न ह्य् अमूर्तस्य सिध्यन्ति विनाधारं किल क्रियाः । इत्य् आधारैकनिष्ठत्वम् आश्रित्यासौ तपस्स्थिता
कारण ज्याला रूप नाही अशा गोष्टी आधाराशिवाय पूर्ण होत नाहीत; म्हणून एकाच आधारावर विश्वास ठेवून ती आपल्या तपात स्थिर राहिली.
जीवसूची लोहसूचीं पिशाची शिंशपाम् इव । सर्वतो वलयाम् आस वात्येवामोदलेखिकाम्
जिवाची सुई त्या लोखंडाच्या सुईभोवती सर्व बाजूंनी गुंडाळली गेली, जणू एखादी पिशाच्ची शिंशपाच्या झाडाला मिठी मारते, किंवा वाऱ्याने सुवासिक हाराला वेढा घातला आहे.
ततस् ततःप्रभृत्य् एषा सूची दीर्घतपस्विनी । अरण्यान्यां स्थिता शक्र तत्र वर्षगणान् बहून्
त्या वेळेपासून, हे इंद्रा, ही सुई दीर्घ तप करणारी म्हणून दुसऱ्या जंगलात अनेक वर्षे तिथेच राहिली.
तस्या वरार्थं यत्नं त्वं कुरु कर्तव्यकोविद । चिरेण सम्भृतं लोकम् अलं दग्धुं हि तत्तपः
तिच्या श्रेष्ठ हेतूसाठी तू कर्तव्यदक्षतेने प्रयत्न करावा, कारण दीर्घकाळ साठवलेली तिची तपशक्ती हा संपूर्ण जग जाळण्यासाठी पुरेशी आहे.
इति नारदतश् श्रुत्वा शक्रस् सूचिनिरीक्षणे । मारुतं प्रेषयाम् आस दशदिङ्मण्डलान्य् अथ
नारदाकडून हे ऐकून, शक्राने तीक्ष्ण दृष्टीने सर्व दिशांना वारा पाठवला.
जगामाथ मरुत्संविद् आत्मना तां निरीक्षितुम् । अवमुच्य नभोमार्गं विचचार त्वरान्वितः
नंतर तो स्वतः वाऱ्याच्या संमतीने तिच्याकडे पाहण्यासाठी आकाशमार्गाने वेगाने गेला.
सा वातसंवित् क्षिप्रा वै नैव सर्वगता सती । परमा चिद् इवाविघ्नं सहसैव ददर्श ह
ती वाऱ्याची जाणीव, जलद आणि सर्वत्र पोहोचणारी असल्याने, जशी सर्वोच्च चैतन्याला अडथळा येत नाही, तशीच तिने तिला अचानक पाहिले.
भूमेस् सप्तसमुद्रान्ते निबद्धां विपुलस्थले । लोकालोकाद्रिरशनां नानामणिमयोपलाम्
पृथ्वीच्या सात समुद्रांच्या टोकाशी, एका विस्तीर्ण मैदानावर, लोकालोक पर्वताच्या कड्यांनी वेढलेली, विविध रत्नांनी सजलेली ती त्याने पाहिली.
स्वादूदकाब्धिवलयं सकोटरककुब्गणम् । पुष्करद्वीपवलयं तदन्तर्गिरिमण्डलम्
त्याने गोड पाण्याच्या समुद्राचा वलय, त्यातील डोंगररांगा, पुष्करद्वीपाचा परिसर आणि त्यातले पर्वतांचे क्षेत्र पाहिले.
मदिराम्भोधिवलयं तज्जलेचरसंस्थितम् । गोमेधद्वीपकटकं तन्मध्यविषयव्रजम्
त्याने मद्याच्या समुद्राचा वलय, त्यातील जलचरांनी भरलेला प्रदेश, गोमेधद्वीपाचा किनारा आणि त्याच्या मध्यभागी असलेले राज्य पाहिले.
इक्षूदकाब्धिपरिखां सान्तर्गिरिगणान्तराम् । क्रौञ्चद्वीपोर्वरापीठं सान्तर्गतगिरिक्रमम्
त्याने ऊसाच्या रसाच्या समुद्राची खंदक, त्यातील आतील डोंगरसमूह, क्रौंचद्वीपाचा पूर्वेकडील पठार आणि त्यातले डोंगरांचे रांगे पाहिल्या.
क्षीराब्धिमुक्तावलयं समध्यगतनायकम् । श्वेताख्यद्वीपवलयं सभूतप्रतिभागकम्
दूधाच्या समुद्राने वेढलेले, मध्यभागी एक प्रमुख असलेले, श्वेत नावाच्या बेटाने वेढलेले आणि त्याच्या सोबत इतर तत्त्वांचे प्रदेश असलेले.
भूमेर् घृतोदवलनं सान्तस्थामरमन्दिरम् । कुशद्वीपवृतिव्यासं सुमहाशैलकोटरम्
पृथ्वी तुपाच्या वलयाने वेढलेली, आत देवांचे निवासस्थान असलेले, कुश बेटाचा विस्तार जसा आहे तसा आणि मोठ्या पर्वतांच्या गुहांनी भरलेले.
दध्यम्भोराशिरशनां सान्तश् चरपुरोदराम् । शाकद्वीपोर्वराकारं सान्तस्स्थविषयान्तरम्
दहीच्या समुद्राने वेढलेले, आत फिरती शहरे असलेले, शाक बेटाच्या पूर्व भागासारखे आकार असलेले आणि आत वेगवेगळे प्रदेश असलेले.
क्षाराम्भोराशिपरिखां सान्तस्स्थपुरपर्वताम् । जम्बुद्वीपमहामेरुं कुलपर्वतसङ्कुलम्
खारट पाण्याच्या समुद्राने खंदक घातलेला, आत शहरे आणि पर्वत असलेले, जंबूद्वीपातील महा मेरू पर्वत आणि त्याच्या सभोवती कुटुंबासारखे अनेक पर्वत असलेले.
वातस्कन्धेभ्य एवादौ पतत्य् अनिलवेल्लना । क्रमेणानेन पर्यन्ते तेनैव प्रसृतेह सा
वाऱ्याच्या झोतांनी सुरुवातीला ती खाली पडते, आणि त्याच वाऱ्याच्या झोक्याने हळूहळू पुढे पुढे जाऊन शेवटी तिथेच पोहोचते.
वायुर् आलोकयन्न् इत्थं जम्बुद्वीपं निरीक्ष्य च । तत् प्राप हिमवच्छृङ्गं यत्र सूचिस् तपस्विनी
मग वारा जंबुद्वीपाकडे पाहत, तिथे हिमालयाच्या शिखरावर गेला, जिथे सूची नावाची तपस्विनी तप करत होती.
शृङ्गमूर्ध्नि महत्य् उग्रे सो ऽरण्यानीम् अवाप ताम् । द्वितीयाकाशविततां वर्जितां प्राणिकर्मभिः
त्या उंच आणि भयंकर शिखरावर त्याला ती अरण्यात राहणारी सापडली, जी दुसऱ्या आकाशासारखी पसरलेली होती आणि जिवांच्या कर्मांनी स्पर्शलेली नव्हती.
असञ्जाततृणव्यूहां निकटत्वाद् विवस्वतः । रजोमयीम् एव ततां संसाररचनाम् इव
तिथे अजून गवत उगवले नव्हते, कारण ती जागा सूर्याच्या खूप जवळ होती. तिथे फक्त धूळ पसरलेली होती, जणू संसाराची रचना जशी असते तशीच.
मृगतृष्णानदीसार्थपूरणीयाब्धितां गताम् । शक्रकोदण्डसङ्काशमृगतृष्णासरिच्छताम्
मृगजळाच्या नदीसारखी, जणू काही समुद्राच्या पाण्याने भरलेली, इंद्रधनुष्याप्रमाणे दिसणारी आणि मृगजळाच्या प्रवाहासारखी भासणारी अशी ती अवस्था गाठली.
अमितोपान्तपर्यन्तां लोकपालेक्षितैर् अपि । केवलं पवनस्पन्दप्रचलद्धूलिकुण्डलाम्
जिच्या काठांना काहीच मर्यादा नाही, अगदी लोकपालांनी पाहिलं तरी, ती फक्त वाऱ्याच्या झुळकीने उडणाऱ्या धुळीच्या वावटळीप्रमाणे आहे.
सूर्यांशुकुङ्कुमैर् लिप्तां लग्नचन्द्रांशुचन्दनाम् । विलासिनीम् इव व्योम्नो वातशीत्कारगायनाम्
सूर्याच्या केशरी किरणांनी रंगवलेली, चंद्राच्या शीतल प्रकाशाने सजलेली, आकाशात वाऱ्याच्या गारव्याने गाणारी एखाद्या रमणीसारखी ती चमकत आहे.
सप्तद्वीपसमुद्रमुद्रणसमुच्छूनैकदेशाश्रयं भूपीठं परितो विहृत्य पवनो दीर्घाध्वना जर्जरः । तां प्राप्याग्रगिरिस्थलीम् अलिवपुर्व्योमाङ्गलग्नाम् इव व्यात्तानन्तदिगन्तपूरकबृहद्देहो विशश्राम सः
सात द्वीप आणि समुद्रांची खूण जपणाऱ्या पृथ्वीभोवती वारा खूप लांब प्रवास करून थकून गेला. शेवटी तो आकाशात विहरणाऱ्या मधमाश्यांच्या झुंडीप्रमाणे, सर्व दिशांना व्यापणाऱ्या आपल्या मोठ्या देहासह, त्या सर्वोच्च पर्वताच्या शिखरावर जाऊन विसावला.
तत्र तस्योर्ध्वशृङ्गस्य तस्यां मूर्धमहावनौ । ददर्श मध्ये तां सूचीं प्रोत्थितां सशिखाम् इव
त्या उंच शिखरावर, त्या डोंगराच्या घनदाट जंगलात, त्याच्या मध्यभागी त्याने एक सुईसारखी आकृती वर उभी असलेली पाहिली, जणू काही तिच्या टोकावर तुराही आहे.
एकपादं तपस्यन्तीं शुष्यन्तीं चिरम् ऊष्मपाम् । सततानशनाच् छुष्कां पिण्डीभूतोदरत्वचम्
ती एक पायावर उभी राहून कठोर तप करत होती, दीर्घकाळ उन्हात तग धरत होती, नेहमी उपवासामुळे तिचे शरीर कोरडे पडले होते, आणि तिच्या पोटाची व त्वचेची गाठ झाली होती.
सकृद्विकासिनास्येन गृहीत्वैव तम् आनिलम् । पश्चात् त्यजन्तीं हृदये ऽप्य् एव मान्तीम् अनारतम्
ती एकदाच मोठ्या तोंडाने श्वास आत घेत असे आणि मग तो वारा सोडत असे, पण तो श्वास कधीच हृदयातून बाहेर जाऊ देत नसे, हे ती सतत करत असे.
शुष्कां चण्डांशुकिरणैर् जर्जरां वनवायुभिः । अचलन्तीं निजात् स्थानात् स्नपिताम् इन्दुरश्मिभिः
ती कोरडी, तिखट उन्हाच्या किरणांनी भाजलेली, जंगलातील वाऱ्यांनी थकलेली, आपल्या जागेवरून हलत नव्हती, आणि चंद्राच्या किरणांनी न्हालेली होती.
पूर्वं रजोऽणुनैकेन समधिष्ठितमस्तकाम् । कृतार्थत्वं कलयता ददतान्यस्य नास्पदम्
पूर्वी मन जरासेही उत्कट इच्छेने स्थिर झाले, आणि जेव्हा त्याला पूर्णत्वाची जाणीव होते, तेव्हा ते दुसऱ्याला तिथे थारा देत नाही.
अरण्येनेव दत्तार्घां चिराज् जातशिखाम् इव । मूर्ध्नीव स्थापितप्राणां जटाकूटवतीम् इव
जणू काही एखाद्याने जंगलात पाण्याचा नैवेद्य दिला, किंवा खूप दिवसांनी केस वाढले, किंवा श्वास डोक्यावर गुंतलेल्या जटांसारखा ठेवला.
तां वीक्ष्य पवनस् सूचीं विस्मयाकुलचेतनः । प्रणम्यालोक्य चरितं भीतभीत इवाग्रतः
ती सुई पाहून वारा आश्चर्यचकित मनाने तिच्या पुढे नतमस्तक झाला आणि तिचे वर्तन काळजीपूर्वक पाहू लागला, जणू काही भीतीने थांबला आहे.