नेष्यस्य् अन्यान् वध्यनरान् हिंसा नैषा च धर्मतः । स्वधर्मेण च हिंसैव महाकरुणया समा
तू इतर दोषी माणसांनाही आणशील, कारण हिंसा ही धर्मानुसार योग्य नाही; पण स्वतःच्या कर्तव्याने कधी कधी हिंसा सुद्धा मोठ्या दयेसारखीच असते.
त्वं समेष्यसि चावश्यं मां समाधिविरामिणी । असताम् अपि संरूढं सौहार्दं न निवर्तते
तुझं ध्यान शांत झाल्यावर नक्कीच तू मला पुन्हा भेटशील; एकदा मैत्री झाली की, ती खोटी माणसांतही सहजासहजी तुटत नाही.
युक्तम् उक्तं त्वया राजन् करोम्य् एवम् अहं सखे । सौहार्देन प्रवृत्तस्य को वाक्यं नाभिनन्दति
राजा, तू जे बोललास ते अगदी योग्य आहे; मी तसंच करीन, मित्रा. मैत्रीने वागणाऱ्याचं बोलणं कोणाला आवडणार नाही?
इत्य् उक्त्वा राक्षसी तत्र सम्पन्ना सा विलासिनी । हारकेयूरकटकपट्टस्रग्दामधारिणी
असं म्हणून ती राक्षसी तिथेच उभी राहिली; तिच्या अंगावर हार, कंगण, बांगड्या, कंबरपट्टा आणि फुलांच्या माळा घातलेल्या होत्या, आणि ती फारच देखणी दिसत होती.
राजन्न् आगच्छ गच्छाम इत्य् उक्त्वा नृपमन्त्रिणौ । अग्रे गन्तुं प्रवृत्तौ तौ रात्राव् अनुससार सा
'राजा, चला जाऊ या,' असं म्हणून ती राक्षसी राजासोबत आणि मंत्र्यासोबत निघाली; ते दोघे पुढे चालले आणि ती रात्रीभर त्यांच्या मागे गेली.
अथ ते पार्थिवगृहं प्राप्य तां रजनीं मिथः । कथयैकगृहे रम्ये क्षपयाम् आसुर् आदृताः
मग ते राजवाड्यात पोहोचल्यावर, त्या रात्री एकाच सुंदर खोलीत एकत्र बसून, आपुलकीने गप्पा मारत आनंदाने रात्र घालवली.
प्रभाते ऽन्तःपुरे तस्थौ पुरन्ध्रिजनलीलया । राक्षसी मन्त्रिराजानौ स्वव्यापारौ बभूवतुः
पहाटे, ती राक्षसी अंतःपुरात राहून राजवाड्यातील स्त्रियांमध्ये मिसळली; राजा आणि मंत्री आपापल्या कामात गुंतले.
ततो दिवसषट्केन सञ्चितानि महीभृता । नृपान्तरपुरेभ्यो ऽपि स्वमण्डलगणात् तथा
नंतर सहा दिवसांत, राजाने इतर राजवाड्यांतून आणि आपल्या राज्यातील सरदारांकडून एकत्र केलेले कैदी गोळा केले.
त्रीणि वध्यसहस्राणि तानि तस्यै तदाददौ । सा बभूव निशाकाले सैवोग्रा कृष्णा राक्षसी
त्याने ती तीन हजार फाशीचे कैदी तिला दिले; रात्री तीच ती भयंकर काळी राक्षसी झाली.
तानि वध्यसहस्राणि जग्राह भुजमण्डले । धारानिकरजालानि मेघमालेव कोटरे
तीने त्या हजारो दोषी लोकांना आपल्या हातांच्या वलयात घट्ट धरले, जणू काही ढगाने पाण्याच्या धारांचा समूह आपल्या पोटात पकडला आहे.
ययौ राजानम् आपृच्छ्य तद् एव हिमवच्छिरः । दरिद्रा लब्धहेमेव गृहम् उग्रशरीरिणी
राजाला निरोप देऊन, ती हिमालयाच्या त्या शिखरावर गेली, जशी एखादी गरीब स्त्री सोनं मिळवल्यावर आपल्या घरी जाते, जरी तिचं शरीर कठीण असलं तरी.
तत्रा तृप्तेर् भृशं भुक्त्वा सुखं सुप्त्वा दिनद्वयम् । आसीत् प्रबुद्धा सुस्वच्छा सा समाधिवती पुनः
तेथे तिने मनसोक्त जेवून, दोन दिवस सुखाने झोपून, तृप्त होऊन, जागी झाल्यावर पुन्हा निर्मळ मनाने ध्यानस्थ झाली.
पञ्चभिर् वा त्रिभिर् वापि वर्षैस् सा सम्प्रबुध्यति । तत् ततो मण्डलं याति तेन राज्ञा च पूज्यते
ती पाच वर्षांनी किंवा कधी तीन वर्षांनीही त्या स्थितीतून जागी व्हायची, मग सभेत जाऊन त्या राजाकडून सन्मान मिळवायची.
तत्र विश्रम्भगर्भाभिः कथाभिः कञ्चिद् एव सा । स्थित्वा कालं गृहीत्वा तान् वध्यान् स्वास्पदम् एत्य् अथ
तेथे, विश्वासानं भरलेल्या गप्पा मारत ती काही काळ थांबायची आणि मग त्या दोषी लोकांना घेऊन आपल्या घरी परत जायची.
जीवन्मुक्ततयैवम् एव विपिने साद्यापि रक्षोऽङ्गना । तस्मिन्न् एव गिरौ स्थिता विगलितध्यानैकतानाशया
अजूनही ती राक्षसी, जिवंतपणी मुक्त झालेली, त्या डोंगरावरच्या जंगलातच आहे, तिच्या मनात कुठलाही एकाग्र विचार उरलेला नाही.
तस्मिन् राजनि शान्तिम् आगतवति त्यक्तैषणेनात्मना । तद्राष्ट्राधिपसौहृदैस् स्वकवलान् आस्वादयन्ती चिरम्
त्या राजाला शांती मिळाल्यावर, सर्व इच्छा सोडून, त्या देशाच्या राजाशी मैत्री ठेवून, तिने बराच काळ आपले जेवण आनंदाने घेतले.
किरातमण्डले तस्मिन् ये ये सन्ति महीभृतः । तैस् तैस् सह परा मैत्री तस्यास् समभिजायते
त्या किरातांच्या प्रदेशात जे जे राजे होते, त्यांच्याशी तिने उत्तम मैत्री केली.
सर्वांस् तत्र महोत्पातान् पिशाचादिभयान्य् अपि । रोगांश् च योगसिद्धा सा निवारयति राक्षसी
तेथे योगसामर्थ्य मिळवलेल्या त्या राक्षसीने मोठ्या आपत्ती, पिशाच्च वगैरेचे भीती आणि आजार दूर ठेवलेले आहेत.
बहुवर्षगणैर् नैषा ध्यानाद् विरतिम् आगता । तत्रागत्य समश्नाति वध्याञ् जन्तून् सुसञ्चितान्
अनेक वर्षे तिने ध्यान सोडले नाही; तेथे येऊन ती नीट गोळा केलेल्या बळींचा भक्षण करते.
अद्यापि तत्र ये वध्यास् ते तदर्थं महीभुजा । दीयन्ते मित्रसम्माने के हि नाध्यवसायिनः
आजही, बळी देण्यासाठी निवडलेले लोक राजाने तिथे पाठवले जातात, मैत्रीच्या सन्मानासाठी—ठाम राहणारे कोण नसतील?
तस्यां ध्याननिषण्णायां किरातजनमण्डले । अनायान्त्यां चिरं कालं जनदोषप्रशान्तये
ती ध्यानात मग्न होऊन, शिकाऱ्यांच्या टोळीत बराच काळ बाहेर न येता बसली असताना, लोकांचे दोष शांत होतात.
सा देवी कन्दरानाम्नी मङ्गलेतरनामिका । सम्प्रस्थापिता प्रोच्चैः पुरे गहनकोटरे
ती देवी, जिनचे नाव कंदराआहे आणि जी मंगलतराही म्हणून ओळखली जाते, तिला त्या शहरातील खोल गुहेत मोठ्या सन्मानाने स्थापित करण्यात आले.
ततः प्रभृति तत्रान्यो यो यो भवति भूमिपः । स कन्दरां भगवतीं प्रतिष्ठापयति स्वयम्
तेव्हापासून त्या ठिकाणी जो जो राजा होतो, तो स्वतःच कंदरा भगवतीची स्थापना करतो.
यः कन्दरां प्रतिष्ठां वा न करोति नृपो ऽधमः । तस्योपतापनिचयाः प्रजा निघ्नन्ति यत्नतः
जो राजा कंदराचे पूजन किंवा स्थापना करत नाही, तो नीच राजा समजला जातो आणि त्याच्या प्रजेकडून त्याच्यावर अनेक संकटे ओढवली जातात.
तत्पूजनाद् अवाप्नोति जनस् तत्रेप्सितं फलम् । स्वभावनावशोच्छूनम् अनर्थायाप्रपूजनम्
त्या देवीचे पूजन केल्याने तेथील लोकांना हवे तसे फळ मिळते; पण आपल्या वृत्तीमुळे पूजनाकडे दुर्लक्ष केल्यास अनर्थच होते.
वध्यलोकोपचारेण सा देवी परिपूज्यते । प्रतिमायां स्थिताद्यापि चित्तस्थफलदायिनी
ती देवी, जरी दोषी लोकांसाठीच्या नेहमीच्या पद्धतीने पूजली गेली, तरीही प्रतिमेतच राहून, मनात असलेले फळ देतच राहते.
सकललोकसमङ्गलकारिणी कवलिताखिलवध्यमहाजना । जयति सात्र किरातजनास्पदा परमबोधवती चिरदेवता
ती, जी सर्व जगाला मंगल करणारी आहे, नाशाला गेलेल्या सर्व मोठ्या लोकांना गिळणारी आहे, वनात राहणाऱ्यांचे निवासस्थान आहे, श्रेष्ठ ज्ञानाने युक्त आहे आणि फार पूर्वीपासून पूजली जाते, तीच येथे विजयी होते.
एतत् ते कथितं सर्वम् उपाख्यानम् अनिन्दितम् । कर्कट्या वनराक्षस्या यथावद् अनुपूर्वशः
ही सर्व निष्कलंक कथा मी तुला सांगितली, जशी घडली तशी, कर्कटी या वनराक्षसीची, योग्य क्रमाने.
हिमवद्गह्वरप्रोक्ता सा कथं कृष्णराक्षसी । कथं च कर्कटी नाम्ना यथावद् वद मे प्रभो
हे प्रभो, हिमालयातील गुहांमध्ये सांगितलेली ती कृष्णवर्णी राक्षसी कशी कर्कटी नावाने ओळखली जाऊ लागली, ते मला नेमके सांग.
कुलानि सन्त्य् अनेकानि राक्षसानां स्वभावतः । तानि कृष्णानि शुक्लानि हरितान्य् उज्ज्वलानि च
राक्षसांच्या अनेक कुळी असतात, त्यांच्यात काळी, पांढरी, हिरवी आणि तेजस्वी अशी विविध रंगांची कुळी आहेत.