दृढदावानले तत्र सर्वभूतविवर्जिते । महाशिलातलक्षोभरूक्षे पांसुविधूसरे
तेथे, सर्व जीवांशिवाय असलेल्या ठिकाणी, कठीण, खडबडीत आणि धुळीने भरलेल्या मोठ्या दगडांच्या जमिनीवर, प्रचंड दावानळाने भाजलेल्या जागी ती गेली.
तस्थाव् अभ्युत्थितैकासौ निस्तृणे विपुलस्थले । मराव् अकस्मात् सञ्जाता शुष्का तृणशिखा यथा
ती एकटीच तिथे उभी राहिली, गवत नसलेल्या त्या विस्तीर्ण वाळवंटात, जणू कोरड्या गवताच्या काडीप्रमाणे अचानक प्रकटली.
सूक्ष्मस्यैकस्य पादस्य सार्धेनैवाश्रितोर्वरा । स्वसंविदेकपादात्मतपः कर्तुं प्रचक्रमे
तिने आपल्या सूक्ष्म पायाच्या दीड बोटांवरच आधार घेतला आणि स्वतःच्या जाणीवेवर एकमेव आधार ठेवून ती तपश्चर्या करू लागली.
सूक्ष्मपादतलेनैषा वसुधारेणुसङ्कटम् । निवार्यात्तपदा कृच्छ्राद् यत्नेनोर्ध्वमुखी स्थिता
आपल्या सूक्ष्म पायाच्या टोकाने तिने पृथ्वीवरील धुळीचा अरुंदपणा थोपवला आणि मोठ्या कष्टाने, पाय वर उचलत, ती ताठ उभी राहिली.
कृष्णत्वहिंस्रतातैक्ष्ण्या वृत्तास्या पवनाशनैः । यत्नात् पदं निबध्नन्ती रेण्वणूपलसङ्कटे
धुळ, रेती आणि दगड यांच्या कोंडीत तिने कष्टाने पाय रोवला; काळोख, अहिंसा, तीक्ष्णता, गोल तोंड आणि केवळ वाऱ्यावर जगणं हे सर्व तिने सहन केलं.
अरण्ये क्षुभितां सर्पीं दूरालोकार्थम् उत्थिताम् । पुच्छकोटिस्थितां पातलोलाम् अनुचकार सा
अरण्यात एक सर्प अस्वस्थपणे इकडेतिकडे हलत होता, दूरवर पाहण्यासाठी तो वर उचलला होता आणि शेपटीच्या टोकावर तो डोलत होता. ती त्याच्या मागे चालत होती.
मुखरन्ध्रविनिष्क्रान्ता तस्या भास्करदीधितिः । सखी बभूव सूच्याभा पश्चाद्भागैकरक्षिणी
त्या सर्पाच्या तोंडातून बाहेर आलेली सूर्यकिरण तिची सोबती झाली, ती अगदी सुईसारखी दिसत होती आणि मागचाच भाग जपून होती.
क्षुद्रे ऽपि स्वजनीभूते याति वत्सलतां जनः । दीधित्यापि सखीवृत्तं सूच्यास् सूचितयाश्रितम्
आपल्याच झालेल्या अगदी लहान गोष्टीवरही माणूस प्रेम करतो; अगदी सूर्यकिरणसुद्धा मैत्रिणीसारखी वागत होती आणि सुईसारख्या सोबतीशी जोडलेली होती.
बभूव तस्यास् स्वच्छा या द्वितीया तापसी सखी । एनस्सूचीव मलिना तया पश्चात् कृतैव सा
तिची दुसरी मैत्रीण, एक तापस्विनी, अगदी स्वच्छ आणि निर्मळ होती; पण त्या सोबतीमुळे ती स्वतः मात्र सुईसारखी मळकट झाली.
सूच्यास्यनिर्गतार्कांशुपाताक्षस्मयकूणितम् । पश्चात् स्मयतता दृष्टा सा धूल्यैवात्र केवलम्
सुईच्या टोकातून सूर्यकिरण बाहेर पडल्यावर तिच्या चेहऱ्यावर हास्यामुळे सुरकुत्या पडल्या होत्या, पण नंतर पाहिलं तर ते हास्य फक्त तिथल्या धुळीमुळेच होतं.
धूल्यापि प्रेक्ष्यते या ताम् अपि द्रुमलतादयः । महातपस्विनीं सूचीं द्रष्टुं नोत्कण्ठयन्ति के
धूळ असूनही, झाडं, वेलीं आणि इतरांना त्या तपस्विनी सुईला पाहण्याची ओढ कमी होत नाही.
स्थिरबद्धपदाम् एनां सुमनोवृत्तिम् उत्थिताम् । अनिलाः क्षोभयां चक्रुर् मुखनिर्गतभाङ्कृतैः
ती स्थिरपणे, पक्क्या पावलांनी आणि निर्मळ मनाने उभी असताना, वाऱ्यांनी त्यांच्या तोंडातून निघणाऱ्या आवाजांनी तिला अस्वस्थ केलं.
प्रसूतानि भविष्यामो निगीर्णान्य् अनयाचिरम् । कौसुमानि रजांस्य् अस्या इत्य् आस्यं पर्यपूपुरन्
'आम्ही जन्माला येऊ, अस्तित्वात राहू, आणि लवकरच तिच्यामुळे गिळले जाऊ'—असं म्हणत त्या फुलांच्या परागकणांनी तिचं तोंड भरून टाकलं.
तपोहरेन्द्रप्रहितवातनुन्नामिषं रजः । तया त्व् अहृत्त्वव्याजेन न निगीर्णं मुखे ऽपि सत्
तपस्व्यांच्या इच्छेने आलेल्या वाऱ्यांनी उडवलेली धूळ तिच्या तोंडात गेल्यासारखी दिसली, पण तिने ती गिळली नाही.
न निगीर्णवती तानि रजांसि दृढनिश्चया । अन्तस्सारतया कार्यं लघवो ऽप्य् आप्नुवन्ति हि
ती धूळ तिने गिळली नाही, कारण तिचा निश्चय ठाम होता. मनात बळ असेल तर अगदी हलक्याशा गोष्टीही आपल्यावर प्रभाव टाकू शकत नाहीत.
न पिबन्त्य् आस्यसंस्थानितया पुष्परजांस्य् अपि । विस्मयं पवनः प्राप सुमेरून्मूलनाधिकम् । आशिरःपिहिता पङ्कैः पूरितापि महाजलैः
तिच्या तोंडाजवळ आलेली फुलांची धूळसुद्धा ती घेत नाही. एवढं पाहून वारा चकित झाला, जणू सुमेरू पर्वत उखडल्यावरही त्याला इतकं आश्चर्य वाटलं नव्हतं. चिखलानं झाकली गेली आणि मोठ्या पाण्यानं भरली तरी ती हलली नाही.
विधुतापि बृहद्वातैस् त्रासितापि तडिद्भ्रमैः । उद्धूलितापि जलदैः क्षोभिताप्य् अभ्रगर्जितैः
ती प्रचंड वाऱ्यांनी हलली, विजेच्या चमकण्याने घाबरली, ढगांनी फेकली गेली आणि मेघांच्या गडगडाटाने अस्वस्थ झाली,
अपि वर्षसहस्रैस् सा चित्तस्थदृढनिश्चया । पट्टगण्डकसुप्तेव नाकम्पत तपस्विनी
ती हजारो वर्षे ध्यानात मग्न राहून, आपल्या निश्चयावर अढळ राहिली, जणू काही पाषाणासारखी हललीच नाही.
निवृत्ताया बहिस्स्पन्दाद् अथ काले ऽसहागते । विचारयन्त्यास् तस्यास् स्वम् आत्मतत्त्वं स्वचेतनम्
बाहेरील हालचाली थांबल्यावर आणि बराच काळ गेल्यावर, तिने स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाचा आणि चैतन्याचा विचार सुरू केला.
ज्ञानालोकस् समुदभूत् सा परावरदर्शिनी । बभूव निर्मला सूची चित्सूची पावनी परम्
तिच्यात ज्ञानाचा प्रकाश प्रकट झाला, ज्याने सर्व उंच-नीच स्पष्ट केले; ती अगदी निर्मळ, चैतन्याची सुई आणि अत्यंत पवित्र झाली.
जाता विदितवेद्या सा स्वयम् एव तया धिया । तपसा दुष्कृते क्षीणे सूची स्वमुखसूचनी
स्वतःच्या बुद्धीने तिने जाणण्यासारख्या सर्व गोष्टी ओळखल्या; तपामुळे तिचे पाप संपले आणि ती सुई आपल्या मूळ स्वरूपाकडे निर्देश करू लागली.
इति वर्षसहस्राणि साकरोद् दारुणं तपः । सप्त सप्तमहालोकसन्तापकरम् उन्मुखी
अशी हजारो वर्षे, तिने सातही मोठ्या लोकांकडे तोंड करून अत्यंत कठोर तपस्या केली, ज्यामुळे प्रचंड उष्णता पसरली.
तस्याः कल्पाग्निभीमेन तपसा हिमवान् गिरिः । बभूव तेन ज्वलितो जज्वालेव ततो जगत्
तिच्या प्रखर तपस्येमुळे हिमालय पर्वत अग्नीप्रलयासारखा धगधगू लागला आणि त्याच उष्णतेने सारा जगही जळत असल्यासारखा वाटू लागला.
कस्येदं तपसाक्रान्तं जगद् इत्य् अथ वासवः । नारदं परिपप्रच्छ स तस्याकथयच् च तत्
तेव्हा इंद्राने पाहिले की हे जग तपस्येने व्यापले गेले आहे, म्हणून त्याने नारदाला विचारले की ही तपस्या कोणाची आहे, आणि नारदाने त्याला ते सांगितले.
सप्त वर्षसहस्राणि सूची दीर्घतपस्विनी । मया विज्ञातदेहासौ तेनेदं ज्वलितं जगत्
सात हजार वर्षे, सूची ही दीर्घ काळ तप करणारी मला परिचित आहे; तिच्यामुळेच हे जग जळत आहे.
नागाश् श्वसन्ति विदलन्ति नगाः पतन्ति वैमानिका जलदवारिधयः प्रयान्ति । शोषं दिशो ऽर्कसहिता मलिनीभवन्ति सूच्येन्द्र पश्य तपसा क्षयमाययैव
साप फुत्कारतात, डोंगर फाटतात, देव लोकातून खाली पडतात, ढग आणि समुद्र नाहीसे होतात; सूर्यासह दिशा कोरड्या आणि मळकट होतात — हे इंद्रा, तपश्चर्येच्या मायेने कसा विनाश घडतोय ते पाह.
कर्कटीकटुवृत्तान्तं सर्वम् आकर्ण्य वासवः । नारदं परिपप्रच्छ पुनर्जातकुतूहलः
कर्कटीच्या आणि तिच्या कडव्या गोष्टी ऐकून, इंद्र पुन्हा एकदा नव्या उत्सुकतेने नारदाला विचारू लागला.
सूचीवृत्तपिशाचीत्वं तपसोपार्ज्य तत् तया । कर्कट्या हिमवत्कुक्ष्यां के भुक्ता विभवा मुने
मुनिवरा, कर्कटीने तपश्चर्येने सुईसारख्या पिशाच्चाचे रूप मिळवले; हिमालयाच्या पोटात तिने कोणत्या जीवांना गिळले?
जीवसूची पिशाचीत्वं गता या शूकपेलवम् । असीत् कार्ष्णायसी सूचिस् तस्यास् स्वम् अवलम्बनम्
जीवसुई पिशाच्ची झाली आणि तिने पोपटाच्या कोवळ्या शरीरात प्रवेश केला; तिचा आधार काळ्या लोखंडाची सुई होती.
तत् स्वम् आलम्बनं त्यक्त्वा व्योमवातरथस्थया । प्राणमारुतमार्गेण तया देहप्रविष्टया
तीने ते आधार सोडून, आकाश-वायूच्या रथात बसून, प्राणवायूच्या मार्गाने त्या शरीरात प्रवेश केला.