गजोष्ट्रमृगहस्त्यश्वसिंहादिहृदि नर्तितम् । नर्तक्येव चिरं रङ्गे वेल्लयन्त्याङ्गम् अङ्गके
हत्ती, उंट, हरिण, घोडे, सिंह आणि इतर जण तिच्या हृदयात नाचतात, जणू रंगमंचावर नर्तकी आपले हातपाय लांब वेळ हलवते.
बहिर् अन्तश् च वायूनाम् एकत्वम् अनुयातया । गन्धलेखिकयेवान्तस्स्थितं दुर्लक्ष्ययानया
बाहेर आणि आतल्या वाऱ्यांच्या एकतेचा पाठपुरावा करत ती अगदी ओळखू न येणारी होते, जशी सुगंध लिहिणारी व्यक्ती आत असली तरी दिसत नाही.
मन्त्रौषधतपोदानदेवपूजादिभिर् हिता । वल्गद्गिरिनदीतुङ्गतरङ्गवद् अपद्रुता
मंत्र, औषधी, तप, दान, देवपूजा आणि अशा गोष्टींमुळे तिला फायदा होतो आणि ती डोंगरातील नदीच्या उंच लाटा जशा वेगाने धावतात तशी पुढे जाते.
दीपप्रभेवाविज्ञातगतिर् गत्वाशु लीयते । अयस्सूच्यां मातरीव तत्र निवृतिम् एति सा
जसा दिव्याचा प्रकाश कुठे जातो हे कळत नाही, तसा तो पटकन एकरूप होतो; जशी सुई आपल्या माळेत शिरते आणि तिथे शांत होते, तशीच ती तिथे निवांत होते.
स्ववासनानुसारेण सर्व आस्पदम् ईहते । सूचित्वम् एव राक्षस्या सूचित्वेनास्पदीकृतम्
ती आपल्या इच्छेनुसार सर्व ठिकाणी आसरा शोधते; जशी खूणच ती राक्षसी आहे, आणि त्या खूणेमुळेच आसरा ठरतो.
सर्वो विहृत्यापि दिशस् स्वम् एवास्पदम् आपदि । जीवसूची लोहसूचीम् इवायाति जडो जनः
सर्वजण कितीही भटकले तरी शेवटी आपापल्या जागीच पोहोचतात; जशी जीवंत सुई लोखंडी सुईकडे येते, तसा मूढ माणूसही परततो.
एवं प्रयतमाना सा विहरन्ती दिशो दश । मानसीं तृप्तिम् आयाति न शारीरीं कदाचन
ती खूप प्रयत्न करून आणि दहा दिशांना भटकून, मनाने समाधान मिळवते; पण कधीच शरीराने तृप्त होत नाही.
सति धर्मिणि धर्मा हि सम्भवन्तीह नासति । शरीरं दृश्यते यस्य तस्य तत् किल तृप्यति
गुण नेहमी आधार असताना निर्माण होतात, आधार नसेल तर ते होत नाहीत. ज्या कोणाचे शरीर असते, त्यालाच समाधान मिळते.
अथ तृप्तस्य देहस्य स्मरणात् प्राक्तनस्य सा । बभूव दुःखिता स्वादुपूर्णोदरसुखार्थिनी
मग, आधीच्या शरीराची आठवण आल्यामुळे, जिचे शरीर तृप्त होते ती पुन्हा दुःखी झाली, कारण तिला गोड आणि भरलेले पोट मिळवायचे होते.
ततः प्राक्तनदेहार्थं करोमि विपुलं तपः । इति सञ्चिन्त्य तपसे देशं निर्णीय चात्मना
मग तिने, 'माझ्या पूर्वीच्या शरीरासाठी मोठे तप करीन,' असे ठरवले आणि स्वतःच्या इच्छेने तपासाठी एक जागा निवडली.
विवेशाकाशगृध्रस्य हृदयं तरुणस्य सा । प्राणमारुतमार्गेण खं मृगेव खखेलगा
ती त्या तरुण आकाशगृध्राच्या हृदयात, प्राणवायूच्या मार्गाने, जशी एखादा पक्षी आकाशात उडतो तशी, प्रवेशली.
स गृध्रस् ताम् अयस्सूचीं काञ्चिद् एवंसमाश्रिताम् । चिता तयेरितश् चञ्च्वा वृत्तिं मन इवादधे
तो गिध त्या लोखंडाच्या सुईला, जशी ती होती तशीच, चोचीत धरून स्मशानातील चितेवर ठेवतो, जसं मन आपली वर्तणूक चालू करतं.
सूचीम् आदाय गृध्रो ऽसौ ययौ तच्चिन्तितं गिरिम् । अन्तस् सूचीपिशाच्याशु नुन्नो ऽब्द इव वायुना
ती सुई घेऊन तो गिध त्या पर्वताकडे गेला, ज्या पर्वताचा तिला विचार आला होता, आणि त्या सुईच्या पिशाच्चाने आतून जसा वारा ढगाला हलवतो तसा तो पटकन तिकडे गेला.
तत्राजने महारण्ये स्थापयाम् आस ताम् असौ । सर्वसङ्कल्परहिते पदे योगीव चेतनाम्
त्या निर्जन मोठ्या जंगलात, सगळ्या इच्छा-आकांक्षांपासून मोकळ्या अशा जागी, त्या गिधाने तिला ठेवले, जसं योगी सर्व संकल्प सोडून चैतन्य ठेवतो.
एकेनैवाणुना तेन पादप्रान्तेन मूर्छिता । सा प्रतिष्ठापितेवाद्रेर् मूर्ध्नि गृध्रेण देवता
त्या एका कणासारख्या सुईच्या टोकाशी ती एकरूप झाली होती, आणि जणू त्या गिधाने तिला पर्वताच्या शिखरावर देवतेसारखी स्थिर केली होती.
रजःकणबृहच्छृङ्गशिरस्य् एकेन साणुना । पादेनातिष्ठद् उद्ग्रीवं शिखेव गिरिमूर्धनि
लोखंडी सुईच्या एका टोकाने तिने डोंगराच्या रुंद, उंच शिखरावर पाय घट्ट ठेवला, जणू काही मोठ्या डोंगराच्या माथ्यावर शिखा ठेवली आहे.
उत्थितां स्थापितां सूचीं गृध्रान्तर् जीवसूचिका । दृष्ट्वा बहिर् विनिर्गन्तुं खगदेहात् प्रचक्रमे
गृध्राच्या अंगात ठेवलेली आणि उभी केलेली जिवाची सुई पाहून, ती बाहेर पडण्यासाठी, त्या पक्ष्याच्या देहातून बाहेर जाण्यास निघाली.
गृध्रप्राणान् निर्जगाम सूची प्रोन्मुखचेतना । पवनाद् गन्धलेखेव घ्राणवातलवोन्मुखी
गृध्राचा प्राण सोडून, बाहेर पडण्याच्या इच्छेने सुई निघाली, जणू वाऱ्यावर वाहून येणारा सुवास नाकाच्या दिशेने जातो तशी.
जगाम गृध्रस् स्वं देशं भारं त्यक्त्वेव भारिकः । निवृत्तव्याधिर् इव स बभूवान्तरनाकुलः
गृध्राने आपला भार टाकून, जणू हमालाने ओझं खाली ठेवल्यावर, आपल्या जागी परत गेला आणि आजारीपणातून मुक्त झाल्याप्रमाणे मनाने शांत झाला.
अयस्सूचितयाधारस् तपसे परिकल्पितः । दृढस्य सदृशो ऽर्थानां विनियोगो हि राजते
लोखंडाच्या सुईला आधार म्हणून तपासाठी ठेवले गेले; कारण जेव्हा काही मोठे कार्य करायचे असते, तेव्हा मजबूत आधार असणे योग्यच असते.
न ह्य् अमूर्तस्य सिध्यन्ति विनाधारं किल क्रियाः । इत्य् आधारैकनिष्ठत्वम् आश्रित्यासौ तपस्स्थिता
कारण ज्याला रूप नाही अशा गोष्टी आधाराशिवाय पूर्ण होत नाहीत; म्हणून एकाच आधारावर विश्वास ठेवून ती आपल्या तपात स्थिर राहिली.
जीवसूची लोहसूचीं पिशाची शिंशपाम् इव । सर्वतो वलयाम् आस वात्येवामोदलेखिकाम्
जिवाची सुई त्या लोखंडाच्या सुईभोवती सर्व बाजूंनी गुंडाळली गेली, जणू एखादी पिशाच्ची शिंशपाच्या झाडाला मिठी मारते, किंवा वाऱ्याने सुवासिक हाराला वेढा घातला आहे.
ततस् ततःप्रभृत्य् एषा सूची दीर्घतपस्विनी । अरण्यान्यां स्थिता शक्र तत्र वर्षगणान् बहून्
त्या वेळेपासून, हे इंद्रा, ही सुई दीर्घ तप करणारी म्हणून दुसऱ्या जंगलात अनेक वर्षे तिथेच राहिली.
तस्या वरार्थं यत्नं त्वं कुरु कर्तव्यकोविद । चिरेण सम्भृतं लोकम् अलं दग्धुं हि तत्तपः
तिच्या श्रेष्ठ हेतूसाठी तू कर्तव्यदक्षतेने प्रयत्न करावा, कारण दीर्घकाळ साठवलेली तिची तपशक्ती हा संपूर्ण जग जाळण्यासाठी पुरेशी आहे.
इति नारदतश् श्रुत्वा शक्रस् सूचिनिरीक्षणे । मारुतं प्रेषयाम् आस दशदिङ्मण्डलान्य् अथ
नारदाकडून हे ऐकून, शक्राने तीक्ष्ण दृष्टीने सर्व दिशांना वारा पाठवला.
जगामाथ मरुत्संविद् आत्मना तां निरीक्षितुम् । अवमुच्य नभोमार्गं विचचार त्वरान्वितः
नंतर तो स्वतः वाऱ्याच्या संमतीने तिच्याकडे पाहण्यासाठी आकाशमार्गाने वेगाने गेला.
सा वातसंवित् क्षिप्रा वै नैव सर्वगता सती । परमा चिद् इवाविघ्नं सहसैव ददर्श ह
ती वाऱ्याची जाणीव, जलद आणि सर्वत्र पोहोचणारी असल्याने, जशी सर्वोच्च चैतन्याला अडथळा येत नाही, तशीच तिने तिला अचानक पाहिले.
भूमेस् सप्तसमुद्रान्ते निबद्धां विपुलस्थले । लोकालोकाद्रिरशनां नानामणिमयोपलाम्
पृथ्वीच्या सात समुद्रांच्या टोकाशी, एका विस्तीर्ण मैदानावर, लोकालोक पर्वताच्या कड्यांनी वेढलेली, विविध रत्नांनी सजलेली ती त्याने पाहिली.
स्वादूदकाब्धिवलयं सकोटरककुब्गणम् । पुष्करद्वीपवलयं तदन्तर्गिरिमण्डलम्
त्याने गोड पाण्याच्या समुद्राचा वलय, त्यातील डोंगररांगा, पुष्करद्वीपाचा परिसर आणि त्यातले पर्वतांचे क्षेत्र पाहिले.
मदिराम्भोधिवलयं तज्जलेचरसंस्थितम् । गोमेधद्वीपकटकं तन्मध्यविषयव्रजम्
त्याने मद्याच्या समुद्राचा वलय, त्यातील जलचरांनी भरलेला प्रदेश, गोमेधद्वीपाचा किनारा आणि त्याच्या मध्यभागी असलेले राज्य पाहिले.