कदा मे स्याद् उरुश्वभ्रभासुरं तन् महोदरम् । कदा मे स्याच् छरन्मेघमेदुरा नखरावली
माझे पोट कधी मोठ्या काळ्या ढगासारखे तेजस्वी होईल? माझ्या नखांची रांग कधी पावसाच्या ढगांसारखी दाट होईल?
कदा मे स्यान् महारक्षोविद्रावणकरं स्मितम् । स्वस्फिग्वाद्यैर् अरण्यान्यां कदा नृत्येयम् उन्मदा
माझ्या हास्याने मोठ्या राक्षसांना पळवून लावण्याची वेळ कधी येईल? आणि मी स्वतःच्या कंबरेच्या आवाजात, वेड्यासारखी, जंगलात कधी नाचेन?
वसासवमहाकुम्भैर् मृतमांसास्थिसञ्चयैः । कदा करिष्ये विरतं मधुरोदरपूरणम्
मजबूत मद्याच्या मोठ्या घागरी, मृत मांस आणि हाडांचे ढीग — या सर्वांनीच माझे गोड पोट कधी भरून घेईन, बाकी सर्व गोष्टींपासून दूर राहून?
कदा पीतमहालोकरुधिरा क्षीवतां गता । भवेयम् उदितोन्नृत्ता मुद्रिता निद्रया ततः
महाविश्वाचे रक्त प्यायल्यानंतर, थकून, मी कधी नाचून घेतले आणि मग गाढ झोपेत विसावले जाईन?
मयैव कुतपोवह्नौ तद् दग्ध्वा भासुरं वपुः । भस्मत्वं कनकेनेव सूचित्वम् उररीकृतम्
माझ्याच चितेच्या अग्नीत ते तेजस्वी शरीर जाळून, राखेचे रूप सोनेरी चिन्हासारखे अंगी धरायची वेळ कधी येईल?
क्व किलाञ्जनशैलाभं वपुर् भरितदिक्तटम् । क्व मूषिकाखुरसमं सूचित्वं तृणपेलवम्
कधी काळी काळ्या अंजनाच्या डोंगरासारखं हे शरीर होतं, साऱ्या दिशांना व्यापून टाकणारं; आणि आता पाहा, उंदराच्या बिळासारखं अगदीच क्षुद्र, गवताच्या काडीइतकं नाजूक झालंय.
त्यजत्य् आशु मृद् इत्य् अज्ञः प्राप्यापि कनकाङ्गदम् । मया सूचित्वलोभेन सन्त्यक्तं भासुरं वपुः
अज्ञानी माणूस माती समजून सोन्यालाही पटकन टाकून देतो; तसंच मीही क्षुल्लक गोष्टीच्या मोहाने हे तेजस्वी रूप सोडून दिलं.
हा महोदर विन्ध्याद्रिसनीहारगुहोपमम् । अद्य नान्तं करोषि त्वं कथं सिंहैणहस्तिनाम्
अरे रे, हे मोठं पोट, विंध्याचं धुक्याने भरलेलं गुहेसारखं! आजसुद्धा तू सिंह, हत्ती आणि इतर जनावरांना का संपवू शकत नाहीस?
हा भुजौ भरनिर्भुग्नशिखरौ शशभृन्नखौ । पुरोऌआशधिया चन्द्रं कथम् अद्य न धावथः
अरे रे, हे हात, कधीकाळी भाराने वाकलेले, शिखर चंद्रासारख्या नखांनी सजलेले; यज्ञाच्या इच्छेने आज चंद्राचा पाठलाग का करत नाहीत?
हा वक्षः काचवैडूर्यगिरीन्द्रतटसुन्दर । नाद्य सिंहादियौकं तद् धृतं रोमवनं त्वया
हाय छाती, तू काचेसारख्या आणि वैडूर्य रत्नाच्या डोंगराच्या कड्यांसारखी सुंदर आहेस. पूर्वी जशी सिंह वगैरे प्राण्यांची गुंफा होतीस, तशी आता केसांच्या रानाला का धरून ठेवत नाहीस?
हा नेत्रे कृष्णरजनीज्वलच्छुष्कवनोज्ज्वले । कस्मान् न मे भूषयथो दृग्ज्वालामालया दिशः
हाय डोळ्यांनो, काळ्या रात्रीत जळणाऱ्या रानासारखे तेजस्वी असणारे, आता माझ्यासाठी तिखट नजरांच्या माळेने दिशा का सजवत नाहीत?
हा स्कन्धबन्धो नष्टो ऽसि विभ्रष्टो ऽसि महीतले । कालेन विनिविष्टो ऽसि निघृष्टो ऽसि शिलोदरे
हाय खांद्याचा सांधा, तू हरवला आहेस, जमिनीवर पडला आहेस; काळाच्या ओझ्याने दबला आहेस, दगडाच्या पोकळीत घासला गेला आहेस.
हा मुखेन्दो तपसि किं नाद्य त्वद्दन्तरश्मिभिः । कल्पाग्निदग्धसंशान्तचन्द्रबिम्बमनोहर
हाय मुखचंद्र, आता तुझ्या अंतरंग किरणांनी तपश्चर्या का करत नाहीस? कल्पांताच्या अग्नीने जळून शांत झालेल्या चंद्राच्या गोलासारखा तू किती मोहक आहेस!
हा हा हस्तौ महाकारौ ताव् अद्य क्व गतौ मम । सम्पन्ना किम् अहं सूची मक्षिकाखुरदोलिता
अरे बापरे, माझे ते बलवान, मोठे हात आज कुठे गेले? मी आता जणू काही माशीच्या पावलाने हलणाऱ्या सुईसारखीच झालो आहे का?
हा भगोग्रकरञ्जाढ्यसुखदश्वभ्रशोभन । विन्ध्याद्र्यरण्यविपुलनितम्बामलबिम्बक
अरे रे, हे हात, पूर्वी वज्रासारखे बलवान, आनंद देणारे, सुंदर घोड्यासारखे तेजस्वी, विंध्य पर्वतासारखे रुंद कंबर असलेले, निर्मळ चंद्रासारखे शुद्ध होते.
क्वाकारो ऽम्बरपूरकः क्व च नवं तुच्छात्मसूचीवपू रोदोरन्ध्रसमः क्व चास्यकुहरः क्वेदं च सूचीमुखम् । क्व ग्रासो बहुमांसभारबहलः क्वाब्बिन्दुना रोधनं सूक्ष्मास्य् एतद् अहो मयैव रचितं स्वात्मक्षये नाटकम्
ती आकाशाएवढी मोठी देहयष्टी कुठे आणि ही नवी, तुच्छ सुईसारखी देहयष्टी कुठे? तो डोंगराच्या गुहेसारखा मोठा तोंड कुठे आणि हे सुईच्या डोळ्यासारखे छोटे तोंड कुठे? ते मांसाने भरलेले मोठ्या घासाने खाणे कुठे आणि हे पाण्याच्या थेंबासारखे सूक्ष्म गिळणे कुठे? अहो, माझ्या स्वतःच्या नाशाचे हे नाटक मीच घडवले आहे.
सूची सासम्भवद्वाणी चिन्तयित्वेत्य् अकल्पयत् । पुनस् तद्देहलाभाय भवाम्य् आशु तपस्विनी
ती सुई, बोलण्याची शक्ती लाभून, विचार करू लागली आणि ठरवले—‘मी पुन्हा त्या पूर्वीच्या देहासाठी तपस्विनी होईन आणि तो देह लवकर मिळवीन.’
इति सञ्चिन्त्य सत्त्वस्थं संहृत्य जनमारणम् । तद् एव हिमवच्छृङ्गं जगाम तपसे स्थिरम्
अशी विचार करून, तिने जन्म-मरणाच्या गोष्टी मनातून काढून टाकल्या आणि ती हिमालयाच्या त्या शिखरावर, तप करण्याच्या ठाम निर्धाराने गेली.
अपश्यद् एवं सूचीत्वं सा तन् मानसम् आत्मनि । प्राणवातात्मका प्राणैः प्रविश्य हतमानवा
तिने आपल्या सुईसारख्या रूपाला स्वतःच्या मनाची कल्पना समजून, प्राणवायूच्या स्वरूपात, मन हरवलेल्या त्या देहात प्रवेश केला.
अथात्मन्य् एव सूचीत्वं पश्यन्त्य् एव मनोमयी । प्राणवातशरीरासौ जगाम हिमवच्छिरः
मग, स्वतःमध्येच सुईसारखे स्वरूप पाहत, ती मनाने बनलेली आणि प्राणवायूच्या देहात असलेली, हिमालयाच्या शिखरावर पोहोचली.
दृढदावानले तत्र सर्वभूतविवर्जिते । महाशिलातलक्षोभरूक्षे पांसुविधूसरे
तेथे, सर्व जीवांशिवाय असलेल्या ठिकाणी, कठीण, खडबडीत आणि धुळीने भरलेल्या मोठ्या दगडांच्या जमिनीवर, प्रचंड दावानळाने भाजलेल्या जागी ती गेली.
तस्थाव् अभ्युत्थितैकासौ निस्तृणे विपुलस्थले । मराव् अकस्मात् सञ्जाता शुष्का तृणशिखा यथा
ती एकटीच तिथे उभी राहिली, गवत नसलेल्या त्या विस्तीर्ण वाळवंटात, जणू कोरड्या गवताच्या काडीप्रमाणे अचानक प्रकटली.
सूक्ष्मस्यैकस्य पादस्य सार्धेनैवाश्रितोर्वरा । स्वसंविदेकपादात्मतपः कर्तुं प्रचक्रमे
तिने आपल्या सूक्ष्म पायाच्या दीड बोटांवरच आधार घेतला आणि स्वतःच्या जाणीवेवर एकमेव आधार ठेवून ती तपश्चर्या करू लागली.
सूक्ष्मपादतलेनैषा वसुधारेणुसङ्कटम् । निवार्यात्तपदा कृच्छ्राद् यत्नेनोर्ध्वमुखी स्थिता
आपल्या सूक्ष्म पायाच्या टोकाने तिने पृथ्वीवरील धुळीचा अरुंदपणा थोपवला आणि मोठ्या कष्टाने, पाय वर उचलत, ती ताठ उभी राहिली.
कृष्णत्वहिंस्रतातैक्ष्ण्या वृत्तास्या पवनाशनैः । यत्नात् पदं निबध्नन्ती रेण्वणूपलसङ्कटे
धुळ, रेती आणि दगड यांच्या कोंडीत तिने कष्टाने पाय रोवला; काळोख, अहिंसा, तीक्ष्णता, गोल तोंड आणि केवळ वाऱ्यावर जगणं हे सर्व तिने सहन केलं.
अरण्ये क्षुभितां सर्पीं दूरालोकार्थम् उत्थिताम् । पुच्छकोटिस्थितां पातलोलाम् अनुचकार सा
अरण्यात एक सर्प अस्वस्थपणे इकडेतिकडे हलत होता, दूरवर पाहण्यासाठी तो वर उचलला होता आणि शेपटीच्या टोकावर तो डोलत होता. ती त्याच्या मागे चालत होती.
मुखरन्ध्रविनिष्क्रान्ता तस्या भास्करदीधितिः । सखी बभूव सूच्याभा पश्चाद्भागैकरक्षिणी
त्या सर्पाच्या तोंडातून बाहेर आलेली सूर्यकिरण तिची सोबती झाली, ती अगदी सुईसारखी दिसत होती आणि मागचाच भाग जपून होती.
क्षुद्रे ऽपि स्वजनीभूते याति वत्सलतां जनः । दीधित्यापि सखीवृत्तं सूच्यास् सूचितयाश्रितम्
आपल्याच झालेल्या अगदी लहान गोष्टीवरही माणूस प्रेम करतो; अगदी सूर्यकिरणसुद्धा मैत्रिणीसारखी वागत होती आणि सुईसारख्या सोबतीशी जोडलेली होती.
बभूव तस्यास् स्वच्छा या द्वितीया तापसी सखी । एनस्सूचीव मलिना तया पश्चात् कृतैव सा
तिची दुसरी मैत्रीण, एक तापस्विनी, अगदी स्वच्छ आणि निर्मळ होती; पण त्या सोबतीमुळे ती स्वतः मात्र सुईसारखी मळकट झाली.
सूच्यास्यनिर्गतार्कांशुपाताक्षस्मयकूणितम् । पश्चात् स्मयतता दृष्टा सा धूल्यैवात्र केवलम्
सुईच्या टोकातून सूर्यकिरण बाहेर पडल्यावर तिच्या चेहऱ्यावर हास्यामुळे सुरकुत्या पडल्या होत्या, पण नंतर पाहिलं तर ते हास्य फक्त तिथल्या धुळीमुळेच होतं.