही.
केवलं चिरकालेन मय्य् अत्यन्तानुगामिनि । षण्डात् षण्डं निपतति च्छायाभूते पुरस्स्थिते
फक्त खूप काळ मी तिच्यामागे चिकाटीने गेल्यावर, जसा एखाद्याच्या पुढे सावली पडते तसा थोडासा भाग माझ्यापर्यंत पोहोचला.
तयोक्तो हारकेयूरिंश् चण्डालीं विद्धि माम् इति । राक्षसीम् इव सुक्रूरां पुरुषाश्वगजाननाम्
ती म्हणाली, 'माझ्या गळ्यात हार आणि हातात कड्या आहेत, मला चांडाळी समज. मी राक्षसीसारखी भयंकर आहे, माझ्या चेहऱ्यावर माणूस, घोडा आणि हत्ती यांचे रूप आहे.'
राजन् याचनमात्रेण मत्तो नाप्नोषि भोजनम् । ग्राम्याद् अनभिजातेहात् सौजन्यम् इव सुन्दर
राजा, फक्त मागितल्याने माझ्याकडून तुला अन्न मिळणार नाही, जसे गावाबाहेर जन्मलेल्या माणसात खरी सज्जनता सापडत नाही.
इत्य् उक्तवत्या गच्छन्त्या स्खलन्त्येव पदे पदे । कुञ्जकेषु निमज्जन्त्या लीलावनतयोदितम्
असं म्हणून ती निघून गेली, प्रत्येक पावलावर अडखळत, झुडपांत बुडत, आणि तिच्या बोलण्यात खेळकरपणा उमटत होता.
ददानि भोजनम् इदं भर्ता भवसि चेन् मम । लोको नोपकरोत्य् अर्थं सामान्यस् स्निग्धतां विना
मी हे अन्न देत आहे, पण तू जर माझा नवरा झाला तरच. या जगात आपुलकीशिवाय कोणी कोणाला मदत करत नाही.
वाहयत्य् अत्र मे दान्तान् उड्डारे पुक्कसः पिता । श्मशान इव वेतालः क्षुधितो धूलिधूसरः
इथे माझे वडील, जे एक पुक्कस आहेत, ते शांत जनावरांना कत्तलीसाठी नेतात. ते उपाशी आणि धुळीने माखलेले, जणू स्मशानातील वेताळासारखे दिसतात.
तस्येदम् अन्नं भवति भर्तृत्वे दीयते स्थिते । प्राणैर् अपि हि सम्पूज्या वल्लभाः पुरुषा यतः
हे अन्न त्याला तेव्हाच दिलं जातं, जेव्हा तो नवरा म्हणून मान्य होतो. कारण प्रिय पुरुषांचे सन्मान प्राण देऊनसुद्धा करायला हवेत.
अथोक्ता सा मया भर्ता भवामि तव सुव्रते । केनापदि विचार्यन्ते वर्णधर्मकुलक्रमाः
मग मी तिला म्हटलं, 'सुव्रते, मी तुझा नवरा होईन.' कारण संकटात जात, धर्म किंवा घराण्याचे भेद विचारात घेतले जात नाहीत.
ततस् तयौदनाद् अर्धं मह्यम् एकं समर्पितम् । माधवीवामृताद् अर्धम् इन्द्रायाग्निमते पुरा
मग तिने मला भाताचा अर्धा भाग दिला, जसा कधी काळी माधवीच्या अमृताचा अर्धा भाग इंद्र आणि अग्नीला मिळाला होता.
जम्बूफलरसः पीतस् स भुक्तः पुक्कसौदनः । विश्रान्तं च मया तत्र मोहापहृतचेतसा
मी जांभूळ फळाचा रस प्यायलो, पुक्कसाच्या हातचा भात खाल्ला आणि तिथेच मोहाने मन हरवून मी विसावलो.
मां तडाकम् इवापूर्य सा प्रावृट्श्यामला गता । हस्तेन समुपादाय प्राणं बहिर् इव स्थितम्
ती पावसाळ्यासारखी काळी माझ्या अंगात जणू तळं भरल्यासारखी भरली, आणि हात धरून जणू माझा श्वास बाहेर काढावा तसा काढून नेला.
दुराकृतिं दुरारम्भम् आससाद भयप्रदम् । पितरं पीवराकारम् अवीचिम् इव शासना
ती एक भयंकर रूपाचा, भीतीदायक आणि स्थूल, अवीचि नरकासारखा, कठोर वागणारा माझ्या वडिलांना भेटली.
तया मदनुषङ्गिण्या स्वार्थस् तस्मै निवेदितः । मातङ्गाय भ्रमर्येव निस्स्वनेनालिलग्नया
ती माझ्याशी जोडलेली होती, तिने आपला हेतू त्याला अर्पण केला, जशी एक भुंगा शांतपणे आणि चिकटून हत्तीला स्वतःला अर्पण करतो.
स तस्या बाढम् इत्य् उक्त्वा दिनान्ते समुपस्थिते । मुमोच दान्ताव् आबद्धौ कृतान्तः किङ्कराव् इव
त्याने तिला 'हो' असे सांगितले, आणि दिवसाचा शेवट होताच, त्याने आम्हाला सोडून दिले, जणू मृत्यूच्या दातांनी धरलेले दोन नोकर सोडले.
नीहाराभ्रकडारासु दिक्षु प्रोद्धूलितास्व् इव । वेतालवद् वनात् तस्माद् दिनान्ते चलिता वयम्
दिवसाच्या अखेरीस आम्ही त्या जंगलातून निघून गेलो, जसे धुके आणि ढग सर्व दिशांना उडून जातात, तसेच आम्ही भुतांसारखे विखुरलो.