एकवस्त्वनुरागाणाम् अहो नु विषमा गतिः । देहो ऽपि तृणवत् त्यक्तो राक्षस्या निजयेच्छया
एका गोष्टीवर फार प्रेम करणाऱ्यांची अवस्था किती कठीण असते! त्या राक्षसीने आपल्या इच्छेने देह तृणासारखा टाकून दिला.
एकवस्त्वतिगर्वेण नश्यन्त्य् अन्या हि संविदः । राक्सस्या ग्रासगर्वेण देहनाशो ऽपि नेक्षितः
एका गोष्टीचा अभिमान बाळगणाऱ्या इतरांच्या बुद्धी नष्ट होतात; पण त्या राक्षसीला गिळण्याच्या सामर्थ्याचा गर्व होता, म्हणून तिने देहाचा नाशही लक्षात घेतला नाही.
नाशो ऽपि सुखयत्य् अज्ञम् एकवस्त्वतिरागिणम् । सूचीभूता विदेहापि परितुष्टैव राक्षसी
एका गोष्टीवर फार प्रेम करणाऱ्या अज्ञ लोकांना नाशही सुख देतो; म्हणून सुईसारखी होऊन, देह नसतानाही ती राक्षसी पूर्णपणे तृप्त राहिली.
अन्या बभूव तल्लग्ना सा तथा जीवसूचिका । व्योमात्मिका निराकारा व्योमवृत्तिशरीरका
दुसरी एक जण त्या सुयीला चिकटली, आणि अशी 'जिवंत सुई' निर्माण झाली. तिचं स्वरूप आकाशासारखं होतं, ती निराकार होती आणि तिच्या देहात फक्त आकाशासारखी हालचाल होती.
तेजस्तन्तुप्रवाहाभा प्राणतन्तुमयात्मिका । शूलसंवेदनाकारा तद्रन्ध्रार्कांशुसुन्दरी
ती तेजस्वी धाग्यांच्या प्रवाहासारखी दिसत होती, तिचं अंतरंग प्राणधाग्यांनी बनलेलं होतं, ती तीक्ष्ण वेदनेच्या रूपात प्रकटली आणि त्या छिद्रातून येणाऱ्या सूर्यकिरणासारखी सुंदर होती.
पृथक्स्थेवासिधारा सा परमाण्वावलीव च । कौसुमी गन्धलेखेव कलाकलनरूपिणी
ती जणू तलवारीच्या पात्याप्रमाणे वेगळी, किंवा अणूंच्या रांगेसारखी होती; फुलांच्या सुवासाच्या रेषेसारखी, आणि सूक्ष्म कलेच्या रूपात प्रकटलेली होती.
पापात्मिका मनोवृत्तिस् सा हि तस्यास् तथा स्थिता । परप्राणदशावेधपरमार्थपरायणा
ती पापमय स्वभावाची होती, मनाच्या हालचालीसारखी तिथेच स्थिर राहिली; दुसऱ्याच्या प्राणस्थितीत भेद घालण्याच्या अंतिम सत्यातच तिचं मन गुंतलेलं होतं.
एवम् अस्यास् तनुर् जाता सूचिद्वयमयी हि सा । नीवारशूकवत् तन्वी कर्पासांशुसुपेलवा
अशा प्रकारे तिचं शरीर दोन सुईंपासून तयार झालं; ते जणू काही जंगली तांदळाच्या सालीसारखं बारीक, आणि कापसाच्या तंतूसारखं हलकं होतं.
तनुद्वयेन तेनासौ प्रविश्य हृदयं नृणाम् । वेधयन्ती ततः क्रूरा प्रबभ्राम दिशो दश
त्या दोन सुईंसारख्या देहाने तिने माणसांच्या हृदयात प्रवेश केला, आणि त्यांना टोचून टाकलं; मग ती रागाने दहा दिशांना भटकू लागली.
सर्वस् स्वसङ्कल्पवशाल् लघुर् भवति वा गुरुः । कर्कट्योग्रं वपुस् त्यक्त्वा सूचीत्वम् उररीकृतम्
तिच्या स्वतःच्या इच्छेने ती कधी हलकी, कधी जड होते; कर्कटकासारखा भयंकर देह सोडून तिने सुईसारखा रूप घेतलं.
तुच्छो ऽप्य् अर्थो ऽल्पसत्त्वानां यात्य् अतिप्रार्थनीयताम् । सूचीवृत्तपिशाचीत्वं राक्षस्या तपसार्जितम्
ज्यांच्यात ताकद कमी आहे, त्यांना अगदी क्षुल्लक गोष्टही फारच हवीशी वाटते; असंच सुईसारखं पिशाच्चपण त्या राक्षसीने तप करून मिळवलं.
अपि पुण्यशरीराणां जातिबन्धो न शाम्यति । अनुसूचि पिशाचीत्वं राक्षस्या समुपार्जितम्
पुण्यवान शरीर असलं तरी जन्माचं बंधन सुटत नाही; त्या राक्षसीनं आपल्या कर्मामुळे सुईसारखं पिशाच्चपण मिळवलं.
तस्यां दिगन्तभ्रमणे प्रवृत्तायां सहानिलैः । तत्रैव सा तनुस् स्थूला गलिता शारदाभ्रवत्
ती वाऱ्याबरोबर दिशादिशांना भटकू लागली, तेव्हा तिचं जड शरीर तिथेच शरद ऋतूच्या ढगासारखं विरघळून गेलं.
कस्यचिद् विवशाङ्गस्य क्षीवस्य विपुलस्य वा । प्रविश्यान्तर् वातसूची भवत्य् अति विषूचिका
कोणत्याही असहाय, कृश किंवा स्थूल माणसाच्या अंगात वाऱ्याची सुई शिरली, की ती आतून तीव्र विषूचिका रोगासारखी होते.
कस्यचित् तनुदेहस्य स्वच्छस्य सुधियो ऽपि च । प्रविश्य जीवसूचित्वे भवत्य् अन्तर् विषूचिका
कोणत्याही शुद्ध, बुद्धिमान आणि सूक्ष्म शरीर असलेल्या माणसाच्या अंगात शिरली, तरी ती जिवाची सुई आतून विषूचिका रोगासारखी होते.
एवं क्वचित् तृप्यति सा दुर्बुद्धिहृदयस्थिता । क्वचिद् उच्छिद्यते पुण्यैर् मन्त्रौषधिकृतक्रमैः
अशी ती चुकीच्या विचारांची मनोवृत्ती कधी कधी तृप्त होते, तर कधी पुण्यामुळे, मंत्र आणि औषध यांच्या विधीने नष्ट होते.
आसीद् बहूनि वर्षाणि भ्रमणैकपरायणा । देहद्वयेन गच्छन्ती व्योम्नि भूमितले तथा
अनेक वर्षे ती फक्त भटकंतीच करत राहिली, दोन देहांनी आकाशात आणि जमिनीवर फिरत होती.
रजस्तिरोहिता भूमौ हस्ते ऽङ्गुलितिरोहिता । प्रभातिरोहिता व्योम्नि वस्त्रे सूत्रतिरोहिता
जमिनीवर ती धुळीने लपते, हातात बोटाने, आकाशात तेजाने, आणि वस्त्रात धाग्याने लपते.
अन्तस्स्था स्नायुसरिति दुर्भगे पांसुपाण्डुनि । शुष्करेखासरित्खाते सूक्ष्मरेखाजरत्तृणे
ती आतल्या स्नायूंच्या प्रवाहात, दुर्दैवी फिकट मातीमध्ये, कोरड्या रेषांच्या नदीच्या खड्ड्यात आणि सूक्ष्म रेषांच्या जुन्या गवतामध्ये असते.
अर्थहीने गतच्छाये शून्ये उच्छ्वासकारिणि । मक्षिकावातहरणे श्रीवृक्षपरिवर्जिते
अर्थ नसलेल्या, सावली नसलेल्या, रिकाम्या आणि फक्त श्वास घेता येणाऱ्या जागेत; जिथे माशा वाऱ्याने उडवल्या जातात, जिथे शुभ वृक्षच नाही.
स्थूलास्थिग्रन्थिवलिते नित्यकम्पस्फुरत्तले । अनात्मीयाच्छनीहारशुद्धांशुककृतभ्रमे
मोठ्या, गाठी पडलेल्या हाडांत, नेहमी थरथरणाऱ्या, हलणाऱ्या जमिनीवर; दुसऱ्याच्या वस्त्राच्या शुद्ध किरणांनी निर्माण झालेल्या भ्रमात.
किणस्थाण्वग्रविश्रान्तमक्षिकाविङ्कवायसे । रौक्ष्यरूढरसद्वाते विलोलाङ्गुलिशाखिनि
गवताच्या काडीच्या टोकावर विसावलेल्या, माशांच्या गोंगाटाच्या वाऱ्यात; कोरड्या, रसहीन वाऱ्यात, हलणाऱ्या बोटांच्या फांद्यांवर.
मलाभ्रलेखासंसारे स्वाङ्गुलिव्रणगर्तके । स्वेदावश्यायदुष्ष्ठ्यूते पर्ववाल्मीकपर्वते
मळाच्या ढगांच्या रेषांनी भरलेल्या जगात, स्वतःच्या बोटांवरील जखमेच्या खड्ड्यात; घाम, दव आणि दूषित द्रवांनी भरलेल्या, सांध्यांच्या आणि मुंग्यांच्या वारुळासारख्या डोंगरावर.
कचत्पांसुजलभ्रान्तौ नखाजगरकर्कशे । क्वचित् क्वचित् सरिद्भीतभीतयूकाकुपान्थके
कधी धुळीत, पाण्यात आणि भ्रमात, सापाच्या कातेसारख्या खरखरीत नखांनी; कधी विहिरीच्या कडेला, नदीची भीती वाटत असताना, अंगावर उवा असलेल्या वाटेवर.
विरला शुष्कसन्दृष्टपिटकापूतपल्वले । मध्यस्थलेखामार्गौघे शीतश्वसनगोचरे
कधी कधी रस्ता विरळ, कोरडा आणि तडा गेलेला असतो, ठिकठिकाणी डाग आणि चिखलाचे डबके असतात; त्या वाटेच्या मधोमध, थंड वाऱ्याच्या झुळूकीत.
ग्रस्तयूकानरौघासृक्पूर्णसृक्विनखास्यताम् । दधताङ्गुष्ठयक्षेण क्रान्ते सर्वत्र पातिना
कधी अंगावर उवा, डाग आणि रक्त लागलेले, रक्ताने भरलेले आणि नखांचे ओरखडे असलेले तोंड; अंगठा आणि आडवे दाबून, ओढणारा जिकडे तिकडे घेऊन जातो.
नानाविरचना चित्रपटपत्तनगामिनी । गमागमपरिश्रान्ता तत्रात्यन्तचिराश्वगा
नानाविध रंगसंगतीने, रंगीत कापडासारखी गावोगावी फिरणारी; येण्या-जाण्याने थकलेली, तिथे फार काळ विसावते.
नगरान् नगरे न्यस्तसूत्रभाण्डिकभारिणी । प्राप्ते करतलारण्ये बलीवर्दविवर्तिनी
प्रत्येक शहरात, ती सुई दोऱ्यांचा आणि वस्तूंचा ओझं घेऊन जाते; जेव्हा ती तळहातासारख्या जंगलात पोहोचते, तेव्हा बैलांनी ती इकडून तिकडे फिरवली जाते.
गुप्ते विश्रमणायैव मनाक् करपरिच्युता । तन्तुप्रोतमुखाकृष्टिखिन्ना क्वापि विशीर्यते
लपून, थोडं विश्रांतीसाठी ती हातातून सुटते; तोंडातून दोरा ओढताना दमली की, कुठेतरी ती तुटून जाते.
वेधनं कर्णसंश्लिष्टा कठिनापि न साकरोत् । न हि तीक्ष्णो बहिः कार्ये नीचत्वं विजहाति चेत्
कानाशी घट्ट लागली तरी ती टोचत नाही, जरी ती कठीण असली तरी; कारण मन जड झालं की, तीक्ष्ण वस्तूही आपली धार गमावते.