तत्र ब्रह्माण्डलक्षाणि सन्त्य् असङ्ख्यानि भूरिशः । अन्योऽन्यं तान्य् अदृष्टानि फलानीव महावने
तेथे अगणित ब्रह्मांडांची संख्या आहे, ती सर्व एकमेकांना दिसत नाहीत, जणू काही मोठ्या जंगलात फळे विखुरलेली असतात तसे.
तत्रैकस्मिन् पुरस्संस्थे विततावरणान्विते । वेधयित्वा विवेशान्तर् वदनं क्रिमिको यथा
त्यातील एका ब्रह्मांडात, जे एका नगरात आणि विस्तीर्ण सीमांनी वेढलेले होते, ती जशी किडा फळाच्या आत प्रवेश करतो तशी आत शिरली.
पुनर् ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वादि लोकान् उल्लङ्घ्य भासुरान् । सा महीमण्डलं श्रीमत् प्राप तारापथाद् अधः
नंतर तिने ब्रह्मा, इंद्र, विष्णु व इतर तेजस्वी लोकांना ओलांडून, तारकांच्या मार्गाखाली असलेल्या सुंदर पृथ्वीच्या मंडळात प्रवेश केला.
तत्र तन् मण्डलं प्राप्य तत्पुरं तं च मण्डपम् । प्रविश्य पुष्पगुप्तस्य शवस्य निकटे स्थिता
तेथे त्या मंडळात पोहोचून, त्या नगरात आणि सभागृहात जाऊन, ती पुष्पगुप्ताच्या मृतदेहाजवळ उभी राहिली.
एतस्मिन्न् अन्तरे सात्र न ददर्श कुमारिकाम् । मायाम् इव परिज्ञातां क्वापि यातां वरानना
इतक्यात तिथे तिला ती कुमारिका दिसली नाही; सुंदर चेहऱ्याची ती माया ओळखली गेली होती, पण कुठेतरी निघून गेली होती.
मुखम् आलोक्य सा तस्य स्वभर्तुश् शवरूपिनः । इदं बुद्धवती सत्यं प्रतिभावशतस् स्वतः
तिने आपल्या पतीचं, जो शवासारखा पडला होता, त्याचं तोंड पाहिलं आणि आपल्या बुद्धीने तिने त्या स्थितीचं खरं स्वरूप ओळखलं.
अयं स भर्ता संग्रामे निहतो मम सिन्धुना । वीरलोकान् इमान् प्राप्य क्षणं शेते यथासुखम्
हा माझा पती, युद्धात सिंधूने मारला गेला; आता तो या वीरांच्या लोकांत पोहोचून, क्षणभर सुखाने विश्रांती घेत आहे.
अहं देव्याः प्रसादेन सशरीरैनम् ईदृशम् । इह प्राप्तवती धन्या मदन्या नास्ति काचन
देवीच्या कृपेने मी या देहासकट इथे त्याच्याजवळ पोहोचले; मी किती भाग्यवान आहे! माझ्यासारखी दुसरी कोणीच नाही.
इति सञ्चिन्त्य सा हस्ते गृहीत्वा चारुचामरम् । वीजयाम् आस चान्द्रेण तं द्यौर् वावनिमण्डलम्
अशी विचार करून तिने सुंदर चामर हातात घेतला आणि त्या राजाला पंखा घालू लागली, जणू आकाश ढगांच्या वलयाने चंद्राला शीतलता देतं.
ते भृत्यास् ताश् च वा दास्यस् स राजा वा प्रबुद्धवान् । वक्ष्यन्ति वदतां देवि किं कयेव कथं धिया
ते सेवक, त्या दासी आणि जागृत झालेला तो राजा, हे सर्वजण, 'तू कोण आहेस? कशामुळे आणि कोणत्या हेतूने आली आहेस?' असं विचारतील, हे देवी.
स राजा सा च ते भृत्यास् सर्व एव परस्परम् । चिदाकाशैकतायोगाद् आवयोश् च प्रभावतः
तो राजा, ती स्त्री आणि ते सर्व सेवक—हे सगळे, चैतन्याच्या एकत्वामुळे आणि आपल्यातील सामर्थ्यामुळे, एकमेकांना ओळखतील.
महाचित्प्रतिभासाश् च महानियतिनिश्चयात् । अन्योऽन्यम् एवं वेत्स्यन्ति मिथस् सम्प्रतिबिम्बितम्
महान चैतन्याच्या प्रकटींमुळे आणि श्रेष्ठ नियतीच्या ठाम निर्धाराने, हे सर्व एकमेकांना आरशातल्या प्रतिबिंबासारखे ओळखू लागतील.
इयं मे सहजा भार्या ममेयं सहजा सखी । ममेयं सहजा राज्ञी भृत्यो ऽयं सहजो मम
ही माझी जन्माची पत्नी आहे, ही माझी जन्माची सखी आहे, ही माझी जन्माची राणी आहे आणि हा माझा जन्माचा नोकर आहे.
केवलं त्वम् अहं सा च यथावृत्तम् अखण्डितम् । ज्ञास्याम महदाश्चर्यं न तु कश्चिद् अपीतरः
फक्त तू, मी आणि ती — आपण तिघेच, जशी घटना घडली तशी, अखंडपणे हे मोठं आश्चर्य जाणून घेऊ; दुसऱ्या कुणालाही हे कळणार नाही.
अमुनैव शरीरेण किमर्थं नागता पतिम् । एषा वरे ऽपि संप्राप्ते लीला ललितवादिनि
लिला, गोड बोलणाऱ्या, लग्न ठरलं असतानाही तिने ह्याच देहाने पतीकडे का नाही आली?
अप्रबुद्धधियस् सिद्धलोकान् पुण्यवशोदितान् । न समर्थास् स्वदेहेन प्राप्तुं छाया इवातपान्
ज्यांची बुद्धी जागृत नाही, ते पुण्यामुळे सिद्धलोकांपर्यंत पोहोचले तरी, आपल्या देहाने तिथे जाऊ शकत नाहीत; जशी सावली ऊन्हात जाऊ शकत नाही, तसं.
आदिसर्गे हि नियतिस् स्थापितेति प्रबोधिभिः । यथा सत्यम् अलीकेन न मिलत्य् एव किञ्चन
सृष्टीच्या सुरुवातीलाच जागृत ज्ञानी लोकांनी नियती ठरवली आहे; जसं सत्य आणि असत्य कधीच एकत्र येऊ शकत नाहीत.
यावद् वेतालसङ्कल्पो बालस्य किल विद्यते । निर्वेतालधियस् तावद् उदयस् तस्य कः कथम्
ज्यापर्यंत एखाद्या मुलाच्या मनात वेताळाची कल्पना आहे, तोपर्यंत वेताळाविरहित मनाच्या माणसाला खरी अनुभूती कशी आणि कुठून मिळणार?
अविवेकज्वरोष्णत्वं विद्यते यावद् आत्मनि । तावद् विवेकशीतांशुशैत्यं कुत उदेत्य् अलम्
ज्याच्यात विवेकाचा अभाव आणि गोंधळाचे ताप आहे, त्याच्यात विवेकाच्या शीतल चंद्राची गारवा कशी निर्माण होईल?
अहं पृथ्व्यादिदेहः खेगतिर् नास्ति ममोत्तमा । इति निश्चयवान् यो ऽन्तः कथं स्यात् सो ऽन्यनिश्चयः
जो माणूस मनाशी ठाम आहे की 'मी पृथ्वीपासून बनलेलं हे शरीर आहे, मला आकाशात वर जाण्याची काहीच शक्यता नाही', त्याच्या मनात दुसरा विचार कसा येईल?
अतो ज्ञानविवेकेन पुण्येनाथ वरेण वा । पुण्यदेहे न गच्छन्ति परं लोकम् अनेन नो
म्हणून केवळ पुण्यवान शरीर मिळालं म्हणून, केवळ ज्ञान, विवेक, पुण्य किंवा वर यामुळेच कोणीही त्या सर्वोच्च लोकात पोहोचत नाही.
शुष्कपर्णं किलाङ्गारे पतद् एवाशु दह्यते । अयं देवमयीं देहः प्राप्त एव विशीर्यते
जसं कोरडं पान अंगारावर पडलं की लगेच जळून जातं, तसंच हे देवतुल्य शरीर मिळालं की लगेच नष्ट होतं.
एतावद् एव भवति वरलाभविजृम्भितैः । यथा संवित् स एवाहं तथा स्मृत इति स्थितिः
भाग्याने मिळालेल्या वाढीचं इतकंच स्वरूप असतं—'मीच ती चेतना आहे' अशी आठवण जशी राहते, तशीच त्या अवस्थेची स्थिती असते.
यस् सर्पप्रत्ययो रज्ज्वां स कथं सर्पकार्यकृत् । आत्मन्य् एव हि यो नास्ति तस्य का कार्यकारिता
ज्याला दोरीत साप आहे असं वाटतं, तो सापासारखी कामं कशी करेल? कारण स्वतःमध्ये जे नाही, त्याचं कोणतंही कृत्य कसं होईल?
यत् त्व् एतन् मृत इत्य् एव मिथ्या समनुभूयते । प्रागभ्यासस्य पुष्टस्य नामैतत् प्रविजृम्भितम्
जे 'हे मेलं आहे' असं अनुभवायला येतं, ते खरंतर खोटंच असतं; हा समज फक्त आधीपासून मनात रुजलेल्या सवयीमुळेच निर्माण होतो.
स्वानुभूते जगज्जाले सुगमे संसृतिभ्रमः । नान्यसङ्कल्पिते नाम सर्गाद्यभ्यास ईदृशः
आपण स्वतः अनुभवलेल्या या जगाच्या जाळ्यात जन्ममरणाचा भ्रम सहजपणे होतो; पण इतरांनी कल्पना केलेल्या गोष्टींत सृष्टी वगैरे अशा सवयीच्या कल्पना येत नाहीत.
अन्तर् अनुभूयमानास् संसृतयो बाह्यभूतजालानाम् । अविदितवेद्यदृशाम् अतिदूरे पुंसाम् इवैन्दवं बिम्बम्
मनातल्या जन्ममरणाच्या अनुभूती या बाहेरच्या जीवांच्या जाळ्यापासून फार दूर असतात, जणू काही ज्यांना चंद्राचं रूप दिसत नाही, त्यांच्यासाठी चंद्राचा गोळा अगदीच अज्ञात असावा.
तस्माद् ये वेद्यवेत्तारो ये वा धर्मं परं श्रिताः । आतिवाहिकदेहत्वं प्राप्नुवन्त्य् एव नेतरे
म्हणून जे जाणण्यासारखं आहे ते जाणणारे किंवा जे श्रेष्ठ धर्माला शरण गेले आहेत, तेच आतिवाहिक देह प्राप्त करतात; इतरांना तो मिळत नाही.
आधिभौतिकदेहत्वं मिथ्या भ्रममयात्मकम् । कथम् अन्ये स्थितिं यातु च्छायास् ते कथम् आतपे
पंचमहाभूतांनी बनलेले हे शरीर खरं नाही, ते फक्त भ्रमातून निर्माण झालेलं आहे. जसं सावल्या सूर्यप्रकाशात टिकू शकत नाहीत, तसं इतर कुणीही खऱ्या अर्थाने स्थिर राहू शकत नाहीत.
लीला विदितवेद्या नो परमं धर्मम् आश्रिता । केवलं तेन सा भर्तृकल्पितं नगरं गता
लीला जरी जाणण्यासारख्या गोष्टी जाणते, तरी तिने सर्वोच्च धर्माचा आधार घेतलेला नाही. म्हणून ती फक्त आपल्या पतीने कल्पिलेल्या नगरात पोहोचली आहे.