अनायसी चायसी च विकल्पय च मे वरम् । एवम् अस्त्व् इति ताम् उक्त्वा पुनर् एव पितामहः
'माझ्या वराने मला सहज आणि लोखंडासारखी व्हावं, आणि मला निवडायची शक्ती मिळावी.' ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तसं होऊ दे.' असं म्हणून त्यांनी पुन्हा तिच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
सूचिकाम् आह सर्गे त्वं भविष्यसि विषूचिका । सूक्ष्मया मायया सर्वलोकहिंसां करिष्यसि
सृष्टीमध्ये तू सूचिकेचे रूप घेऊन विषूचिका होशील; अगदी सूक्ष्म मायेने सर्व जगाला त्रास देशील.
दुर्भोजना दुरारम्भा मूर्खा दुस्स्थितयश् च ये । दुर्देशवासिनो धृष्टास् तेषां हिंसां करिष्यसि
जे लोक चुकीचे अन्न खातात, कठीण कामे करतात, मूर्ख आहेत, अस्थिर आहेत, वाईट ठिकाणी राहतात किंवा बेपर्वा वागतात, त्यांना तू त्रास देशील.
प्रविश्य हृदयं प्राणैः पद्मप्लीहादिवेधनात् । वातलेखात्मिका व्याधिर् भविष्यसि विषूचिका
तू प्राणांबरोबर हृदयात प्रवेश करून, तळपाय, प्लीहा आणि इतर अवयवांना भेदून, वाऱ्याच्या सूक्ष्म रेषेसारखी विषूचिका नावाची व्याधी होशील.
सगुणं विगुणं वापि जनम् आसादयिष्यसि । गुणिनि त्वच्चिकित्सार्थं मन्त्रो ऽयं तु मयोच्यते
तू गुणी असो वा दुर्गुणी, सर्व लोकांपर्यंत पोहोचशील; पण गुणी लोकांसाठी तुझ्या उपचारासाठी हा मंत्र मी सांगतो.
हिमाद्रेर् उत्तरे पार्श्वे कर्कटी नाम राक्षसी । विषूचिकाभिधाना या कन्या सा न्यायबाधिका
हिमालयाच्या उत्तरेकडील बाजूला कर्कटी नावाची एक राक्षसी आहे, जिला विषूचिका असेही म्हणतात. ही कन्या नेहमी योग्य मार्गात अडथळा आणते.
इति मन्त्रं महामन्त्रं न्यस्य वामकरोदरे । मार्जयेद् आतुराकारं तेन हस्तेन संयतः
हा मोठा मंत्र म्हणून, तो डाव्या पोटात ठेवावा. मग त्या हाताने आजारी माणसाला हलकेच स्पर्श करावा आणि मन शांत ठेवावे.
हिमशैलाभिमुख्येन विद्रुतां तां विचिन्तयेत् । कर्कटीं कर्कशाक्रन्दां मन्त्रमुद्गरचूर्णिताम्
कर्कटी ही मोठ्या आवाजात ओरडत हिमालयाच्या दिशेने पळत आहे, असे मनात ठामपणे कल्पना करावी. मंत्राच्या प्रभावाने ती जणू पूर्णपणे चुरडली गेल्यासारखी आहे.
आतुरं चिन्तयेच् चन्द्रे रसायनह्रदे स्थितम् । अजरामरणं मुक्तं सर्वाधिव्याधिविभ्रमैः
रुग्ण चंद्रामध्ये, अमृताच्या सरोवरात बसलेला आहे, असा विचार करावा. तो वय वाढत नाही, कधीही मरत नाही आणि सर्व आजार व त्रासांपासून मुक्त आहे.
साधको हि शुचिर् भूत्वा स्वाचान्तस् सुसमाहितः । क्रमेणानेन सकलाः प्रोच्छिनत्ति विषूचिकाः
साधक शुद्ध होऊन, मन शांत आणि एकाग्र ठेवून, या उपायाने हळूहळू सर्व प्रकारच्या विषूचिका नष्ट करतो.
इति गगनगतस् त्रिलोकनाथो गगनगसिद्धगृहीतसिद्धमन्त्रः । गत इभगतशक्रवन्द्यमानो निजपुरम् अक्षयम् अग्र्यम् उज्ज्वलश्रि
मग त्रैलोक्याचा स्वामी, आकाशातून जात, आकाशातील सिद्धांनी दिलेला सिद्ध मंत्र घेऊन, इंद्र व इतरांनी वंदन केलेला, आपल्या अविनाशी, श्रेष्ठ आणि तेजस्वी नगरीत परत गेला.
अथ वैडूर्यशृङ्गाभा सा महाकृष्णा राक्षसी । कज्जलाम्बुदलेखेव तानवं गन्तुम् उद्यता
नंतर ती महाकाळी राक्षसी, वैडूर्य रत्नाच्या शिखरासारखी चमकणारी, काळ्या काजळाच्या रेघेसारखी दिसत, आपले शरीर सडपातळ करण्यासाठी सज्ज झाली.
बभूवाभ्रोपमाकारत्यागे विटपिरूपिणी । पुम्प्रमाणा ततो ऽप्य् आसीत् ततो ऽभूद् धस्तमात्रकम्
ती आधी ढगासारखी दिसणारी, आता झाडाच्या रूपात प्रकट झाली; मग ती माणसाएवढी झाली, आणि त्यानंतर हाताएवढी लहान झाली.
ततः प्रादेशमात्राभा ततो ऽप्य् अङ्गुलरूपिणी । ततो माषशिमीतुल्या ततस् सूची बभूव ह
मग ते एक हातभर आकाराचं झालं, त्यानंतर बोटाएवढं दिसू लागलं; मग ते मसूराच्या दाण्यासारखं लहान झालं, आणि शेवटी ते सुईसारखं दिसू लागलं.
ततः कौशेयसूचीत्वं पद्मकेसरसुन्दरम् । प्राप्ता सा शिखराकारा सङ्कल्पाद्रिर् इवातता
नंतर ती सुई रेशमासारखी नाजूक, कमळाच्या केसरासारखी सुंदर झाली आणि ती डोंगराच्या शिखरासारखी ताठ उभी राहिली, जणू कल्पनेच्या डोंगरावरच.
रराज सूचिका कृष्णा श्लक्ष्णायसकलामयी । पुर्यष्टकेन वलिता व्योमगा वातवाहिनी
ती काळी सुई चमकत होती, पूर्ण गुळगुळीत आणि कुठलाही डाग नसलेली; सूक्ष्म देहाने वेढलेली, आकाशातून वाऱ्यावर तरंगत होती.
सूचिर् दृश्यत एवासौ न त्व् अयो नाम विद्यते । संविद्भ्रमकलैवैषा स्वप्नसूचीव लक्ष्यते
ती सुई दिसत होती खरी, पण तिला लोहाचं काहीही अस्तित्व नव्हतं; ती केवळ चैतन्याचं खेळ होतं, जशी स्वप्नात सुई दिसते तशीच.
रत्नसूचीव मसृणा मनोमननसंयुता । वैडूर्यरश्मिलेखेव दण्डसन्तानसुन्दरी
रत्नाच्या सुईसारखी गुळगुळीत, मनाच्या कल्पनेशी एकरूप झालेली, वैडूर्याच्या किरणासारखी सुंदर, काठीच्या माळेसारखी देखणी होती.
कज्जलाम्भोजकिञ्जल्कलतेव पवनाहृता । सूक्ष्मरन्ध्रेक्षणस्वच्छदृष्टव्योमकनीनिका
काजळाच्या कमळाच्या केसराच्या वेलीसारखी वाऱ्यावर उडणारी, अगदी बारीक आणि स्वच्छ छिद्रासारखी, जणू आकाशाच्या डोळ्याची पापणीच होती.
स्वमुखग्राह्यसूत्रेण श्लक्ष्णपुच्छशिखाणुना । दृश्या वैपुल्यशान्त्यर्थं परं मौनव्रतं गता
स्वतःच्या टोकाने धरलेल्या दोऱ्याने, गुळगुळीत शेपटी आणि चमकदार टोक असलेली, ती विशाल शांततेसाठी प्रकट झाली आणि श्रेष्ठ मौनव्रत धारण केले.
सुदूराद् दीपवद् दृष्टं सुतन्मात्रत्वम् आगतम् । दूराद् एव मनोज्ञेन प्रोद्गिरन्ती मुखेन खम्
खूप दूरवरून दिव्यासारखी दिसणारी, ती शुद्ध अस्तित्वाच्या अवस्थेला पोहोचली; लांबूनच मनोहारी तोंडाने जणू आकाशात काही बोलत होती.
कुञ्चितेक्षणसन्दृश्यदीर्घदीपांशुकोमला । सद्यस्स्नानसमुच्छूनभालबालविलासिनी
तिच्या डोळ्यांत अर्धवट झाक होती, जणू एखाद्या नाजूक दिव्याची ज्योतच. तिचे केस मऊसर होते, कपाळावर अलीकडच्या स्नानाचे ओल अजूनही होती, आणि ती एक खेळकर तरुणी वाटत होती.
तन्तुर् बिसाद् इवोड्डीना बाह्यसञ्चारकौतुकात् । ब्रह्मनाडिर् इवोद्युक्ता बहिर् इन्द्वंशसुन्दरी
तिचा धागा जसा बाहेरच्या जगाची उत्सुकता म्हणून कमळाच्या तंतूसारखा वर उचलला गेला होता, तसा तो मुख्य नाडीप्रमाणे तयार झाला होता, आणि बाहेर पसरलेल्या चंद्रकिरणासारखा सुंदर दिसत होता.
नियतेन्द्रियशक्तिस् स्वा जीवेनेव बहिष्कृता । बौद्धतीर्थिकविज्ञानसन्तानवद् अलक्षिता
तिने आपल्या इंद्रियांना आवरले होते, आणि तिचा जीव जणू बाहेर वळला होता, पण तो बुद्ध भिक्षूंच्या जाणीवेच्या प्रवाहासारखा कुणालाही न कळणारा होता.
शून्यसिद्धान्तशिसिका रन्ध्रानिललवाभया । क्षीणदीपांशुसूच्येव तीक्ष्णयानुपलभ्यया
तिचे समजून घेणे अगदी सूक्ष्म होते, जणू शून्यतेच्या तत्त्वज्ञानासारखे, किंवा भेगेतून येणाऱ्या हलक्या वाऱ्याच्या झुळकीसारखे, किंवा विझत चाललेल्या दिव्याच्या सुईसारखे — तीक्ष्ण पण दिसायला कठीण.
ग्रासार्थं सूचितां याता स चास्या नोपयुज्यते । विचारितं तया नैतद् अहो मौर्ख्यविजृम्भितम्
तिला पकडण्यासाठी दाखवले होते, पण त्याने तिचा उपयोग केला नाही; आणि तिनेही हे लक्षात घेतले नाही — अहो, अज्ञान किती उघडपणे दिसते!
साग्रा सञ्चिन्तयाम् आस न सूची तुच्छरूपताम् । चैत्तम् ईहितम् एवैकं पश्यन्त्य् आस्ते यथासुखम्
सुईच्या टोकाकडे पाहून तिने तिच्या रिकामेपणाचा विचार केला नाही, फक्त आपल्या मनात आलेल्या इच्छेकडे पाहत ती निवांत बसली.
अविचार्यैव सूचित्वं तया मूढधियार्थितम् । नानार्थबुद्धेस् स्फुरति पूर्वापरविचारणा
सुईचा खरा उपयोग काय आहे हे न विचारता, तिच्या गोंधळलेल्या मनाने त्याची इच्छा केली; ज्याचे मन अनेक गोष्टींमध्ये गुंतलेले असते, त्याला आधी-पुढच्या विचारांची जाणीव होत नाही.
सार्थक्रियो ऽग्र्यसामर्थ्यो याति भावनयान्यताम् । पदार्थो ऽभिमतार्थाढ्यां निश्श्वासेनेव दर्पणः
एखादी वस्तू कितीही योग्य आणि समर्थ असली, तरी कल्पनेमुळे तिचे स्वरूप बदलते; जशी आरशात आपल्याला हवी तशी रूपे दिसतात, पण श्वासाने तो आरसा बदलतो.
सूचीभावं प्रपन्नायास् त्यजन्त्याः पीवरं वपुः । महामरणम् अप्य् अस्या राक्षस्यास् सुसुखं स्थितम्
सुईसारखी अवस्था पत्करून, आपल्या मोठ्या देहाचा त्याग केलेल्या त्या राक्षसीला, मोठं मृत्यूसुद्धा अगदी सुखद वाटलं.