वेतालावेशविवलत्कालकङ्कालकुण्डला । अर्कादानोत्कदीप्ताभ्रभीमोग्रभुजमण्डला
भुतांच्या वश झाल्याने अस्वस्थ झालेली, तिच्या कानात काळाच्या कवटींची भीषण कुंडले आहेत; सूर्याने उजळलेल्या गडगडणाऱ्या ढगांसारख्या तिच्या बलवान बाहूंनी ती प्रखरतेने झळकत आहे.
तस्या विपुलकायत्वाद् दुर्लभत्वान् निजान्धसः । अतृप्तो ऽर्णवलेखाया इवाभूज् जाठरो ऽनलः
तिच्या मोठ्या शरीरामुळे आणि स्वतःच्या अन्नाचा अभाव असल्यामुळे तिच्या पोटातील ज्वाळा कधीच शांत होत नव्हती, जशी पाण्याचा थेंब जरी मिळाला तरीही अग्नी तृप्त होत नाही.
न कदाचन सा तृप्तिम् उपायाति महोदरी । वडवानलजिह्वेव चिन्तयाम् आस चैकदा
ती महाकाय स्त्री कधीच तृप्त होत नव्हती; समुद्राच्या तळातील ज्वाळेसारखी तिची भूक कायम अस्वस्थच राहायची, आणि एकदा तिने विचार करायला सुरुवात केली.
जम्बुद्वीपगतान् सर्वान् निगिरामि जनान् यदि । अनारतम् अनुच्छ्वासं जलराशीन् इवार्णवः
मी जरी जंबुद्वीपावरचे सगळे लोक गिळले, तरीही माझी भूक कधीच थांबत नाही, जशी समुद्रात सतत नद्या वाहून येतात आणि तो कधीच थांबत नाही.
मेघेन मृगतृष्णेव तन् मे क्षुद् उपशाम्यति । अविरुद्धैव सा युक्तिर् ययापदि हि जीव्यते
माझी भूक मेघ किंवा मृगजळ यानेही शमत नाही; प्रतिकूल परिस्थितीत ज्या उपायाने जगता येईल तोच योग्य आहे.
मन्त्रौषधतपोदानदेवपूजादिरक्षितम् । समम् एव जनं सर्वं निर्बाधं कः प्रबाधते
मंत्र, औषधी, दान, तप, देवांची पूजा आणि अशा अनेक गोष्टींनी जेव्हा सर्व लोकांचे रक्षण होते, तेव्हा कोण त्यांना त्रास देऊ शकतो?
तपः करोमि परमम् अखिन्नेनैव चेतसा । तपसैव महोग्रेण यद् दुरापं तद् आप्यते
मी अखंड आणि दृढ मनाने श्रेष्ठ तप करीन; कारण कठीण गोष्टीसुद्धा तीव्र तपामुळे मिळू शकतात.
इति सञ्चिन्त्य सा सर्वजन्तुजातजिघत्सया । तपोऽर्थम् अथ सस्मार प्रदेशं भूतदुर्गमम्
अशी विचार करून, सर्व जीवांना गिळण्याची तीव्र भूक असलेली ती, मग तपासाठी एक दूर आणि कठीण जागा आठवू लागली.
आरुरोह च तच् छृङ्गं स्थिरविद्युद्विलोचना । हस्तपादादिमद्देहा श्यामलेवाभ्रमण्डली
ती विजेसारख्या स्थिर डोळ्यांनी, हातपाय असलेल्या काळ्या ढगासारख्या शरीराने त्या शिखरावर चढली.
तत्राम्बराम्बरा स्नातुं तपः कर्तुं कृतस्थितिः । अतिष्ठद् एकपादेन चन्द्रार्कास्पन्दलोचना
तेथे ती आकाशात स्नान करण्यासाठी आणि तप करण्यासाठी एक पायावर उभी राहिली. तिच्या डोळ्यांत चंद्र आणि सूर्याप्रमाणे हलचाल नव्हती.
क्रमेण दिवसाः पक्षास् तस्या मासर्तवो ययुः । शीतातपेष्व् अलोलायाः कृत्ताया इव शैलतः
हळूहळू तिच्यासाठी, जिला थंडी-उष्णतेचा काहीही फरक पडत नव्हता, जणू काही कापलेल्या दगडासारखी, दिवस, पंधरवडे, महिने आणि ऋतुंनी एकामागून एक जात राहिले.
सा बभूवाभ्रमालायास् समा संस्तम्भिताकृतिः । कृष्णोत्थितोर्ध्वकेशी खम् आहर्तुम् इव चोद्भुजा
ती जणू काही ढगांच्या माळेसारखी दिसू लागली, तिची देहबद्धता पूर्णपणे स्थिर झाली, काळे केस वर उंचावलेले, आणि हात वर करून जणू आकाश गाठण्याचा प्रयत्न करत होती.
आलोक्य तां पवनजर्जरिताङ्गकत्वक्क्लीवां सझाङ्कृतिरणत्पवनावधूतैः । ऊर्ध्वस्थमूर्धजतमःपटलैर् दधानां तारौघमौक्तिकम् अजस् समुपाजगाम
वाऱ्याने तिची त्वचा पातळ झालेली, शरीर सैल पडलेले, वाऱ्याच्या झोताने तिच्या दागिन्यांचा आवाज होत असताना, वर उंचावलेल्या केसांनी काळोख पसरलेला आणि तारांच्या माळांनी सजलेली तिला पाहून अजन्म्याने तिच्याजवळ येऊन उभा राहिला.
अथ वर्षसहस्रेण तां पितामह आययौ । दारुणं हि तपस् सिद्ध्यै विष्ठाग्निर् अपि शीतहा
मग हजार वर्षांनी तिच्याकडे ब्रह्मदेव आले. कठोर तप पूर्ण करण्यासाठी, अगदी विष्ठेने पेटवलेली आगही थंड होते.
मनसैव प्रणम्यैनं सा तथेति स्थिता सती । को वरः क्षुत्क्षयायालम् इति चिन्तान्विताभवत्
ती मनाने त्यांना वंदन करून, 'तसेच होवो' असे म्हणाली आणि उभी राहिली. मग तिने विचार केला, 'भूक कायमची संपवण्यासाठी कोणता वर पुरेसा आहे?'
अनायसी चायसी च स्याम् अहं जीवसूचिका । अस्योक्त्या द्विविधा सूचीभूत्वालक्ष्या विशाम्य् अहम्
मी सहज आणि लोखंडाची बनलेली, अशी जीवाची सुई होऊ दे. या मागणीने, दोन प्रकारची सुई होऊन, मी कुणाच्याही लक्षात न येता अदृश्य होऊ शकते.
प्राणेन सह सर्वेषां हृदयं सुरभिर् यथा । यथाभिमतम् एतेन ग्रसेयं सकलं जनम्
श्वासाबरोबर मी सर्वांच्या हृदयात, जशी सुगंध शिरतो तशी, प्रवेश करू दे. आणि या मार्गाने, मला हवे तसे मी सगळ्या लोकांना गिळू शकते.
क्रमेण क्षुद्विनाशाय क्षुद्विनाशः परं सुखम् । इति सञ्चिन्तयन्तीं ताम् उवाच कमलोद्भवः
ती विचार करत होती, 'हळूहळू भूक नाहीशी झाली की, खूप मोठं सुख मिळतं.' तेव्हा कमळातून जन्मलेले ब्रह्मदेव तिला म्हणाले.
अन्यादृष्टस् तया दृष्टस् त्व् अमृताभ्ररवोपमम् । पुत्रि कर्कटिके रक्षःकुलशैलाभ्रमालिके
तिला दुसरं एक दृश्य दिसलं, जणू काही अमृताचं ढग होतं. ब्रह्मदेव म्हणाले, 'कर्कटीकापुत्री, राक्षसांच्या डोंगराची तू माळ आहेस.'
उत्तिष्ठ त्वयि तुष्टो ऽस्मि गृहाणाभिमतं वरम् । भगवन् भूतभव्येश स्याम् अहं जीवसूचिका
'उठ, मी तुझ्यावर खूश आहे. तुला जे हवं ते वर माग.' ती म्हणाली, 'भगवन्, भूतकाळ आणि भविष्याचे स्वामी, मी जीवसूचिका व्हावं अशी माझी इच्छा आहे.'
अनायसी चायसी च विकल्पय च मे वरम् । एवम् अस्त्व् इति ताम् उक्त्वा पुनर् एव पितामहः
'माझ्या वराने मला सहज आणि लोखंडासारखी व्हावं, आणि मला निवडायची शक्ती मिळावी.' ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तसं होऊ दे.' असं म्हणून त्यांनी पुन्हा तिच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
सूचिकाम् आह सर्गे त्वं भविष्यसि विषूचिका । सूक्ष्मया मायया सर्वलोकहिंसां करिष्यसि
सृष्टीमध्ये तू सूचिकेचे रूप घेऊन विषूचिका होशील; अगदी सूक्ष्म मायेने सर्व जगाला त्रास देशील.
दुर्भोजना दुरारम्भा मूर्खा दुस्स्थितयश् च ये । दुर्देशवासिनो धृष्टास् तेषां हिंसां करिष्यसि
जे लोक चुकीचे अन्न खातात, कठीण कामे करतात, मूर्ख आहेत, अस्थिर आहेत, वाईट ठिकाणी राहतात किंवा बेपर्वा वागतात, त्यांना तू त्रास देशील.
प्रविश्य हृदयं प्राणैः पद्मप्लीहादिवेधनात् । वातलेखात्मिका व्याधिर् भविष्यसि विषूचिका
तू प्राणांबरोबर हृदयात प्रवेश करून, तळपाय, प्लीहा आणि इतर अवयवांना भेदून, वाऱ्याच्या सूक्ष्म रेषेसारखी विषूचिका नावाची व्याधी होशील.
सगुणं विगुणं वापि जनम् आसादयिष्यसि । गुणिनि त्वच्चिकित्सार्थं मन्त्रो ऽयं तु मयोच्यते
तू गुणी असो वा दुर्गुणी, सर्व लोकांपर्यंत पोहोचशील; पण गुणी लोकांसाठी तुझ्या उपचारासाठी हा मंत्र मी सांगतो.
हिमाद्रेर् उत्तरे पार्श्वे कर्कटी नाम राक्षसी । विषूचिकाभिधाना या कन्या सा न्यायबाधिका
हिमालयाच्या उत्तरेकडील बाजूला कर्कटी नावाची एक राक्षसी आहे, जिला विषूचिका असेही म्हणतात. ही कन्या नेहमी योग्य मार्गात अडथळा आणते.
इति मन्त्रं महामन्त्रं न्यस्य वामकरोदरे । मार्जयेद् आतुराकारं तेन हस्तेन संयतः
हा मोठा मंत्र म्हणून, तो डाव्या पोटात ठेवावा. मग त्या हाताने आजारी माणसाला हलकेच स्पर्श करावा आणि मन शांत ठेवावे.
हिमशैलाभिमुख्येन विद्रुतां तां विचिन्तयेत् । कर्कटीं कर्कशाक्रन्दां मन्त्रमुद्गरचूर्णिताम्
कर्कटी ही मोठ्या आवाजात ओरडत हिमालयाच्या दिशेने पळत आहे, असे मनात ठामपणे कल्पना करावी. मंत्राच्या प्रभावाने ती जणू पूर्णपणे चुरडली गेल्यासारखी आहे.
आतुरं चिन्तयेच् चन्द्रे रसायनह्रदे स्थितम् । अजरामरणं मुक्तं सर्वाधिव्याधिविभ्रमैः
रुग्ण चंद्रामध्ये, अमृताच्या सरोवरात बसलेला आहे, असा विचार करावा. तो वय वाढत नाही, कधीही मरत नाही आणि सर्व आजार व त्रासांपासून मुक्त आहे.
साधको हि शुचिर् भूत्वा स्वाचान्तस् सुसमाहितः । क्रमेणानेन सकलाः प्रोच्छिनत्ति विषूचिकाः
साधक शुद्ध होऊन, मन शांत आणि एकाग्र ठेवून, या उपायाने हळूहळू सर्व प्रकारच्या विषूचिका नष्ट करतो.