ते धर्म्यास् ते महात्मानस् त एव पुरुषा भुवि । ये सुखेन समुत्तीर्णास् साधो यौवनसङ्कटात्
हेच खरं धर्मशील, हेच थोर, आणि हेच खरे पुरुष या जगात, जे सहजपणे तरुणपणाच्या संकटातून पार पडतात, हे सज्जना.
सुखेन तीर्यते ऽम्भोधिर् उत्कृष्टमकराकरः । न कल्लोलवनोल्लासि सदोषं हतयौवनम्
मोठ्या-मोठ्या माशांनी भरलेलं समुद्र सहज ओलांडता येतो; पण दोषांच्या लाटा उसळणाऱ्या नष्ट झालेल्या तरुणपणाचा समुद्र ओलांडता येत नाही.
विनयभूषितम् आर्यजनास्पदं करुणयोज्ज्वलम् आवलितं गुणैः । इह हि दुर्लभम् अङ्ग सुयौवनं जगति काननम् अम्बरगं यथा
विनयाने सजलेलं, सज्जनांचं आश्रयस्थान, करुणेने उजळलेलं आणि गुणांनी नटलेलं असं उत्तम तरुणपण या जगात फार दुर्मिळ आहे, जसं आकाशातलं जंगल.
मांसपुत्तलिकायाश् च यन्त्रलोलाङ्गपञ्जरे । स्नाय्वस्थिग्रन्थिशालिन्यास् स्त्रियाः किम् इव शोभनम्
मांसाच्या बाहुलीसारख्या, यंत्रासारख्या हलणाऱ्या, स्नायू आणि हाडांच्या गाठींनी भरलेल्या स्त्रीमध्ये खरं सौंदर्य काय आहे?
त्वङ्मांसरक्तबाष्पास्रु पृथक् कृत्वा विलोचनम् । समालोकय रम्यं चेत् किं मुधा परिमुह्यसि
डोळ्यातलं त्वचा, मांस, रक्त, वाफ आणि अश्रू वेगळं केल्यावर, उरलं काय सुंदर? मग उगाचच का मोहात पडतोस?
इतः केशा इतो रक्तम् इतीयं प्रमदातनुः । किम् एतया निन्दितया करोतु विपुलाशयः
इथे केस, तिथे रक्त—हाच स्त्रीदेह आहे. ज्याचं मन मोठं आहे, त्याने या निंदनीय शरीराचं काय करावं?
वासोविलेपनैर् यानि लालितानि पुनः पुनः । तान्य् अङ्गान्य् अवलुम्पन्ति क्रव्यादास् सर्वदेहिनाम्
जे अंग पुन्हा पुन्हा वस्त्रांनी आणि सुवासिक उटण्यांनी सजवतात, तीच अंग शेवटी सगळ्यांच्या शरीरात मांस खाणाऱ्या प्राण्यांच्या तोंडात जातात.
मेरोश् शृङ्गतटोल्लासिगङ्गाजलरयोपमाः । दृष्टा यस्मिन् स्तने मुक्ता हारस्योल्लासशालिनः
ज्याच्या छातीवर मोत्यांची माळ चमकत असते, ती माळ मेरू पर्वताच्या कड्यांवरून वाहणाऱ्या गंगेच्या लाटांसारखी सुंदर दिसते.
श्मशानेषु दिगन्तेषु स एव ललनास्तनः । श्वभिर् आस्वाद्यते काले लघुपिण्ड इवान्धसः
श्मशानात आणि दिशांच्या टोकावर, जी स्त्रीची प्रिय छाती होती तीच पुढे जाऊन कुत्र्यांच्या तोंडात पडते, जशी आंधळ्याच्या हातातला लहानसा गोळा सहज संपतो.
रक्तमांसादिदिग्धानि करभस्य यथा वने । तथैवाङ्गानि कामिन्यास् तत् प्रत्य् अपि हि को ग्रहः
जंगलात वासराच्या अंगावर जसं रक्त आणि मांस लागलेलं असतं, तशीच स्त्रीच्या अंगावरही असतं; मग यातून मिळणारं काय?
आपातरमणीयत्वं कल्प्यते केवलं स्त्रियाः । मन्ये तद् अपि नास्त्य् अत्र मुने मोहैककारणे
स्त्रीचं सौंदर्य फक्त मनात कल्पिलेलं असतं; हेही खरं नाही असं मला वाटतं, कारण या सगळ्याचं मूळ कारण म्हणजे भ्रम.
विपुलोल्लासदायिन्या मदोन्मथनपूर्वकम् । को विशेषो विकारिण्या मदिराया इह स्त्रियाः
स्त्री जेवढा आनंद देते, तोही मद्यप्रमाणेच क्षणिक आणि बदलणारा असतो; मग स्त्री आणि मद्य यात काय वेगळेपण आहे?
ललनालानसंलीना मुने मानवदन्तिनः । प्रबोधं नाधिगच्छन्ति दीर्घैर् अपि शमाङ्कुशैः
मुनिवर, ज्यांचे मन स्त्रियांच्या मोहात गुंतलेले असते, त्यांना कितीही संयम केला तरी खरे जागरण मिळत नाही.
केशकज्जलधारिण्यस् तीक्ष्णाः प्रकृतितस् सदा । दुष्कृताग्निशिखा नार्यो दहन्ति तृणवन् नरम्
केस आणि काजळ लावलेल्या स्त्रिया नेहमीच स्वभावाने तीक्ष्ण असतात; त्या वाईट कृत्यांच्या ज्वाळेसारख्या पुरुषांना गवतासारखे जाळून टाकतात.
ते वन्द्यास् ते महात्मानस् त एव पुरुषा भुवि । ये सुखेन समुत्तीर्णास् साधो यौवतसङ्कटात्
हे साधो, जे सहजपणे तारुण्याच्या संकटातून बाहेर पडतात, तेच खरे पूज्य, तेच महात्मा आणि तेच या जगातले खरे पुरुष आहेत.
ज्वलताम् अपि दूरे ऽपि सरसा अपि नीरसम् । स्त्रियो हि नरकाग्नीनां दारु चारु च दारुणम्
स्त्रिया जरी दूर असल्या किंवा मनाला गोड वाटल्या, तरी त्या नरकाच्या अग्नीला लाकूड देणाऱ्या आहेत—देखण्या असल्या तरी कठोर आणि भयंकरच असतात.
कीर्णान्धकारकवरी तरत्तारकलोचना । पूर्णेन्दुबिम्बवदना कुमुदोत्करहासिनी
तिच्या केसांच्या सावलीतून चमकणाऱ्या तारकांसारख्या डोळ्यांनी, तिचं चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा आहे आणि ती उमललेल्या कमळांच्या गटासारखी हसते.
लीलाविलोलपरुषा कार्यसंहारकारिणी । परं विमोहनं बुद्धेः कामिनी दीर्घयामिनी
खेळकर पण कधी कधी कठोर, ती सर्व प्रयत्नांचा नाश करणारी आहे; तिच्या लांब रात्रींसारख्या अस्तित्वाने, ती मनाला अत्यंत मोहून टाकणारी आहे.
पुष्पाभिराममधुरा करपल्लवलासिनी । भ्रमरभ्रूविलासाढ्या स्तबकस्तनधारिणी
फुलांसारखी गोड आणि मनमोहक, तिचे हात कोवळ्या पानांसारखे आहेत; तिच्या भुवया मधमाशांसारख्या वळलेल्या आहेत आणि तिची उरःस्थळी फुलांच्या गटासारखी आहे.
पुष्पकेसरगौराङ्गी नरमारणतत्परा । ददात्य् उत्तमवैवश्यं कान्ता विषमहालता
फुलांच्या केसरासारखी तिची काया फिकट आहे, ती पुरुषांच्या विनाशासाठीच सज्ज असते; ही प्रेयसी, विषारी वेलीसारखी, अत्युच्च असहायता देते.
सीत्कारोच्छ्वासमात्रेण भुजङ्गदलनोत्कया । कान्तयोद्ध्रियते जन्तुः करभ्येवोरगो बिलात्
फक्त एक उसासा किंवा श्वास घेतल्यावर, सर्प खेचणाऱ्या माणसासारखी ती प्रेयसी त्या जीवाला बाहेर ओढते, जणू हत्तीच्या हातांनी सापाला बिलातून ओढून काढले.
कामनाम्ना किरातेन वितीर्णा मुग्धचेतसाम् । नार्यो नरविहङ्गानाम् अङ्गबन्धनवागुराः
काम नावाच्या शिकाऱ्याने भोळ्या मनाच्या माणसांसाठी जाळे पसरले आहे; स्त्रिया म्हणजे पुरुष या पक्ष्यांच्या अंगांना बांधणाऱ्या सापळ्या आहेत.
ललनाविपुलालाने मनोमत्तमतङ्गजः । रतिशृङ्खलया ब्रह्मन् बद्धस् तिष्ठति मूकवत्
रूपवती स्त्रीच्या ओढीने वेड्या झालेल्या मनरूपी हत्तीला, हे ब्राह्मण, कामाच्या साखळीने बांधून ठेवले आहे, जणू तो मूक झाला आहे.
जन्मपल्वलमत्स्यानां कर्मकोटरचारिणाम् । पुंसां दुर्वासनारज्जुर् नारी बडिशपिण्डिका
जन्मरूपी तळ्यातील मास्यासारख्या आणि कर्माच्या गुहेत फिरणाऱ्या पुरुषांसाठी, स्त्री म्हणजे गळ्यातील आमिष आणि वाईट सवयी म्हणजे ती दोरी आहे.
मन्दुरेव तुरङ्गानाम् आलानम् इव दन्तिनाम् । पुंसाम् अब्जम् इवालीनां बन्धनं वामलोचनाः
स्त्रिया पुरुषांसाठी जशी घोड्यांना दोर, हत्तींसाठी साखळी, किंवा कमळांसाठी चिखल असतो, तशीच बंधन आहेत.
नानारसमयी चित्रा भोगभूमिर् इयं मुने । स्त्रियम् आश्रित्य संयाता पराम् इह हि संस्थितिम्
मुनिवर, हा भोगांचा प्रदेश किती रंगीबेरंगी आणि अद्भुत आहे! इथे स्त्रियांच्या आधारावरच तो आपल्या सर्वोच्च स्थितीला पोहोचतो.
सर्वेषां दोषरत्नानां सुसमुद्गिकयानया । दुःखशृङ्खलया नित्यम् अलम् अस्तु मम स्त्रिया
सर्व दोषांचे रत्न असलेल्या आणि नेहमी दुःखाची साखळी असलेल्या स्त्रीपासून मी कायम दूर राहू दे.
किं स्तनेन किम् अक्ष्णा वा किं नितम्बेन किं भ्रुवा । मांसमात्रैकसारेण करोम्य् अहम् अवस्तुना
माझ्यासाठी स्तन, डोळा, कंबर किंवा भुवई यांचा काय उपयोग, जेव्हा ते सगळे फक्त मांसाचेच बनलेले आणि निरर्थक आहेत?
इतो मांसम् इतो रक्तम् इतो ऽस्थीनि च वासरैः । ब्रह्मन् कतिपयैर् एव याति स्त्री विशरारुताम्
इथे मांस, इथे रक्त, इथे हाडं — हे ब्रह्मन्, काही दिवसांतच स्त्रीचं हे शरीर पूर्णपणे नष्ट होतं.
यास् ता निष्परुषैस् तूलैर् लालिताः पतिभिस् स्त्रियः । ता मुने प्रविभक्ताङ्ग्यस् स्वपन्ति पितृभूमिषु
ज्या स्त्रिया आपल्या पतीकडून मऊ कापसासारख्या प्रेमाने जपल्या गेल्या, त्या ऋषीहो, आता त्यांच्या शरीराचे तुकडे तुकडे होऊन पितरांच्या भूमीत पडले आहेत.