उदितां पुष्पसम्भाराद् इव पुष्पाकरश्रियम् । भर्तुर् वदनविन्यस्तदृष्टिम् इव विचेष्टिताम्
ती नुकत्याच गोळा केलेल्या फुलांच्या राशीसारख्या तेजाने उजळून निघाली होती; तिच्या हालचाली जणू पतीच्या चेहऱ्यावर स्थिर झालेल्या नजरेनेच घडत आहेत, असे वाटत होते.
किञ्चित्प्रम्लानवदनां म्लानचन्द्रां निशाम् इव । ताभ्यां सा ललना दृष्टा तया ते तु न लक्षिते । यस्मात् ते सत्यसङ्कल्पे सा न तावत् तथोदिता
तिचा चेहरा थोडासा मलूल, जणू रात्रीचा फिकट चंद्रच; त्या दोघांनी तिला पाहिले, पण तिने त्यांना ओळखले नाही, कारण त्यांच्या खऱ्या इच्छेप्रमाणे ती अद्याप प्रकट झालेली नव्हती.
तस्मिन् प्रदेशे सा पूर्वलीला संस्थाप्य देहकम् । ध्यानेन ज्ञप्तिसहिता गताभूद् इति वर्णितम्
त्या ठिकाणी, त्या पूर्वीच्या लीलाने आपले शरीर ठेवून, ध्यानाच्या सहाय्याने आणि जागरूकतेसह, इथे सांगितल्याप्रमाणे, ती निघून गेली.
किम् इदानीं च लीला या देहस् तत्र न वर्णितः । किं सम्पन्नः क्व वायात इति मे कथय प्रभो
पण आता, ज्या लीलाचे शरीर तिथे होते, तिच्याबद्दल काही सांगितले गेले नाही; हे सर्व काय झाले, ती कुठे गेली, हे मला सांगा, प्रभो.
क्वासील् लीलाशरीरं तत् कुतस् तस्य हि सत्यता । सा किल भ्रान्तिर् एवाभूज् जलबुद्धिर् मराव् इव
ती लीलाचे शरीर कुठे आहे, आणि त्याचे खरेपण कुठून आले? ते तर फक्त भ्रमच होता, जसा मरीचिकेत पाण्याचा भास होतो.
यथैव बोधे लीलासौ परिणामम् इता क्रमात् । परे तथैव तस्यास् तद् धिमवद्गलितं वपुः
जशी लिला जागी झाल्यावर हळूहळू बदलत गेली, तसंच तिचं ते शरीरसुद्धा पर्वतावरच्या बर्फासारखं विरघळून गेलं.
आतिवाहिकदेहस्य कालेनाभ्युदितो भ्रमः । आधिभौतिकदेहो ऽहम् इति रज्जुभुजङ्गवत्
काळाच्या ओघात, सूक्ष्म देहातून 'मी हा स्थूल देह आहे' असा भ्रम उत्पन्न होतो, जसा दोरीला साप समजण्याचा.
आतिवाहिकदेहेन दृश्यं यद् अवकल्पितम् । भूम्यादि नाम तस्यैव कृतं तत् त्व् आधिभौतिकम्
सूक्ष्म देहाने जे काही पाहिलं जातं, जसं की पृथ्वी वगैरे, त्यांनाच ती नावं मिळतात; हेच स्थूल देह म्हणून ओळखलं जातं.
वास्तवेन तु रूपेण भूम्याद्यात्माधिभौतिकः । न शब्देन न चार्थेन शब्दार्थौ शशशृङ्गवत्
खरंतर, पृथ्वी वगैरे ज्याचं स्वरूप आहे असा स्थूल देह, नावाने किंवा वस्तुतः, खरंच अस्तित्वात नाही—जसा सशाच्या शिंगांना अस्तित्व नसतं.
पुंसो हरिणको ऽस्मीति स्वप्ने यस्योदिता मतिः । स किम् अन्विष्यति मृगं स्वमृगत्वपरिक्षये
एखाद्या माणसाने स्वप्नात 'मी हरिण आहे' असं समजलं, तर जेव्हा त्याचं ते हरिणपण संपतं, तेव्हा तो स्वतःच्याच हरिणपणाचा शोध घेत नाही.
उदेत्य् असत्यम् एवाशु तथासत्यम् प्रलीयते । भ्रान्तिर् हि भ्रमतो रज्ज्वाम् इव सर्पत्वसङ्ग्रहे
असत्य गोष्टी पटकन निर्माण होतात आणि तितक्याच पटकन नाहीशा होतात; जसा दोरावर साप आहे असे भ्रमित मनाला वाटते, तसा भ्रम फसलेल्या माणसाला होतो.
समस्तस्याप्रबुद्धस्य मनोजातस्य कस्यचित् । विडम्बेन दृग् एवेयं मिथ्यारूढिम् उपागता
ज्याचे मन अजून जागृत झालेले नाही, अशा प्रत्येकासाठी ही जाणीव फक्त नक्कलच असते आणि ती खोटी रूप धारण करते.
स्वप्नोपलम्भं सर्गाख्यं स्वं सर्वो ऽनुभवन् स्थितः । चिरम् आवृत्तदेहात्मा भूचक्रस्फुरणं यथा
प्रत्येक जण आपल्या अनुभवात स्थिर राहून, सृष्टीला स्वप्नासारखीच पाहतो, जसा वारंवार देह धारण करणारा पृथ्वीच्या फेरफटक्याचा अनुभव घेतो.
ब्रह्मंल् लोकैः पुरस्स्थस्य गच्छतो योगिनो निजाम् । आतिवाहिकतां देहः कीदृशो ऽयं विलोक्यते
योगी जेव्हा ब्रह्मासमोर असलेल्या लोकांसह पुढे जातो, तेव्हा त्याचे हे शरीर म्हणजे केवळ एक प्रवासाचे साधन आहे, असे पाहिले जाते.
देहाद् देहान्तरप्राप्तिः पूर्वदेहविनाशदा । आतिवाहिकदेहे हि स्वप्नेष्व् इव विकस्वरा
जुनं शरीर नष्ट झाल्यावर दुसरं शरीर मिळतं. हे मधलं शरीर स्वप्नात जसं तेजस्वी दिसतं, तसं असतं.
यथातापे हिमकणश् शरद्व्योम्नि सितो ऽम्बुदः । दृश्यमानो ऽप्य् अदृश्यत्वम् एत्य् एवं योगिदेहकः
जसं उन्हात हिमाचा थेंब विरघळतो किंवा शरद ऋतूच्या आकाशात पांढरा ढग नाहीसा होतो, तसंच योग्याचं शरीर दिसत असूनही अदृश्य होतं.
झगित्य् एवाथवा कश्चिद् योगिदेहो न लक्ष्यते । सयोगिभिः पुरो वेगात् प्रोड्डीन इव खे खगः
कधी कधी योग्याचं शरीर इतर योग्यांना अचानक दिसेनासं होतं, जसं एखादा पक्षी झपाट्याने आकाशात उडून जातो आणि दिसेनासा होतो.
स्ववासनाक्रमेणैव क्वचित् केचित् कदाचन । मृतो ऽयम् इति पश्यन्ति कंचिद् योगिनम् अग्रगाः
कधी कधी काही लोक आपल्या वृत्तीप्रमाणे एखाद्या योग्याला पुढे पाहतात आणि 'हा मेला आहे' असं समजतात.
भ्रान्तिमात्रं तु देहात्म तेषां तद् उपशाम्यति । सत्यबोधेन रज्जूनां सर्पबुद्धिर् इवात्मनि
ज्यांच्या मनात देह आणि आत्मा यांची ओळख फक्त भ्रांती आहे, ती खरी ज्ञानामुळे नाहीशी होते, जशी दोरीला साप समजण्याची कल्पना दोरी ओळखल्यावर नाहीशी होते.
को देहः कस्य वा सत्ता कस्य नाशः कथं कुतः । स्थिरं तद् एवं यद् अभूद् अबोधः केवलं गतः
हा देह म्हणजे काय? कोणाची अस्तित्व? कोणाचा नाश? कसा आणि कुठून? हे सगळं फक्त अज्ञान होतं, जे आता पूर्णपणे नाहीसं झालं आहे.
आतिवाहिकतां याति आधिभौतिक एव किम् । उतान्य इति मे ब्रूहि येनोह्य इव न प्रभो
हा स्थूल देह सूक्ष्म देहाच्या अवस्थेला पोहोचतो का, की तो काही वेगळाच आहे? प्रभो, मला समजत नाही, कृपया मला सांगा.
बहुशो ऽप्य् उक्तम् एतन् मे न गृह्णासि किम् उत्तरम् । आतिवाहिक एवास्ति नास्त्य् एवेहाधिभौतिकः
मी तुला हे अनेक वेळा सांगितलंय, तरीही तू उत्तर का स्वीकारत नाहीस? इथे फक्त सूक्ष्म देहच आहे; हा स्थूल देह इथे मुळीच नाही.
तस्यैवाभ्यासतो ऽभ्येति साधिभौतिकतामतिः । यदा शाम्यति सैवास्य तदा पूर्वा प्रवर्तते
सतत सराव केल्यामुळे त्याच्या मनात देह म्हणजे पंचमहाभूतांचा बनलेला आहे अशी कल्पना येते; पण जेव्हा ती कल्पना शांत होते, तेव्हा त्याची आधीची स्थिती पुन्हा येते.
तदा गुरुत्वं काठिन्यं भित्तिमत्त्वं मुधाग्रहः । शाम्येत् स्वप्ने नरस्येव बोद्धुर् बोधान् निरामयात्
तेव्हा जडपणा, कडकपणा, घट्टपणा आणि चुकीची समजूत या गोष्टी आपोआप नाहीशा होतात, जसं स्वप्नात माणसाला या गोष्टी शुद्ध ज्ञानामुळे वाटतच नाहीत.
लघुतूलसमापत्तिस् ततस् समुपजायते । स्वप्ने स्वप्नपरिज्ञानाद् यथा देहो लघूभवेत्
मग मनात हलकेपणा, कापसासारखी सौम्यता येते, जशी स्वप्नात स्वप्न असल्याची जाणीव झाल्यावर देह अगदी हलका वाटतो.
तथा बोधाद् अयं देहस् स्थूलवत् प्लुतिमान् भवेत् । अनेकदिनसङ्कल्पदेहे परिणतात्मनाम्
तसंच, जागृतीमुळे हा स्थूल देहसुद्धा उड्या मारू शकतो, जसं अनेक दिवस मनाने ठरवल्यावर काही लोकांच्या देहात बदल होतो.
अस्मिन् देहे शवे दग्धे तत्रैव स्थितिम् ईयुषाम् । लघुदेहानुभवनम् अवश्यंभावि वै तथा
हा देह जळून राख झाला की, तिथेच राहणाऱ्यांना सूक्ष्म देहाचं अनुभवणं अपरिहार्यपणे घडतंच.
प्रबोधातिशयाद् एति जीवताम् अपि योगिनाम् । उदितायां स्मृतौ तत्र सङ्कल्पात्माहम् इत्य् अलम्
जागृतीची तीव्रता आली की, जिवंत असतानाही योगींना हे साध्य होतं; तिथे स्मरण जागं झालं की, 'मी हाच आहे' अशी कल्पना फक्त मनातच तयार होते.
यादृशस् स भवेद् देहस् तादृशो ऽयं प्रबोधिनः । भ्रान्तिर् एवम् इयं भाति रज्ज्वाम् इव भुजङ्गता । किं नष्टम् अस्यां नष्टायां जातायां किं प्रजायते
जसा देह असेल, तसाच जागृत व्यक्तीचाही देह असतो; ही भ्रांती दोरीत साप दिसावा तशी भासते. ती गेल्यावर काय हरवलं? ती आली तर काय मिळालं?
अनन्तरं ते वास्तव्या लीले पश्यन्ति ते यदि । तत् सत्यसङ्कल्पतया बुध्यन्ते किं ततः प्रभो
त्यानंतर लगेचच, जर त्यांनी आपले ओळखीचे परिसर पुन्हा पाहिले आणि खरी इच्छाशक्ती असल्यामुळे त्यांना ते जाणवलं, तर प्रभो, त्यात काय विशेष?