हा हताहम् अनाथाहम् अनाश्वासा निरास्पदा । दुःखाद् दुःखे निमज्जामि सङ्कटात् सङ्कटे ऽपि च
हाय, मी पूर्णपणे उद्ध्वस्त झालोय, मी निराधार आहे, मला कुठेच दिलासा नाही, कुठेच आश्रय नाही; मी दुःखातून आणखी मोठ्या दुःखात बुडतोय, संकटातून अजून मोठ्या संकटात जातोय.
न मे सखी न मे दासी न मे माता न मे पिता । न मे बन्धुर् न मे भृत्यो न मे भ्राता न मे सुतः
माझा कोणी मित्र नाही, दासी नाही, आई नाही, वडील नाहीत; मला कोणताही नातेवाईक नाही, नोकर नाही, भाऊ नाही, मुलगाही नाही.
न मे देहो न मे स्थानं न मे कश्चित् समाश्रयः । नैकस्थानसमाश्वासो भ्रमामि वनपर्णवत्
माझं शरीर नाही, माझं घर नाही, मला कुणावरही आधार नाही; मी एकाच ठिकाणी न थांबता, जसं जंगलातलं पान वाऱ्यावर फिरतं, तसं भटकत राहतो.
आपदां धुरि तिष्ठामि निविष्टास्मि सुदारुणे । अभावम् अभिवाञ्छामि सो ऽपि सम्पद्यते न मे
मी संकटांची ओझी उचलतो, फारच कठीण अवस्थेत अडकलो आहे; मला अस्तित्व नकोसं वाटतं, पण तेही मला मिळत नाही.
स्वको देहः परित्यक्तो मूढचेतनया मया । काचबुद्ध्या विमूढेन हस्ताच् चिन्तामणिर् यथा
माझ्या गोंधळलेल्या मनाने मी स्वतःचं शरीर सोडून दिलं, जणू एखाद्या मूर्खाने हातातला चिंतामणी दगड गमावावा तसं.
आपतन्ती मनोमोहं पूर्वम् आपत् प्रयच्छति । पश्चाद् अनर्थविस्ताररूपेण प्रविजृम्भते
दुर्दैव आधी मनात फसवणूक घडवतं, मग ते प्रत्यक्ष येतं; त्यानंतर ते संकटं वाढवत वाढवत मोठं होतं.
बुसेषु परिसुप्तास्मि मार्गेषु लुलितास्मि च । व्रणेषु प्रेषितास्म्य् अन्तर् हा मे दुःखपरम्परा
मी जमिनीवर झोपले आहे, रस्त्यावर इकडून तिकडे फेकली गेले आहे, जखमांमध्येही ढकलली गेले आहे — अहो, माझ्या या दुःखांची साखळी कधीच संपत नाही!
परप्रेष्यकरी नित्यं परसञ्चारचारिणी । परं कार्पण्यम् आयाता जाता परवशास्म्य् अहम्
मी नेहमी दुसऱ्यांची सेवा करत राहिले, दुसऱ्यांसाठीच धावपळ करत राहिले, त्यामुळे मी अगदी दीन झाली आहे; आता मी पूर्णपणे दुसऱ्यांच्या मर्जीवर आहे.
भृतिं करोमि तुच्छैव सापि वेधनरूपिणी । अहो ममाल्पभाग्याया दौर्भाग्यम् अपि दुर्लभम्
मी मिळवते ती मजुरी अगदीच तुटपुंजी, आणि तीही कष्टानेच मिळते; माझ्यासारख्या दुर्दैवी माणसाला तर दुर्दैवही मिळणं कठीण आहे.
उत्थितस् स्फारवेतालः कुर्वन्त्याश् शान्तिम् एव मे । सर्वनाशो धनादाने प्रवृत्ताया ममोदितः
भीषण वेताल उठला आहे, मी शांतता शोधत असताना त्याने मला फक्त विनाशच दिला. मी माझं धन द्यायला निघालो आणि त्याच वेळी माझ्यावर सर्वनाश ओढावला.
किम् अन्धया मया तादृक् सन्त्यक्तं तन् महावपुः । यथा नाशेन वा भाव्यं तथोदेत्य् अशुभा मतिः
मी इतका अंध का झालो की ते महान शरीर मी सोडून दिलं? जेव्हा विनाश अटळ असतो, तेव्हा अशा अशुभ विचारांना जागा मिळते.
माम् अवान्तरनिर्दग्धां न्यूनां कीटकणाद् अपि । उद्धरिष्यति को नाम पांसुराशिषु हारिताम्
माझ्या आतून जळालेल्या, किड्याच्या पंखाहूनही क्षीण आणि धुळीच्या ढिगाऱ्यात हरवलेल्या मला कोण उध्दारेल?
विविक्तमनसां बुद्धौ क्व स्फुरन्ति हताशयाः । ग्राममार्गतृणानीव गिरेर् उपरि वासिनाम्
ज्यांच्या मनात एकांत आणि विरक्ती आहे, त्यांच्या बुद्धीत संपलेल्या आशा कशा उगवतील? जणू गावाच्या रस्त्यावरील गवताचे पाते डोंगरावर उगवावे तसं.
स्थितानाम् अज्ञसम्बोधे कथम् अभ्युदयो भवेत् । अण्व् अप्य् उदेति प्राकाश्यं न खद्योतानुसेविनः
अज्ञानात बाहेर न पडणाऱ्यांना कसा काहीही विकास होईल? ज्याने फक्त काजव्यांच्या मागे धावावं, त्याला अगदी क्षुल्लक प्रकाशही मिळत नाही.
अतः कियन्तं नो जाने कालम् आवलितापदम् । मयापच्छ्वभ्रगर्तेषु लुठितव्यं हतेहया
माझी आशा संपली आहे, म्हणून मी अजून किती काळ या दुःखाच्या खोल दरीत लोळत राहीन, हे मला माहीत नाही.
कदा स्याम् अञ्जनमहाशैलपुत्रकरूपिणी । द्यावापृथिव्योर् वैडूर्यस्तम्भताम् अनुतिष्ठती
मी कधी त्या अंजन पर्वताच्या कन्येसारखी होईन, जी आकाश आणि पृथ्वी यांच्यामध्ये वैडूर्याचा भक्कम खांबासारखी उभी आहे?
मेघमालासमभुजा स्थिरविद्युच्छटेक्षणा । नीहारजालवसना प्रोच्चकेशासिताम्बरा
जिचे हात मेघांच्या कडांसारखे, डोळे स्थिर वीजेसारखे, धुक्याच्या आवरणात लपलेली, मोकळे केस आणि काळ्या वस्त्रात शोभणारी आहे.
लम्बोदराभ्रसन्दर्शप्रनर्तितशिखण्डिनी । लम्बलोलस्तनी श्यामदेहपातद्रवत्सुरा
जिचे पोट ढगासारखे गोल आहे, तिच्या डोक्यावरचे पिसे नाचत असते, तिची लांब झुलणारी स्तन काळ्या ढगासारखी गडद आहेत, आणि ती दारूसारखी ओघळते.
हासभस्मच्छटाच्छन्नसूर्यमण्डलरोधिनी । कृतान्तग्रसनोद्युक्तकृत्यैकाकृतिधारिणी
तिच्या हास्याने सूर्याचा तेज राखेने झाकले जाते, ती त्याचा प्रकाश थांबवते, आणि सर्वाचा अंत गिळायला सज्ज असलेल्या रूपात ती उभी राहते.
कुणालोलूखलबृसीशूर्पस्रग्दामभारिणी । पर्वतात् पर्वते शृङ्गे न्यस्य पादं विहारिणी
ती मुसळ, ओखळ, सुप आणि दोर्यांची जड माळ घालते, डोंगरावरून डोंगराच्या शिखरावर पाय ठेवत भटकते.
कदा मे स्याद् उरुश्वभ्रभासुरं तन् महोदरम् । कदा मे स्याच् छरन्मेघमेदुरा नखरावली
माझे पोट कधी मोठ्या काळ्या ढगासारखे तेजस्वी होईल? माझ्या नखांची रांग कधी पावसाच्या ढगांसारखी दाट होईल?
कदा मे स्यान् महारक्षोविद्रावणकरं स्मितम् । स्वस्फिग्वाद्यैर् अरण्यान्यां कदा नृत्येयम् उन्मदा
माझ्या हास्याने मोठ्या राक्षसांना पळवून लावण्याची वेळ कधी येईल? आणि मी स्वतःच्या कंबरेच्या आवाजात, वेड्यासारखी, जंगलात कधी नाचेन?
वसासवमहाकुम्भैर् मृतमांसास्थिसञ्चयैः । कदा करिष्ये विरतं मधुरोदरपूरणम्
मजबूत मद्याच्या मोठ्या घागरी, मृत मांस आणि हाडांचे ढीग — या सर्वांनीच माझे गोड पोट कधी भरून घेईन, बाकी सर्व गोष्टींपासून दूर राहून?
कदा पीतमहालोकरुधिरा क्षीवतां गता । भवेयम् उदितोन्नृत्ता मुद्रिता निद्रया ततः
महाविश्वाचे रक्त प्यायल्यानंतर, थकून, मी कधी नाचून घेतले आणि मग गाढ झोपेत विसावले जाईन?
मयैव कुतपोवह्नौ तद् दग्ध्वा भासुरं वपुः । भस्मत्वं कनकेनेव सूचित्वम् उररीकृतम्
माझ्याच चितेच्या अग्नीत ते तेजस्वी शरीर जाळून, राखेचे रूप सोनेरी चिन्हासारखे अंगी धरायची वेळ कधी येईल?
क्व किलाञ्जनशैलाभं वपुर् भरितदिक्तटम् । क्व मूषिकाखुरसमं सूचित्वं तृणपेलवम्
कधी काळी काळ्या अंजनाच्या डोंगरासारखं हे शरीर होतं, साऱ्या दिशांना व्यापून टाकणारं; आणि आता पाहा, उंदराच्या बिळासारखं अगदीच क्षुद्र, गवताच्या काडीइतकं नाजूक झालंय.
त्यजत्य् आशु मृद् इत्य् अज्ञः प्राप्यापि कनकाङ्गदम् । मया सूचित्वलोभेन सन्त्यक्तं भासुरं वपुः
अज्ञानी माणूस माती समजून सोन्यालाही पटकन टाकून देतो; तसंच मीही क्षुल्लक गोष्टीच्या मोहाने हे तेजस्वी रूप सोडून दिलं.
हा महोदर विन्ध्याद्रिसनीहारगुहोपमम् । अद्य नान्तं करोषि त्वं कथं सिंहैणहस्तिनाम्
अरे रे, हे मोठं पोट, विंध्याचं धुक्याने भरलेलं गुहेसारखं! आजसुद्धा तू सिंह, हत्ती आणि इतर जनावरांना का संपवू शकत नाहीस?
हा भुजौ भरनिर्भुग्नशिखरौ शशभृन्नखौ । पुरोऌआशधिया चन्द्रं कथम् अद्य न धावथः
अरे रे, हे हात, कधीकाळी भाराने वाकलेले, शिखर चंद्रासारख्या नखांनी सजलेले; यज्ञाच्या इच्छेने आज चंद्राचा पाठलाग का करत नाहीत?
हा वक्षः काचवैडूर्यगिरीन्द्रतटसुन्दर । नाद्य सिंहादियौकं तद् धृतं रोमवनं त्वया
हाय छाती, तू काचेसारख्या आणि वैडूर्य रत्नाच्या डोंगराच्या कड्यांसारखी सुंदर आहेस. पूर्वी जशी सिंह वगैरे प्राण्यांची गुंफा होतीस, तशी आता केसांच्या रानाला का धरून ठेवत नाहीस?