आकर्ण्य तद् अहल्या सा बभूवेन्द्रानुरागिणी । अहल्यां मां न कस्मात् स शक्रो ऽभ्येतीति सोत्सुका
हे ऐकून अहल्या इंद्रावर प्रेम करू लागली आणि आतुरतेने विचार करू लागली, 'तो इंद्र माझ्याकडे का येत नाही?'
मृणालहारकदलीपल्लवास्तरणेषु सा । अतप्यत भृशं बाला लतालूना वनेष्व् इव
ती मुलगी कमळाच्या देठांवर, कमळाच्या तंतूंवर आणि केळीच्या पानांवर झोपलेली होती, आणि जणू काही जंगलात तिच्या वेलींना कुणी कापून टाकल्यावर जशी एखादी कोवळी मुलगी उन्हाने भाजली जाते, तशीच ती फारच त्रासली होती.
खेदम् आप समग्रासु तासु भूपविभूतिषु । मत्सी निदाघतप्तासु परिलोला स्थलेष्व् इव
राजाच्या सर्व वैभवात असूनही तिला फार कंटाळा आला, जणू उन्हाळ्यात सुकलेल्या जमिनीवर पडलेल्या आणि इकडे तिकडे फेकल्या गेलेल्या माशासारखी ती अस्वस्थ झाली.
अयम् इन्द्रो ऽयम् इन्द्रश् चेत्य् एवं जातप्रलापया । लज्जापि हि तया त्यक्ता वैवश्यम् उपयातया
तिच्या मनात गोंधळ माजला होता, ती सारखी 'हा इंद्र आहे, हा इंद्र आहे' असे म्हणू लागली, आणि या अस्वस्थतेत तिने आपली लाजसुद्धा सोडून दिली.
इत्य् आर्ताया घनस्नेहम् अथ तस्या वयस्यया । उक्तम् आलि तवाविघ्नम् इन्द्रम् अप्य् आनयाम्य् अहम्
ती इतकी व्याकुळ आणि प्रेमाने भरलेली पाहून तिच्या मैत्रिणीने सांगितले, 'सखी, मी तुझ्यासाठी इंद्राला ताबडतोब आणते.'
इन्द्रं तवानयामीति श्रुत्वा विकसितेक्षणा । पपात पादयोस् सख्या नलिन्या नलिनी यथा
"मी तुझ्यासाठी इंद्राला घेऊन येईन" हे ऐकून तिच्या डोळ्यांत आनंद फुलला आणि ती आपल्या मैत्रिणीच्या पायांवर कमळ जसे कमळाच्या पायाशी पडते तसे पडली.
ततः प्रयाते दिवसे समायाते निशागमे । सा वयस्या तम् इन्द्राख्यं ययौ विप्रकुमारकम्
मग दिवस संपून रात्र झाली तेव्हा ती मैत्रीण त्या इंद्र नावाच्या राजकुमाराकडे गेली.
बोधयित्वा यथायुक्तं सा तम् इन्द्रकुमारकम् । अहल्यानिकटं रात्राव् आनयाम् आस सत्वरम्
तिने त्याला नीट जागे केले आणि मग त्या रात्री त्याला पटकन अहल्येच्या जवळ घेऊन आली.
सा ततस् तेन शिड्गेन महेन्द्रेण रतिं ययौ । कस्मिंश्चित् सदने गुप्ते बहुमाल्यविलेपना
नंतर, अनेक फुलांच्या माळा आणि सुगंधी उटणे लावून, ती त्या उत्कट महेंद्रासोबत एका गुप्त खोलीत रमली.
हाराङ्गदमनोज्ञेन तेन सा तरुणी तदा । रतेनावर्जिता वल्ली रसेन मधुना यथा
त्या वेळी, गळ्यात सुंदर हार आणि हातात आकर्षक कडे घातलेल्या त्या तरुणावर ती तरुणी भाळली, जशी वेल मधाच्या गोडीने ओढली जाते.
ततस् तदनुरक्ता सा पश्यन्ती तन्मयं जगत् । न सानन्तगुणाकीर्णं भर्तारं बह्व् अमन्यत
नंतर ती त्याच्यावर इतकी प्रेम करू लागली की तिला सगळं जग त्याच्यानेच भरलेलं वाटू लागलं; तिच्या नवऱ्यात कितीही गुण असले तरी तिने त्याला काहीच महत्त्व दिलं नाही.
केनचित् त्व् अथ कालेन तस्या इन्द्रानुरागिता । सा ज्ञाता राजसिंहेन तन्मुखव्योमचन्द्रिका
थोड्या काळानंतर, तिचं इंद्रावरचं प्रेम तिच्या चेहऱ्यावर उमटलेल्या चंद्रासारख्या तेजामुळे तिच्या राजसिंहासारख्या नवऱ्याला समजलं.
इन्द्रं ध्यायति सा यावत् तावत् तस्या विराजते । मुखं पूर्णेन चन्द्रेण प्रबुद्धम् इव कैरवम्
ती इंद्राचा विचार करत असताना तिचं मुख पूर्ण चंद्रासारखं तेजस्वी दिसू लागलं, जणू रात्री उमलणाऱ्या कमळासारखं.
एवम् अन्योऽन्यम् आसक्तभावम् आलोक्य भूपतिः । चकार बहुभिर् दण्डैस् स द्वयोर् अथ शासनम्
राजाने त्यांची एकमेकांवरील आसक्ती पाहून त्या दोघांना अनेक शिक्षा दिल्या.
ताव् उभाव् अपि सन्त्यक्तौ हि सन्तौ सलिलाशये । तुष्टौ जहसतुस् तत्र न खेदं समुपागतौ
तरीही ते दोघेही टाकून दिले गेले तरी पाण्याच्या साठ्यात एकत्रच राहिले, तिथेच समाधानी आणि हसतमुख होते, त्यांना काहीही दुःख वाटले नाही.
अपृच्छत् तौ ततो राजा खिन्नौ स्थः किं न दुर्मती । ताव् ऊचतुर् महीपालं जलाशयसमुद्धृतौ
नंतर राजाने विचारले, "तुम्ही टाकून दिले गेल्यावरही दुःखी का नाही?" तेव्हा त्या दोघांनी, पाण्याच्या साठ्यातून बाहेर काढल्यावर, राजाला उत्तर दिले,
संसृत्यावाम् इहान्योऽन्यं मुखकान्तिम् अनिन्दिताम् । मुह्यावो न महीपाल स्वाङ्गैर् अपि विकर्तितैः
"इथे आम्ही एकमेकांची सुंदर, निर्दोष मुखकमल पाहून इतके हरखून गेलो आहोत की, राजन, आपलेच शरीर तुकडे झाले असते तरी आम्हाला त्याचे काहीही वाटले नसते."
वह्नाव् अपि परिक्षिप्ताव् अखिन्नाव् एवम् एव तौ । ऊचतुर् मुदितात्मानाव् अन्योऽन्यं स्मृतिहर्षितौ
आग्नीने वेढले गेले असतानाही, त्या दोघांचे मन कधीही डगमगले नाही; ते दोघेही आनंदी मनाने, एकमेकांची आठवण काढून, हर्षाने एकमेकांशी बोलले.
ग्रथितौ गजपादेषु नखिन्नाव् एव संस्थितौ । एवम् एवोचतुर् भूपम् अन्योऽन्यं स्मृतिहर्षितौ
हत्तींच्या पायांना बांधले गेले आणि नखांनी टोचले गेले तरी, ते दोघेही खंबीरपणे उभे राहिले; राजन, त्यांनी एकमेकांची आठवण काढून, त्याच आनंदाने एकमेकांशी बोलले.
कषाहताव् अखिन्नौ ताव् एवम् एव किलोचतुः । पङ्कमग्नाव् अखिन्नौ ताव् एवम् एव किलोचतुः
कोरड्यांनी मारले गेले तरी ते दोघेही खचले नाहीत; तसेच चिखलात बुडाले असतानाही ते दोघेही डगमगले नाहीत आणि नेहमीप्रमाणेच एकमेकांशी बोलत राहिले.
अन्यस्माच् छासनाजालात् कल्पिताच् च पुनः पुनः । उद्धृताव् ऊचतुः पृष्टौ तम् एवार्थं पुनः पुनः
वेगवेगळ्या कल्पित शिक्षेच्या जाळ्यातून पुन्हा पुन्हा सोडले गेले, तरी जेव्हा त्यांना विचारले गेले, तेव्हा त्यांनी तोच अर्थ पुन्हा पुन्हा सांगितला.
उवाचेन्द्रो महीपाल जगन् मे दयितामयम् । न शासनानि दुःखानि बाधन्ते किञ्चिद् एव मे
इंद्र म्हणाला, राजन, मला हे जग प्रेमाने भरलेले वाटते; शिक्षा किंवा यातना मला काहीच त्रास देत नाहीत.
अस्याश् चैव जगद् राजन् सर्वं मन्मयम् एव हि । तेन नौ शासनादुःखं किञ्चिद् एव न बाधते
आणि तिलाही, राजन, हे सगळे जग मनानेच बनलेले आहे; म्हणून शिक्षा किंवा यातनेचा त्रास आम्हाला अजिबात होत नाही.
मनो नाम वयं राजन् मनो हि पुरुषस् स्मृतः । प्रपञ्चमात्रम् एवायं देहो दृश्यत एव हि
राजन, आम्हाला 'मन' असेच म्हणतात, कारण मनालाच माणूस समजतात; हा जो शरीर दिसतो, तो फक्त एक भास आहे.
समकालप्रयुक्तेन सहसा दण्डराशिना । धीरं मनो भेधयितुं न मनाग् अपि शक्यते
एकाच वेळी अचानक कितीही शिक्षा केल्या, तरी स्थिर मनाला किंचितसुद्धा हलवता येत नाही.
का नाम ता महाराज कीदृश्यः कस्य शक्तयः । याभिर् मनांसि भिद्यन्ते दृढनिश्चयवन्त्य् अपि
राजा, अशी कोणती शक्ती आहे, कशी आहे, आणि ती कुणाची आहे, जीमुळे अगदी ठाम निश्चय असलेली मनेही डळमळू शकतात?
पततूदेतु वा देहो यातु वा विशरारुताम् । भावितार्थाभिपतितं मनस् तिष्ठति पूर्ववत्
हे शरीर पडो, उचले किंवा अगदी तुकडे तुकडे होवो, ज्याचे मन आपल्या हेतूवर ठाम आहे, ते पूर्वीसारखेच स्थिर राहते.
इष्टे ऽर्थे चिरम् आविष्टं भङ्क्तुं धीरं स्थितं मनः । भावा भावाश् शरीरस्था मम शक्ता न केचन
ज्याचे मन हवे असलेल्या गोष्टीत दीर्घकाळ गुंतलेले आणि ठाम आहे, त्याचे मन शरीरातील कोणत्याही गोष्टींनी डळमळत नाही.
भावितं तीव्रवेगेन मनसा यन् महीपते । तद् एव पश्यत्य् अचलं न शरीरविचेष्टितम्
राजा, मन ज्या गोष्टीचा तीव्रतेने विचार करते, ती गोष्टच ते अचल आणि स्थिर म्हणून पाहते, शरीर काहीही करत असो.
न काश्चन क्रिया राजन् वरशापादिका अपि । तीव्रसंवेगसम्पन्नं शक्ताश् चालयितुं मनः
राजा, कितीही मोठ्या कृती असोत, जरी त्या वरदान किंवा शाप यांसारख्या असल्या, तरी ज्याच्या मनात तीव्र सामर्थ्य आहे, त्याचे मन हलवता येत नाही.