विवेशाकाशगृध्रस्य हृदयं तरुणस्य सा । प्राणमारुतमार्गेण खं मृगेव खखेलगा
ती त्या तरुण आकाशगृध्राच्या हृदयात, प्राणवायूच्या मार्गाने, जशी एखादा पक्षी आकाशात उडतो तशी, प्रवेशली.
स गृध्रस् ताम् अयस्सूचीं काञ्चिद् एवंसमाश्रिताम् । चिता तयेरितश् चञ्च्वा वृत्तिं मन इवादधे
तो गिध त्या लोखंडाच्या सुईला, जशी ती होती तशीच, चोचीत धरून स्मशानातील चितेवर ठेवतो, जसं मन आपली वर्तणूक चालू करतं.
सूचीम् आदाय गृध्रो ऽसौ ययौ तच्चिन्तितं गिरिम् । अन्तस् सूचीपिशाच्याशु नुन्नो ऽब्द इव वायुना
ती सुई घेऊन तो गिध त्या पर्वताकडे गेला, ज्या पर्वताचा तिला विचार आला होता, आणि त्या सुईच्या पिशाच्चाने आतून जसा वारा ढगाला हलवतो तसा तो पटकन तिकडे गेला.
तत्राजने महारण्ये स्थापयाम् आस ताम् असौ । सर्वसङ्कल्परहिते पदे योगीव चेतनाम्
त्या निर्जन मोठ्या जंगलात, सगळ्या इच्छा-आकांक्षांपासून मोकळ्या अशा जागी, त्या गिधाने तिला ठेवले, जसं योगी सर्व संकल्प सोडून चैतन्य ठेवतो.
एकेनैवाणुना तेन पादप्रान्तेन मूर्छिता । सा प्रतिष्ठापितेवाद्रेर् मूर्ध्नि गृध्रेण देवता
त्या एका कणासारख्या सुईच्या टोकाशी ती एकरूप झाली होती, आणि जणू त्या गिधाने तिला पर्वताच्या शिखरावर देवतेसारखी स्थिर केली होती.
रजःकणबृहच्छृङ्गशिरस्य् एकेन साणुना । पादेनातिष्ठद् उद्ग्रीवं शिखेव गिरिमूर्धनि
लोखंडी सुईच्या एका टोकाने तिने डोंगराच्या रुंद, उंच शिखरावर पाय घट्ट ठेवला, जणू काही मोठ्या डोंगराच्या माथ्यावर शिखा ठेवली आहे.
उत्थितां स्थापितां सूचीं गृध्रान्तर् जीवसूचिका । दृष्ट्वा बहिर् विनिर्गन्तुं खगदेहात् प्रचक्रमे
गृध्राच्या अंगात ठेवलेली आणि उभी केलेली जिवाची सुई पाहून, ती बाहेर पडण्यासाठी, त्या पक्ष्याच्या देहातून बाहेर जाण्यास निघाली.
गृध्रप्राणान् निर्जगाम सूची प्रोन्मुखचेतना । पवनाद् गन्धलेखेव घ्राणवातलवोन्मुखी
गृध्राचा प्राण सोडून, बाहेर पडण्याच्या इच्छेने सुई निघाली, जणू वाऱ्यावर वाहून येणारा सुवास नाकाच्या दिशेने जातो तशी.
जगाम गृध्रस् स्वं देशं भारं त्यक्त्वेव भारिकः । निवृत्तव्याधिर् इव स बभूवान्तरनाकुलः
गृध्राने आपला भार टाकून, जणू हमालाने ओझं खाली ठेवल्यावर, आपल्या जागी परत गेला आणि आजारीपणातून मुक्त झाल्याप्रमाणे मनाने शांत झाला.
अयस्सूचितयाधारस् तपसे परिकल्पितः । दृढस्य सदृशो ऽर्थानां विनियोगो हि राजते
लोखंडाच्या सुईला आधार म्हणून तपासाठी ठेवले गेले; कारण जेव्हा काही मोठे कार्य करायचे असते, तेव्हा मजबूत आधार असणे योग्यच असते.
न ह्य् अमूर्तस्य सिध्यन्ति विनाधारं किल क्रियाः । इत्य् आधारैकनिष्ठत्वम् आश्रित्यासौ तपस्स्थिता
कारण ज्याला रूप नाही अशा गोष्टी आधाराशिवाय पूर्ण होत नाहीत; म्हणून एकाच आधारावर विश्वास ठेवून ती आपल्या तपात स्थिर राहिली.
जीवसूची लोहसूचीं पिशाची शिंशपाम् इव । सर्वतो वलयाम् आस वात्येवामोदलेखिकाम्
जिवाची सुई त्या लोखंडाच्या सुईभोवती सर्व बाजूंनी गुंडाळली गेली, जणू एखादी पिशाच्ची शिंशपाच्या झाडाला मिठी मारते, किंवा वाऱ्याने सुवासिक हाराला वेढा घातला आहे.
ततस् ततःप्रभृत्य् एषा सूची दीर्घतपस्विनी । अरण्यान्यां स्थिता शक्र तत्र वर्षगणान् बहून्
त्या वेळेपासून, हे इंद्रा, ही सुई दीर्घ तप करणारी म्हणून दुसऱ्या जंगलात अनेक वर्षे तिथेच राहिली.
तस्या वरार्थं यत्नं त्वं कुरु कर्तव्यकोविद । चिरेण सम्भृतं लोकम् अलं दग्धुं हि तत्तपः
तिच्या श्रेष्ठ हेतूसाठी तू कर्तव्यदक्षतेने प्रयत्न करावा, कारण दीर्घकाळ साठवलेली तिची तपशक्ती हा संपूर्ण जग जाळण्यासाठी पुरेशी आहे.
इति नारदतश् श्रुत्वा शक्रस् सूचिनिरीक्षणे । मारुतं प्रेषयाम् आस दशदिङ्मण्डलान्य् अथ
नारदाकडून हे ऐकून, शक्राने तीक्ष्ण दृष्टीने सर्व दिशांना वारा पाठवला.
जगामाथ मरुत्संविद् आत्मना तां निरीक्षितुम् । अवमुच्य नभोमार्गं विचचार त्वरान्वितः
नंतर तो स्वतः वाऱ्याच्या संमतीने तिच्याकडे पाहण्यासाठी आकाशमार्गाने वेगाने गेला.
सा वातसंवित् क्षिप्रा वै नैव सर्वगता सती । परमा चिद् इवाविघ्नं सहसैव ददर्श ह
ती वाऱ्याची जाणीव, जलद आणि सर्वत्र पोहोचणारी असल्याने, जशी सर्वोच्च चैतन्याला अडथळा येत नाही, तशीच तिने तिला अचानक पाहिले.
भूमेस् सप्तसमुद्रान्ते निबद्धां विपुलस्थले । लोकालोकाद्रिरशनां नानामणिमयोपलाम्
पृथ्वीच्या सात समुद्रांच्या टोकाशी, एका विस्तीर्ण मैदानावर, लोकालोक पर्वताच्या कड्यांनी वेढलेली, विविध रत्नांनी सजलेली ती त्याने पाहिली.
स्वादूदकाब्धिवलयं सकोटरककुब्गणम् । पुष्करद्वीपवलयं तदन्तर्गिरिमण्डलम्
त्याने गोड पाण्याच्या समुद्राचा वलय, त्यातील डोंगररांगा, पुष्करद्वीपाचा परिसर आणि त्यातले पर्वतांचे क्षेत्र पाहिले.
मदिराम्भोधिवलयं तज्जलेचरसंस्थितम् । गोमेधद्वीपकटकं तन्मध्यविषयव्रजम्
त्याने मद्याच्या समुद्राचा वलय, त्यातील जलचरांनी भरलेला प्रदेश, गोमेधद्वीपाचा किनारा आणि त्याच्या मध्यभागी असलेले राज्य पाहिले.
इक्षूदकाब्धिपरिखां सान्तर्गिरिगणान्तराम् । क्रौञ्चद्वीपोर्वरापीठं सान्तर्गतगिरिक्रमम्
त्याने ऊसाच्या रसाच्या समुद्राची खंदक, त्यातील आतील डोंगरसमूह, क्रौंचद्वीपाचा पूर्वेकडील पठार आणि त्यातले डोंगरांचे रांगे पाहिल्या.
क्षीराब्धिमुक्तावलयं समध्यगतनायकम् । श्वेताख्यद्वीपवलयं सभूतप्रतिभागकम्
दूधाच्या समुद्राने वेढलेले, मध्यभागी एक प्रमुख असलेले, श्वेत नावाच्या बेटाने वेढलेले आणि त्याच्या सोबत इतर तत्त्वांचे प्रदेश असलेले.
भूमेर् घृतोदवलनं सान्तस्थामरमन्दिरम् । कुशद्वीपवृतिव्यासं सुमहाशैलकोटरम्
पृथ्वी तुपाच्या वलयाने वेढलेली, आत देवांचे निवासस्थान असलेले, कुश बेटाचा विस्तार जसा आहे तसा आणि मोठ्या पर्वतांच्या गुहांनी भरलेले.
दध्यम्भोराशिरशनां सान्तश् चरपुरोदराम् । शाकद्वीपोर्वराकारं सान्तस्स्थविषयान्तरम्
दहीच्या समुद्राने वेढलेले, आत फिरती शहरे असलेले, शाक बेटाच्या पूर्व भागासारखे आकार असलेले आणि आत वेगवेगळे प्रदेश असलेले.
क्षाराम्भोराशिपरिखां सान्तस्स्थपुरपर्वताम् । जम्बुद्वीपमहामेरुं कुलपर्वतसङ्कुलम्
खारट पाण्याच्या समुद्राने खंदक घातलेला, आत शहरे आणि पर्वत असलेले, जंबूद्वीपातील महा मेरू पर्वत आणि त्याच्या सभोवती कुटुंबासारखे अनेक पर्वत असलेले.
वातस्कन्धेभ्य एवादौ पतत्य् अनिलवेल्लना । क्रमेणानेन पर्यन्ते तेनैव प्रसृतेह सा
वाऱ्याच्या झोतांनी सुरुवातीला ती खाली पडते, आणि त्याच वाऱ्याच्या झोक्याने हळूहळू पुढे पुढे जाऊन शेवटी तिथेच पोहोचते.
वायुर् आलोकयन्न् इत्थं जम्बुद्वीपं निरीक्ष्य च । तत् प्राप हिमवच्छृङ्गं यत्र सूचिस् तपस्विनी
मग वारा जंबुद्वीपाकडे पाहत, तिथे हिमालयाच्या शिखरावर गेला, जिथे सूची नावाची तपस्विनी तप करत होती.
शृङ्गमूर्ध्नि महत्य् उग्रे सो ऽरण्यानीम् अवाप ताम् । द्वितीयाकाशविततां वर्जितां प्राणिकर्मभिः
त्या उंच आणि भयंकर शिखरावर त्याला ती अरण्यात राहणारी सापडली, जी दुसऱ्या आकाशासारखी पसरलेली होती आणि जिवांच्या कर्मांनी स्पर्शलेली नव्हती.
असञ्जाततृणव्यूहां निकटत्वाद् विवस्वतः । रजोमयीम् एव ततां संसाररचनाम् इव
तिथे अजून गवत उगवले नव्हते, कारण ती जागा सूर्याच्या खूप जवळ होती. तिथे फक्त धूळ पसरलेली होती, जणू संसाराची रचना जशी असते तशीच.
मृगतृष्णानदीसार्थपूरणीयाब्धितां गताम् । शक्रकोदण्डसङ्काशमृगतृष्णासरिच्छताम्
मृगजळाच्या नदीसारखी, जणू काही समुद्राच्या पाण्याने भरलेली, इंद्रधनुष्याप्रमाणे दिसणारी आणि मृगजळाच्या प्रवाहासारखी भासणारी अशी ती अवस्था गाठली.