धूल्यापि प्रेक्ष्यते या ताम् अपि द्रुमलतादयः । महातपस्विनीं सूचीं द्रष्टुं नोत्कण्ठयन्ति के
धूळ असूनही, झाडं, वेलीं आणि इतरांना त्या तपस्विनी सुईला पाहण्याची ओढ कमी होत नाही.
स्थिरबद्धपदाम् एनां सुमनोवृत्तिम् उत्थिताम् । अनिलाः क्षोभयां चक्रुर् मुखनिर्गतभाङ्कृतैः
ती स्थिरपणे, पक्क्या पावलांनी आणि निर्मळ मनाने उभी असताना, वाऱ्यांनी त्यांच्या तोंडातून निघणाऱ्या आवाजांनी तिला अस्वस्थ केलं.
प्रसूतानि भविष्यामो निगीर्णान्य् अनयाचिरम् । कौसुमानि रजांस्य् अस्या इत्य् आस्यं पर्यपूपुरन्
'आम्ही जन्माला येऊ, अस्तित्वात राहू, आणि लवकरच तिच्यामुळे गिळले जाऊ'—असं म्हणत त्या फुलांच्या परागकणांनी तिचं तोंड भरून टाकलं.
तपोहरेन्द्रप्रहितवातनुन्नामिषं रजः । तया त्व् अहृत्त्वव्याजेन न निगीर्णं मुखे ऽपि सत्
तपस्व्यांच्या इच्छेने आलेल्या वाऱ्यांनी उडवलेली धूळ तिच्या तोंडात गेल्यासारखी दिसली, पण तिने ती गिळली नाही.
न निगीर्णवती तानि रजांसि दृढनिश्चया । अन्तस्सारतया कार्यं लघवो ऽप्य् आप्नुवन्ति हि
ती धूळ तिने गिळली नाही, कारण तिचा निश्चय ठाम होता. मनात बळ असेल तर अगदी हलक्याशा गोष्टीही आपल्यावर प्रभाव टाकू शकत नाहीत.
न पिबन्त्य् आस्यसंस्थानितया पुष्परजांस्य् अपि । विस्मयं पवनः प्राप सुमेरून्मूलनाधिकम् । आशिरःपिहिता पङ्कैः पूरितापि महाजलैः
तिच्या तोंडाजवळ आलेली फुलांची धूळसुद्धा ती घेत नाही. एवढं पाहून वारा चकित झाला, जणू सुमेरू पर्वत उखडल्यावरही त्याला इतकं आश्चर्य वाटलं नव्हतं. चिखलानं झाकली गेली आणि मोठ्या पाण्यानं भरली तरी ती हलली नाही.
विधुतापि बृहद्वातैस् त्रासितापि तडिद्भ्रमैः । उद्धूलितापि जलदैः क्षोभिताप्य् अभ्रगर्जितैः
ती प्रचंड वाऱ्यांनी हलली, विजेच्या चमकण्याने घाबरली, ढगांनी फेकली गेली आणि मेघांच्या गडगडाटाने अस्वस्थ झाली,
अपि वर्षसहस्रैस् सा चित्तस्थदृढनिश्चया । पट्टगण्डकसुप्तेव नाकम्पत तपस्विनी
ती हजारो वर्षे ध्यानात मग्न राहून, आपल्या निश्चयावर अढळ राहिली, जणू काही पाषाणासारखी हललीच नाही.
निवृत्ताया बहिस्स्पन्दाद् अथ काले ऽसहागते । विचारयन्त्यास् तस्यास् स्वम् आत्मतत्त्वं स्वचेतनम्
बाहेरील हालचाली थांबल्यावर आणि बराच काळ गेल्यावर, तिने स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाचा आणि चैतन्याचा विचार सुरू केला.
ज्ञानालोकस् समुदभूत् सा परावरदर्शिनी । बभूव निर्मला सूची चित्सूची पावनी परम्
तिच्यात ज्ञानाचा प्रकाश प्रकट झाला, ज्याने सर्व उंच-नीच स्पष्ट केले; ती अगदी निर्मळ, चैतन्याची सुई आणि अत्यंत पवित्र झाली.
जाता विदितवेद्या सा स्वयम् एव तया धिया । तपसा दुष्कृते क्षीणे सूची स्वमुखसूचनी
स्वतःच्या बुद्धीने तिने जाणण्यासारख्या सर्व गोष्टी ओळखल्या; तपामुळे तिचे पाप संपले आणि ती सुई आपल्या मूळ स्वरूपाकडे निर्देश करू लागली.
इति वर्षसहस्राणि साकरोद् दारुणं तपः । सप्त सप्तमहालोकसन्तापकरम् उन्मुखी
अशी हजारो वर्षे, तिने सातही मोठ्या लोकांकडे तोंड करून अत्यंत कठोर तपस्या केली, ज्यामुळे प्रचंड उष्णता पसरली.
तस्याः कल्पाग्निभीमेन तपसा हिमवान् गिरिः । बभूव तेन ज्वलितो जज्वालेव ततो जगत्
तिच्या प्रखर तपस्येमुळे हिमालय पर्वत अग्नीप्रलयासारखा धगधगू लागला आणि त्याच उष्णतेने सारा जगही जळत असल्यासारखा वाटू लागला.
कस्येदं तपसाक्रान्तं जगद् इत्य् अथ वासवः । नारदं परिपप्रच्छ स तस्याकथयच् च तत्
तेव्हा इंद्राने पाहिले की हे जग तपस्येने व्यापले गेले आहे, म्हणून त्याने नारदाला विचारले की ही तपस्या कोणाची आहे, आणि नारदाने त्याला ते सांगितले.
सप्त वर्षसहस्राणि सूची दीर्घतपस्विनी । मया विज्ञातदेहासौ तेनेदं ज्वलितं जगत्
सात हजार वर्षे, सूची ही दीर्घ काळ तप करणारी मला परिचित आहे; तिच्यामुळेच हे जग जळत आहे.
नागाश् श्वसन्ति विदलन्ति नगाः पतन्ति वैमानिका जलदवारिधयः प्रयान्ति । शोषं दिशो ऽर्कसहिता मलिनीभवन्ति सूच्येन्द्र पश्य तपसा क्षयमाययैव
साप फुत्कारतात, डोंगर फाटतात, देव लोकातून खाली पडतात, ढग आणि समुद्र नाहीसे होतात; सूर्यासह दिशा कोरड्या आणि मळकट होतात — हे इंद्रा, तपश्चर्येच्या मायेने कसा विनाश घडतोय ते पाह.
कर्कटीकटुवृत्तान्तं सर्वम् आकर्ण्य वासवः । नारदं परिपप्रच्छ पुनर्जातकुतूहलः
कर्कटीच्या आणि तिच्या कडव्या गोष्टी ऐकून, इंद्र पुन्हा एकदा नव्या उत्सुकतेने नारदाला विचारू लागला.
सूचीवृत्तपिशाचीत्वं तपसोपार्ज्य तत् तया । कर्कट्या हिमवत्कुक्ष्यां के भुक्ता विभवा मुने
मुनिवरा, कर्कटीने तपश्चर्येने सुईसारख्या पिशाच्चाचे रूप मिळवले; हिमालयाच्या पोटात तिने कोणत्या जीवांना गिळले?
जीवसूची पिशाचीत्वं गता या शूकपेलवम् । असीत् कार्ष्णायसी सूचिस् तस्यास् स्वम् अवलम्बनम्
जीवसुई पिशाच्ची झाली आणि तिने पोपटाच्या कोवळ्या शरीरात प्रवेश केला; तिचा आधार काळ्या लोखंडाची सुई होती.
तत् स्वम् आलम्बनं त्यक्त्वा व्योमवातरथस्थया । प्राणमारुतमार्गेण तया देहप्रविष्टया
तीने ते आधार सोडून, आकाश-वायूच्या रथात बसून, प्राणवायूच्या मार्गाने त्या शरीरात प्रवेश केला.
सर्वासाम् अन्त्रतन्त्रीणां स्नायुमेदोवसासृजाम् । रन्ध्रेषु पक्षिण्येवान्तर् निलीनं मलिनाङ्गया
सर्व नाड्या, स्नायू, मेंदू, चरबी आणि रक्त यांच्या छिद्रांत, अपवित्र अंगांनी ती पक्ष्यासारखी लपली.
यस्यां नाड्यां न यो वायुर् माति तत् ताम् उपेतया । तत्र शूलं कृतं मूलं न्यग्रोधाग्र इवोत्कटम्
ज्या नाडीमध्ये वायू फिरत नाही, तिथे ती शिरली आणि वटवृक्षाच्या मुळासारखी तीव्र वेदना निर्माण केली.
तच् छरीरेन्द्रियैस् तानि तथान्यानि बहूनि च । भुक्तानि नरमांसानि भोजनान्य् उचितानि च
त्या शरीराच्या आणि इंद्रियांच्या साहाय्याने, तसेच इतर अनेक शरीरांतून, तिने मानवमांस आणि इतर योग्य अन्न खाल्ले.
सुप्तं विवलितानल्पमालया मुग्धबालया । कान्तवक्षस्स्थलस्यूतम्लिष्टपत्त्रकपोलया
ती झोपेत असताना हलकेच वळते, तिच्या गळ्यातील फुलमाळ विस्कटली आहे, कोवळ्या गालांची ती तरुणी आपल्या प्रियकराच्या छातीवर डोके टेकवून शांत झोपली आहे.
विहृतं वीतशोकासु विहङ्ग्या वनवीथिषु । कल्पद्रुमोत्थपुष्पाभ्रद्विगुणाम्भोदपङ्क्तिषु
ती दु:खरहित झाली आहे, जणू एखाद्या पक्ष्यासारखी वनातील वाटांवर फिरली आहे, कल्पवृक्षांवर उमललेल्या फुलांच्या ढगांमध्ये, जे सौंदर्यात दुप्पट भासतात.
पीत आमोदिमन्दारमकरन्दकणासवः । वनेष्व् अमरशैलानाम् अलिन्यालिनिलीनया
ती अमरपर्वतांच्या जंगलात, मधमाशांच्या गटात लपून, मंदार फुलांच्या सुवासिक परागाचा मध प्यायली आहे.
चर्वितानि शवाङ्गानि गृध्रगर्वातिवृद्धया । खड्गयष्ट्येव सङ्ग्रामे वीराङ्गानि जवेद्धया
ती वृद्ध गिधाडासारखी, आपल्या सामर्थ्यावर गर्व करणारी, मृतदेहांची अवयवे चावून खाते, किंवा रणांगणात तलवारीच्या काठीसारखी, वीरांचे शरीर वेगाने फाडते.
सर्वाङ्गकोशनाडीषु दिक्ष्व् इवानिललेखया । उड्डीनम् अवडीनं च काक्येव व्योमवीथिषु
संपूर्ण शरीराच्या नाड्यांमध्ये आणि आवरणांमध्ये, जसा वारा सर्व दिशांना फिरतो आणि त्याचा माग कधीच थांबत नाही, तशीच ती वर खाली फिरते, जणू काही कावळा आकाशात वाटा शोधत उडतो.
विराडात्महृदि प्राणा वातस्कन्धास् स्फुरन्ति खे । यथा तथा प्रस्फुरितं प्रति देहगृहं तया
विश्वात्म्याच्या हृदयात, प्राण वाऱ्याच्या प्रवाहावर आकाशात हलतात; अगदी तसंच, ती प्रत्येक शरीररूपी घरात सतत हालचाल करते.
सर्वप्राणिशरीरेषु भ्रान्तं चिच्छक्तिदुष्टया । दीपप्रभाभासितया गृहिण्येव स्वसद्मसु
सर्व जीवांच्या शरीरात ती चैतन्यशक्तीने भरकटलेली फिरते, जशी एखादी गृहिणी दिव्याच्या प्रकाशाने आपलं घर उजळवते.