विदितपरमकारणाथ जाता स्वयम् अनु चेतनसंविदं विचार्य । स्वमननकलनानुसार एकस् त्व् इह हि गुरुः परमो न राघवान्यः
जो परम कारण जाणतो, तो स्वतःच्या जाणिवेने आणि विचाराने जन्म घेतो; आपल्या मनन आणि विचारानुसार इथे खरा गुरु म्हणजे स्वतःच आहे, राघव, दुसरा कोणीही नाही.
अथ वर्षसहस्रेण तां पितामह आययौ । वरं पुत्रि गृहाणेति व्याजहार नभस्तलात्
मग हजार वर्षांनी तिचे आजोबा आले आणि आकाशातून म्हणाले, "मुली, एखादी वर माग."
सूची कर्मेन्द्रियाभावाज् जीवमात्रकलावती । न किञ्चिद् व्याजहारास्मै चिन्तयाम् आस केवलम्
सूचीला फक्त जीवशक्ती होती, पण कृतीची कोणतीही इंद्रिये नव्हती. म्हणून तिने काहीही बोलले नाही, फक्त मनात विचार केला.
पूर्णास्मि गतसन्देहा किं वरेण करोम्य् अहम् । शाम्यामि परिनिर्वामि सुखम् आसे च केवलम्
मी पूर्ण समाधानी आहे, माझ्या मनात शंका नाहीत; मला वराने काय करायचे आहे? मी शांतपणे विसावेन, अंतिम शांती मिळवेन आणि फक्त सुखाने बसून राहीन.
ज्ञातं ज्ञातव्यम् अखिलं शान्तास् सन्देहजालिकाः । स्वविवेको विकसितः किम् अन्येन प्रयोजनम्
माझ्या जाणण्यासारखे सर्व काही मी जाणले आहे; मनातील शंका निवळल्या आहेत; माझे स्वतःचे विवेकबुद्धी फुलली आहे—आता दुसऱ्या कशाची गरजच उरली नाही.
यथा स्थितेयम् अस्मीह सन्तिष्ठेयं तथैव हि । सत्यासत्यकलाम् एव त्यक्त्वा किम् इतरेण मे
जसं मी इथे स्थिर आहे, तसंच मी पुढेही राहीन; सत्य-असत्याच्या सूक्ष्म विचारांना सोडून दिलं, तर मग मला दुसऱ्या कशाचीच गरज नाही.
एतावन्तम् अहं कालम् अविवेकेन बाधिता । स्वसङ्कल्पसमुत्थेन वेतालेनेव बालिका
आत्तापर्यंत मी विवेक नसल्यामुळे त्रस्त होते, जणू काही एखादी लहान मुलगी आपल्या कल्पनेच्या ओझ्याखाली बांधली गेली असते तशी.
इदानीम् उपशान्तो ऽसौ स्वविचारणया स्वयम् । ईप्सितानीप्सितैर् अर्थः को भवेत् कल्पितैर् मम
आता मी स्वतःच्या विचारांनी शांत झाले आहे; मग मला मनाने तयार केलेल्या हवे-नको अशा गोष्टींचा काय उपयोग?
इति निश्चययुक्तां तां सूचीं कर्मेन्द्रियोज्झिताम् । तूष्णीं स्थितां स नियतेस् सम्पश्यन् भगवान् स्थितिम्
अशा प्रकारे ठाम निश्चयाने, कर्मेंद्रियांना सोडून, शांतपणे उभी असलेली सूची भगवंताने पाहिली आणि तिची स्थिती जाणली.
ब्रह्मा पुनर् उवाचेमां वीतरागां प्रसन्नधीः । वरं पुत्रि गृहाण त्वं कञ्चित् कालं च भूतले
ब्रह्मदेवांनी शांत आणि आसक्तिरहित मनाने पुन्हा सांगितले, "मुली, तू एखादी वर माग आणि काही काळ पृथ्वीवर राहा."
भोगान् भुक्त्वा ततः पश्चाद् गमिष्यसि परं पदम् । अव्यावृत्तिस्वरूपाया नियतेर् एष निश्चयः
इथे सुख उपभोगून नंतर तू त्या सर्वोच्च अवस्थेला पोहोचशील; अखंड राहणाऱ्या नियतीचा हा ठाम निर्णय आहे.
तपसानेन सङ्कल्पस् सफलो ऽस्तु तवोत्तमे । पीना भव पुनस् सैव हिमकाननराक्षसी
या तपामुळे तुझा श्रेष्ठ संकल्प फळाला यावा; तू पुन्हा हिमालयातील ती बलाढ्य राक्षसी हो.
यया पूर्वं वियुक्तासि तन्वा जलदरूपया । बीजान्तर्वृक्षता पुत्रि बृहद्वृक्षतया यथा
जिच्यापासून तू पूर्वी पाण्याच्या देहाने वेगळी झाली होतीस, अगदी बीजापासून मोठं झाड होतं तशी, तशीच तू पुन्हा मिळून जा, मुली.
योगम् एष्यसि भूयस् त्वं तन्वा तद्बीजरूपिणी । तयैव रमसे पुत्रि लतयेवाङ्कुरस्थितिः
तू पुन्हा त्या देहाशी एकरूप होशील, जो सध्या बीजाच्या रूपात आहे. त्या देहासोबत, मुली, तू आनंदी राहशील, जशी वेल अंकुराच्या अवस्थेत आनंदते.
बाधां विदितवेद्यत्वान् न च लोके करिष्यसि । अन्तश्शुद्धा शान्तवाता शरदीवाभ्रमण्डली
कारण तुला दुःखाचा अनुभव नाही, म्हणून तू जगात कोणालाही त्रास देणार नाहीस. तुझ्या अंतःकरणात निर्मळता आणि शांतता असेल, जशी शरद ऋतूतील ढगांची गट्टी स्वच्छ आणि शांत असते.
अन्तरध्यानविरता कदाचिल् लीलया यदि । भविष्यसि बहीरूढा सर्वात्मध्यानरूपिणी
तू आतून ध्यानात मग्न असशील, आणि कधी कधी केवळ खेळ म्हणून बाहेर प्रकट झालीस, तरीही तू सर्वांच्या आत्मध्यानाचे मूर्तिमंत रूप असशील.
व्यवहारात्मकध्यानधारणाधाररूपिणी । वातस्वभाववद्देहपरिस्पन्दविलासिनी
तू व्यवहारातील ध्यान आणि एकाग्रतेचा आधार असशील, आणि वाऱ्याच्या स्वभावासारखी, शरीरातील सूक्ष्म हालचालींमध्ये रममाण राहशील.
तदा विरोधिनी पुत्रि स्वकर्मस्पन्दरोधिनी । न्यायेन क्षुन्निवृत्त्यर्थं भूतबाधां करिष्यसि
मग, मुली, तू स्वतःच्या कर्मांना थांबवणारी आणि विरोध करणारी होशील. योग्य मार्गाने, लोकांच्या चुकीच्या वागणुकीला आवर घालण्यासाठी, त्यांना त्रास देशील.
भविष्यसि न्यायवृत्तिर् लोके त्वं न्यायबाधिका । जीवन्मुक्ततया देहे स्वविवेकैकपालिका
तू जगात न्यायाने वागशील, पण कधी कधी न्यायालाही अडथळा आणशील. देहात असूनही, मुक्त अवस्थेत, फक्त स्वतःच्या विवेकाच्या आधारावर राहशील.
इत्य् उक्त्वा गगनतलाज् जगाम देवस् सूची सा भवतु ममेति किं विरागः । रागो वाब्जजवचनार्थधारणे ऽस्मिन्न् इत्य् अन्तर् मननमयी मनाग् बभूव
आकाशातून असे सांगून तो देव निघून गेला. सूचीनं मनात म्हटलं, 'हे माझं असावं.' कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाच्या शब्दांचा अर्थ समजून घेताना, विरक्ती किंवा आसक्ती यात काय फरक? असं एक सूक्ष्म विचार तिच्या मनात उमटलं.
प्रादेशः प्रथमम् अभूत् ततो ऽपि हस्तो व्यासं चाप्य् अथ विटपस् ततो ऽभ्रमाला । सोद्यत्सावयवलता बभौ निमेषात् सङ्कल्पद्रुमकणिकाङ्कुरक्रमेण
सुरुवातीला एक हातभर जागा दिसली, मग हात, त्यानंतर फांदी, मग ढगांची माळ दिसू लागली. इच्छावृक्षाच्या कोंबासारखी, क्षणातच त्यावर नव्या कळ्या आणि वेलींनी शोभा आली.
तन्मात्राण्य् अविकलशक्तिमन्ति देहाद् उद्भूतान्य् अथ करणेन्द्रियाणि सम्यक् । सङ्कल्पद्रुमनवपुष्पवत् समन्ताद् बीजे यान्य् अलम् अभवंस् तिरोहितानि
ज्या सूक्ष्म तत्त्वांना कमी न झालेली शक्ती होती, ती देहातून बाहेर आली आणि मग इंद्रिये निर्माण झाली. जसं कल्पवृक्षाच्या बियांपासून सर्वत्र फुलं उमटतात, तशीच ही तत्त्वं आधी लपलेली असतानाही सर्व बाजूंनी प्रकट झाली.
अथाभवद् असौ सूची कर्कटी राक्षसी पुनः । सूक्ष्मैव स्थौल्यम् आयाता मेघलेखेव वार्षिकी
मग सूचीनं पुन्हा कर्कटी राक्षसीचं रूप घेतलं; ती अजूनही सूक्ष्मच होती, पण पावसाळ्यात ढगांची रेषा जशी जाड होते, तशी ती जाड झाली.
निजम् आकारम् आसाद्य किञ्चित् प्रमुदिता सती । बृहद्राक्षसगर्वं तद्बोधात् कञ्चुकवज् जहौ
तिनं आपलं मूळ रूप परत मिळवलं आणि थोडी आनंदी झाली; समज आल्यावर तिनं मोठ्या राक्षसीचा गर्व जणू एखादं झगा काढावा तसा सोडून दिला.
तत्रैव ध्यायिनी तस्थौ बद्धपद्मासनस्थितिः । आलम्ब्य संविदं शुद्धां संस्थिता गिरिकूटवत्
ती तिथेच ध्यानात बसली, पाय पायावर ठेवून पद्मासनात स्थिर राहिली; शुद्ध जाणीवेला आधार देऊन, ती डोंगरशिखरासारखी अढळ उभी राहिली.
अथ सा मासषट्केन ध्यानाद् बोधम् उपागता । महाजलदनादेन प्रावृषीव शिखण्डिनी
मग सहा महिन्यांच्या ध्यानानंतर तिला जागृती मिळाली, जशी पावसाळ्यात मोठ्या मेघगर्जनेवर नाचणारी मोरिणी आनंदित होते.
प्रबुद्धा सा बहिर्वृत्तिर् बभूव क्षुत्परायणा । यावज्जीवं स्वभावो ऽस्य देहस्य न निवर्तते
ती जागी झाल्यावर तिचं लक्ष बाहेरच्या गोष्टींकडे वळलं आणि तिला भूक लागली; कारण जोपर्यंत शरीर आहे, तोपर्यंत त्याचा हा स्वभाव बदलत नाही.
अथ सा किं ग्रस इति चिन्तयाम् आस चिन्तया । भोक्तव्यं परकीयं च न्यायेन न विना मया
मग तिने विचार केला, 'आता मी काय खावं?' मनात विचार करताना तिला वाटलं, 'जे दुसऱ्याचं आहे किंवा जे योग्य मार्गाने मिळालेलं नाही, ते मी खाऊ नये.'
यद् आर्यगर्हितं यद् वा न्यायेन न समर्जितम् । तस्माद् ग्रासाद् वरं मन्ये मरणं देहिनाम् इह
'जे सज्जन लोकांना नकोसं वाटतं किंवा जे योग्य मार्गाने मिळालेलं नाही, असं अन्न खाण्यापेक्षा या जगात शरीरधारकांसाठी मृत्यूच अधिक चांगला आहे,' असं तिला वाटलं.
यदि देहं त्यजामीमं तन् न्यायोपार्जितं विना । न किञ्चिद् अद्मि निर्न्यायं भुक्तो ऽर्थो हि गरायते
मी हा देह योग्य मार्गाने मिळवलेले नसेल तर सोडून देईन; मी अन्यायाने काहीच खाणार नाही, कारण अन्यायाने मिळवलेला धन उपभोगल्यावर ते अशुद्ध होते.