क्रमेण दिवसाः पक्षास् तस्या मासर्तवो ययुः । शीतातपेष्व् अलोलायाः कृत्ताया इव शैलतः
हळूहळू तिच्यासाठी, जिला थंडी-उष्णतेचा काहीही फरक पडत नव्हता, जणू काही कापलेल्या दगडासारखी, दिवस, पंधरवडे, महिने आणि ऋतुंनी एकामागून एक जात राहिले.
सा बभूवाभ्रमालायास् समा संस्तम्भिताकृतिः । कृष्णोत्थितोर्ध्वकेशी खम् आहर्तुम् इव चोद्भुजा
ती जणू काही ढगांच्या माळेसारखी दिसू लागली, तिची देहबद्धता पूर्णपणे स्थिर झाली, काळे केस वर उंचावलेले, आणि हात वर करून जणू आकाश गाठण्याचा प्रयत्न करत होती.
आलोक्य तां पवनजर्जरिताङ्गकत्वक्क्लीवां सझाङ्कृतिरणत्पवनावधूतैः । ऊर्ध्वस्थमूर्धजतमःपटलैर् दधानां तारौघमौक्तिकम् अजस् समुपाजगाम
वाऱ्याने तिची त्वचा पातळ झालेली, शरीर सैल पडलेले, वाऱ्याच्या झोताने तिच्या दागिन्यांचा आवाज होत असताना, वर उंचावलेल्या केसांनी काळोख पसरलेला आणि तारांच्या माळांनी सजलेली तिला पाहून अजन्म्याने तिच्याजवळ येऊन उभा राहिला.
अथ वर्षसहस्रेण तां पितामह आययौ । दारुणं हि तपस् सिद्ध्यै विष्ठाग्निर् अपि शीतहा
मग हजार वर्षांनी तिच्याकडे ब्रह्मदेव आले. कठोर तप पूर्ण करण्यासाठी, अगदी विष्ठेने पेटवलेली आगही थंड होते.
मनसैव प्रणम्यैनं सा तथेति स्थिता सती । को वरः क्षुत्क्षयायालम् इति चिन्तान्विताभवत्
ती मनाने त्यांना वंदन करून, 'तसेच होवो' असे म्हणाली आणि उभी राहिली. मग तिने विचार केला, 'भूक कायमची संपवण्यासाठी कोणता वर पुरेसा आहे?'
अनायसी चायसी च स्याम् अहं जीवसूचिका । अस्योक्त्या द्विविधा सूचीभूत्वालक्ष्या विशाम्य् अहम्
मी सहज आणि लोखंडाची बनलेली, अशी जीवाची सुई होऊ दे. या मागणीने, दोन प्रकारची सुई होऊन, मी कुणाच्याही लक्षात न येता अदृश्य होऊ शकते.
प्राणेन सह सर्वेषां हृदयं सुरभिर् यथा । यथाभिमतम् एतेन ग्रसेयं सकलं जनम्
श्वासाबरोबर मी सर्वांच्या हृदयात, जशी सुगंध शिरतो तशी, प्रवेश करू दे. आणि या मार्गाने, मला हवे तसे मी सगळ्या लोकांना गिळू शकते.
क्रमेण क्षुद्विनाशाय क्षुद्विनाशः परं सुखम् । इति सञ्चिन्तयन्तीं ताम् उवाच कमलोद्भवः
ती विचार करत होती, 'हळूहळू भूक नाहीशी झाली की, खूप मोठं सुख मिळतं.' तेव्हा कमळातून जन्मलेले ब्रह्मदेव तिला म्हणाले.
अन्यादृष्टस् तया दृष्टस् त्व् अमृताभ्ररवोपमम् । पुत्रि कर्कटिके रक्षःकुलशैलाभ्रमालिके
तिला दुसरं एक दृश्य दिसलं, जणू काही अमृताचं ढग होतं. ब्रह्मदेव म्हणाले, 'कर्कटीकापुत्री, राक्षसांच्या डोंगराची तू माळ आहेस.'
उत्तिष्ठ त्वयि तुष्टो ऽस्मि गृहाणाभिमतं वरम् । भगवन् भूतभव्येश स्याम् अहं जीवसूचिका
'उठ, मी तुझ्यावर खूश आहे. तुला जे हवं ते वर माग.' ती म्हणाली, 'भगवन्, भूतकाळ आणि भविष्याचे स्वामी, मी जीवसूचिका व्हावं अशी माझी इच्छा आहे.'
अनायसी चायसी च विकल्पय च मे वरम् । एवम् अस्त्व् इति ताम् उक्त्वा पुनर् एव पितामहः
'माझ्या वराने मला सहज आणि लोखंडासारखी व्हावं, आणि मला निवडायची शक्ती मिळावी.' ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तसं होऊ दे.' असं म्हणून त्यांनी पुन्हा तिच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
सूचिकाम् आह सर्गे त्वं भविष्यसि विषूचिका । सूक्ष्मया मायया सर्वलोकहिंसां करिष्यसि
सृष्टीमध्ये तू सूचिकेचे रूप घेऊन विषूचिका होशील; अगदी सूक्ष्म मायेने सर्व जगाला त्रास देशील.
दुर्भोजना दुरारम्भा मूर्खा दुस्स्थितयश् च ये । दुर्देशवासिनो धृष्टास् तेषां हिंसां करिष्यसि
जे लोक चुकीचे अन्न खातात, कठीण कामे करतात, मूर्ख आहेत, अस्थिर आहेत, वाईट ठिकाणी राहतात किंवा बेपर्वा वागतात, त्यांना तू त्रास देशील.
प्रविश्य हृदयं प्राणैः पद्मप्लीहादिवेधनात् । वातलेखात्मिका व्याधिर् भविष्यसि विषूचिका
तू प्राणांबरोबर हृदयात प्रवेश करून, तळपाय, प्लीहा आणि इतर अवयवांना भेदून, वाऱ्याच्या सूक्ष्म रेषेसारखी विषूचिका नावाची व्याधी होशील.
सगुणं विगुणं वापि जनम् आसादयिष्यसि । गुणिनि त्वच्चिकित्सार्थं मन्त्रो ऽयं तु मयोच्यते
तू गुणी असो वा दुर्गुणी, सर्व लोकांपर्यंत पोहोचशील; पण गुणी लोकांसाठी तुझ्या उपचारासाठी हा मंत्र मी सांगतो.
हिमाद्रेर् उत्तरे पार्श्वे कर्कटी नाम राक्षसी । विषूचिकाभिधाना या कन्या सा न्यायबाधिका
हिमालयाच्या उत्तरेकडील बाजूला कर्कटी नावाची एक राक्षसी आहे, जिला विषूचिका असेही म्हणतात. ही कन्या नेहमी योग्य मार्गात अडथळा आणते.
इति मन्त्रं महामन्त्रं न्यस्य वामकरोदरे । मार्जयेद् आतुराकारं तेन हस्तेन संयतः
हा मोठा मंत्र म्हणून, तो डाव्या पोटात ठेवावा. मग त्या हाताने आजारी माणसाला हलकेच स्पर्श करावा आणि मन शांत ठेवावे.
हिमशैलाभिमुख्येन विद्रुतां तां विचिन्तयेत् । कर्कटीं कर्कशाक्रन्दां मन्त्रमुद्गरचूर्णिताम्
कर्कटी ही मोठ्या आवाजात ओरडत हिमालयाच्या दिशेने पळत आहे, असे मनात ठामपणे कल्पना करावी. मंत्राच्या प्रभावाने ती जणू पूर्णपणे चुरडली गेल्यासारखी आहे.
आतुरं चिन्तयेच् चन्द्रे रसायनह्रदे स्थितम् । अजरामरणं मुक्तं सर्वाधिव्याधिविभ्रमैः
रुग्ण चंद्रामध्ये, अमृताच्या सरोवरात बसलेला आहे, असा विचार करावा. तो वय वाढत नाही, कधीही मरत नाही आणि सर्व आजार व त्रासांपासून मुक्त आहे.
साधको हि शुचिर् भूत्वा स्वाचान्तस् सुसमाहितः । क्रमेणानेन सकलाः प्रोच्छिनत्ति विषूचिकाः
साधक शुद्ध होऊन, मन शांत आणि एकाग्र ठेवून, या उपायाने हळूहळू सर्व प्रकारच्या विषूचिका नष्ट करतो.
इति गगनगतस् त्रिलोकनाथो गगनगसिद्धगृहीतसिद्धमन्त्रः । गत इभगतशक्रवन्द्यमानो निजपुरम् अक्षयम् अग्र्यम् उज्ज्वलश्रि
मग त्रैलोक्याचा स्वामी, आकाशातून जात, आकाशातील सिद्धांनी दिलेला सिद्ध मंत्र घेऊन, इंद्र व इतरांनी वंदन केलेला, आपल्या अविनाशी, श्रेष्ठ आणि तेजस्वी नगरीत परत गेला.
अथ वैडूर्यशृङ्गाभा सा महाकृष्णा राक्षसी । कज्जलाम्बुदलेखेव तानवं गन्तुम् उद्यता
नंतर ती महाकाळी राक्षसी, वैडूर्य रत्नाच्या शिखरासारखी चमकणारी, काळ्या काजळाच्या रेघेसारखी दिसत, आपले शरीर सडपातळ करण्यासाठी सज्ज झाली.
बभूवाभ्रोपमाकारत्यागे विटपिरूपिणी । पुम्प्रमाणा ततो ऽप्य् आसीत् ततो ऽभूद् धस्तमात्रकम्
ती आधी ढगासारखी दिसणारी, आता झाडाच्या रूपात प्रकट झाली; मग ती माणसाएवढी झाली, आणि त्यानंतर हाताएवढी लहान झाली.
ततः प्रादेशमात्राभा ततो ऽप्य् अङ्गुलरूपिणी । ततो माषशिमीतुल्या ततस् सूची बभूव ह
मग ते एक हातभर आकाराचं झालं, त्यानंतर बोटाएवढं दिसू लागलं; मग ते मसूराच्या दाण्यासारखं लहान झालं, आणि शेवटी ते सुईसारखं दिसू लागलं.
ततः कौशेयसूचीत्वं पद्मकेसरसुन्दरम् । प्राप्ता सा शिखराकारा सङ्कल्पाद्रिर् इवातता
नंतर ती सुई रेशमासारखी नाजूक, कमळाच्या केसरासारखी सुंदर झाली आणि ती डोंगराच्या शिखरासारखी ताठ उभी राहिली, जणू कल्पनेच्या डोंगरावरच.
रराज सूचिका कृष्णा श्लक्ष्णायसकलामयी । पुर्यष्टकेन वलिता व्योमगा वातवाहिनी
ती काळी सुई चमकत होती, पूर्ण गुळगुळीत आणि कुठलाही डाग नसलेली; सूक्ष्म देहाने वेढलेली, आकाशातून वाऱ्यावर तरंगत होती.
सूचिर् दृश्यत एवासौ न त्व् अयो नाम विद्यते । संविद्भ्रमकलैवैषा स्वप्नसूचीव लक्ष्यते
ती सुई दिसत होती खरी, पण तिला लोहाचं काहीही अस्तित्व नव्हतं; ती केवळ चैतन्याचं खेळ होतं, जशी स्वप्नात सुई दिसते तशीच.
रत्नसूचीव मसृणा मनोमननसंयुता । वैडूर्यरश्मिलेखेव दण्डसन्तानसुन्दरी
रत्नाच्या सुईसारखी गुळगुळीत, मनाच्या कल्पनेशी एकरूप झालेली, वैडूर्याच्या किरणासारखी सुंदर, काठीच्या माळेसारखी देखणी होती.
कज्जलाम्भोजकिञ्जल्कलतेव पवनाहृता । सूक्ष्मरन्ध्रेक्षणस्वच्छदृष्टव्योमकनीनिका
काजळाच्या कमळाच्या केसराच्या वेलीसारखी वाऱ्यावर उडणारी, अगदी बारीक आणि स्वच्छ छिद्रासारखी, जणू आकाशाच्या डोळ्याची पापणीच होती.
स्वमुखग्राह्यसूत्रेण श्लक्ष्णपुच्छशिखाणुना । दृश्या वैपुल्यशान्त्यर्थं परं मौनव्रतं गता
स्वतःच्या टोकाने धरलेल्या दोऱ्याने, गुळगुळीत शेपटी आणि चमकदार टोक असलेली, ती विशाल शांततेसाठी प्रकट झाली आणि श्रेष्ठ मौनव्रत धारण केले.