शृणु सर्वं समासेन यथादृष्टं वदामि ते । लीले लीलास्ववृत्तान्तम् अन्तदं दृश्यदुर्दृशाम्
ऐक, मी तुला सर्व काही थोडक्यात सांगतो, जसं मी पाहिलं तसं. लीलेच्या खेळाची ही गोष्ट आहे, जिचा शेवट दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या गोष्टींच्या जाणिवेने होतो.
पद्म एव स भर्तैष भ्रान्तिं तावत् तताम् इमाम् । इत्थं जगन्मयीं स्वस्मिन्न् एव सद्मनि पश्यति
जसं कमळ आपल्या तळ्यात स्वामी असतं, तसं तोही ही भ्रांती पसरवतो; आणि असं करताना, तो हे जग स्वतःच्या घरात, स्वतःमध्येच गुंफलेलं पाहतो.
भ्रान्तियुद्धम् इदं युद्धम् इमे भ्रान्तिजना जनाः । भ्रान्त्यैवास्तीह मरणम् एष चैव भ्रमात्मकः
हे युद्ध म्हणजे भ्रांतीचं युद्ध आहे; हे लोक भ्रांतिमधूनच जन्मलेले आहेत; इथे मृत्यूसुद्धा भ्रांतीमुळेच होतो, आणि हे सगळं गोंधळाचं स्वरूप आहे.
भ्रमक्रमेणानेनैव लीलास्य दयिता स्थिता । त्वं चैषा च वरारोहे स्वप्नमात्रा वराङ्गने
याच गोंधळाच्या ओघात लीलेचा प्रियकर तसाच राहिला आहे; तू आणि ती, हे दोघंही, सुंदर अंगवाली, फक्त स्वप्नासारखेच आहात.
तथा भवत्योर् भर्तैष तथैवाहम् अपि स्वयम् । जगच्छोभैव संसारे दृश्यसे तद् इहोच्यते
याप्रमाणेच तुमच्यासाठी हा स्वामी आहे, आणि मी सुद्धा आहे. या संसारात जगाची शोभा दिसते, म्हणून असंच इथे सांगितलं जातं.
एतद् एव परिज्ञातं दृश्यशब्दार्थम् उज्झति । एवम् एषा त्वम् एवं च सम्पन्नैवम् असौ नृपः
हेच समजून घेतलं आहे आणि 'दिसणं' या शब्दाचा अर्थ सोडून दिला आहे. म्हणून ती जशी आहेस तशीच आहे, आणि राजा सुद्धा अशाच प्रकारे सिद्ध झाला आहे.
अहं चात्मनि सत्यत्वगतास् सर्वतयात्मनः । इमे वयम् इहान्योऽन्यं सम्पन्नास् स्वोदिता इव
मी सुद्धा आत्म्याच्या सत्यात स्थिर आहे, सर्वांचा आत्मा आहे. आपण इथे एकमेकांसाठी पूर्ण झालो आहोत, जणू काही स्वतःहून प्रकट झाल्यासारखे.
इत्थं सर्वात्मकतया महाचिद्घनसंस्थितेः । एवम् एषा स्थिता राज्ञी हारिहासविलासिनी
अशा प्रकारे सर्वांचा सार म्हणून, परमचैतन्याच्या स्थितीत राहून, ती राणी तिथे आहे — तिच्या मोहक हास्याने तेजस्वी.
लीलाविलोलनयना नवयौवनशालिनी । पेशलाचारमधुरा मधुरोदारभाषिणी
तिच्या डोळ्यांत खेळकरपणा आहे, ती ताज्या तारुण्याने फुललेली आहे; तिचे वागणे गोड आणि नम्र आहे, तिचे बोलणे मधुर आणि उदार आहे.
कोकिलस्वरसङ्काशा मदमन्मथमन्थरा । असितोत्पलपत्त्राक्षी वृत्तपीनापयोधरा
तिचा आवाज कोकिळेच्या गाण्यासारखा मधुर आहे, प्रेमाच्या नशेत ती मंदपणे चालते; तिच्या डोळ्यांची पापडी काळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी आहे, तिची छाती गोल आणि भरगच्च आहे.
कान्तकाञ्चनगौराङ्गी पक्वबिम्बफलाधरा । त्वत्सङ्कल्पात्मकस्यैषा यथा भर्तुर् मनःकला
तिची काया सुंदर आणि सोन्यासारखी झळाळते, तिचे ओठ पिकलेल्या बिंबाफळासारखे लाल आहेत; तुझ्या इच्छेप्रमाणे ती आपल्या पतीच्या मनात उमटलेल्या प्रतिमेसारखी आहे.
तदा त्वत्सदृशाकारा स्थितैषा चिच्चमत्कृतौ । त्वद्भर्तृमरणे क्षिप्रं समनन्तरम् एव हि
त्या वेळी, तुझ्यासारखा आकार घेऊन, ती चैतन्यात आश्चर्यचकित उभी राहिली; आणि तिच्या पतीच्या मृत्यूनंतर, तीही लगेचच देह सोडून गेली.
त्वद्भर्तैषा पुरो दृष्टा त्वत्सङ्कल्पात्मनाणुना । यदाधिभौतिकं भावं चेतो ऽनुभवति स्वयम्
ती आपल्या नवऱ्याच्या आधी दिसली, आणि तिचा नवरा हा तुझ्या विचाराचा एक कण होता. मनाला जे काही भौतिक वाटतं, ते मन स्वतःच अनुभवतं.
वेत्त्य् असन्मयम् एवात आतिवाहिककल्पनम् । यदाधिभौतिकं भावं वेत्त्य् एतं तु न सन्मयम्
मनाला हे माहीत असतं की हे खरं नाही, तर सूक्ष्म देहाची कल्पना आहे. मन जे काही भौतिक समजतं, ते खरं नाही हेही त्याला कळतं.
आतिवाहिकसङ्कल्पस् तदा सो ऽन्यस्य जायते । अतो मरणसंवित्त्या पुनर्जन्ममये भ्रमे
सूक्ष्म देहाची कल्पना मग दुसऱ्या ठिकाणी निर्माण होते. म्हणून मृत्यूची जाणीव झाली की पुन्हा जन्माचा भास होतो.
त्वं हि संविदितानेन त्वयावगत एष सः । इत्थं त्वां दृष्टवान् एष दृष्टश् चैष त्वयेति च
तूच या सगळ्याचा जाणणारा आहेस, आणि तुझ्यामुळेच हे समजलं आहे. म्हणून त्याने तुला पाहिलं आणि तूही त्याला पाहिलंस.
त्वम् अस्यात्मनि संपन्ना सर्वगत्वाच् चिदात्मनः । ब्रह्म सर्वगतं यस्माद् यथा यत्र यदोदितम्
तू या आत्म्यात स्थिर आहेस, कारण चैतन्य सर्वत्र आहे. ब्रह्म सर्वत्र असल्यामुळे, जे काही कुठे आणि जसे प्रकट होते, ते सर्व ब्रह्मच आहे.
भवत्य् आशु तथा तत्र तत् स्वशक्त्यैव पश्यति । सर्वत्र सर्वशक्तित्वाद् यत्र यां शक्तिम् उन्नयन्
तेथे ते लगेच घडते; स्वतःच्या शक्तीने तसेच पाहते. कारण सर्वत्र सर्वशक्तिमान असल्याने, जिथे ज्या शक्तीला जागृत करते, ती तेथे प्रकट होते.
आस्ते तत्र तथा भाति तीव्रसंवेगहेतुतः । मृतिमोहक्षणेनैव तद् एतौ दम्पती स्थितौ
तेथेच ते तसेच टिकून राहते आणि तेजस्वी दिसते, तीव्र इच्छेच्या जोरावर. मृत्यू आणि भ्रमाच्या क्षणात, ते दोघे पती-पत्नी तिथेच होते.
तदैवाभ्याम् इदं बुद्धं प्रतिभासवशाद् धृदि । आवयोः पितराव् एताव् इमे चैवापि मातरौ
त्याच क्षणी, त्या दोघांच्या मनात या दृश्यामुळे अशी समज आली — 'हे आमचे वडील आहेत आणि हेही आमच्या माताच आहेत.'
देह एष धनं चेदं कर्मेदं पूर्वम् ईदृशम् । आवां विवाहिताव् एवम् एवं नामैकतां गतौ
हे शरीर, ही संपत्ती, हे पूर्वी केलेले कर्म — आम्ही दोघे अशा प्रकारे विवाह केला आणि नावाने एकरूप झालो.
एतयोश् चापि जनता याता तत्रैव सत्यताम् । तथैवात्रास्ति दृष्टान्तः प्रत्यक्षस् स्वप्नवेदनम्
या दोघांची लोकही तिथेच खरी वाटली; तसेच, इथेही स्वप्नातले अनुभव प्रत्यक्ष दाखला आहेत.
इत्य् एवंभावया लीले लीलयाहम् अथार्चिता । माहं स्यां विधवेत्य् एवं वरो दत्तो मयाप्य् असौ
अशा या खेळात मला खेळातच पूजले गेले; 'मी विधवा होऊ नये' या इच्छेने मीही त्याला वर म्हणून स्वीकारले.
इत्य् अर्थीव मृता पूर्वम् एषेह खलु बालिका । भवतां चेतनांशानाम् अहं चेतनधर्मिणी
जणू काही हे मागणं मागितल्यासारखं, ही मुलगी पूर्वी मरण पावली होती; आता इथे मी तुमच्या चेतनांशांमध्ये चेतन असलेली आहे.
कुलदेवी सदा पूज्याप्य् अत एतत् करोम्य् अहम् । अथास्या जीवको देहात् प्राणमारुतरूपधृत्
कुळदेवीची नेहमीच पूजा करावी, म्हणून मी हे करतो. मग तिचा जीव, श्वासाच्या रूपाने, देह सोडून निघून जातो.
मनसा वलितः प्राप्तो मुखाग्रं त्यक्तदेहकः । ततो मरणमूर्छान्ते गृहे ऽस्मिन्न् एव चैतया । बुद्धो भावित आकारो दृष्टो जीवात्मना ततः
मनाच्या इच्छेने तो प्राण मुखाच्या टोकाला पोहोचतो आणि देह मागे टाकतो. मग मृत्यूच्या मूर्च्छेच्या शेवटी, याच घरात ती जागी होते; तिचे चेतन, विचारांनी घडलेले, जिवंत आत्म्याला दिसते.
सम्पन्नैषा हरिणनयना पूर्णचन्द्राननश्रीर् मानोन्नद्धा दयितवलिता कान्तम् आभोक्तुकामा । पूर्वस्मृत्या सरभसमुखी संयतान्तस्स्वभावा स्वप्नस्थेव प्रकृतविभवा पद्मिनीवोदितेव
ती सिद्ध आहे, हरणासारख्या डोळ्यांची, पूर्ण चंद्रासारख्या चेहऱ्याची शोभा लाभलेली, अभिमानाने भरलेली आणि प्रियकराच्या प्रेमात रंगलेली, त्याला मिळवायची इच्छा असलेली; पूर्वस्मृतीने उत्साही, अंतर्यामी संयम असलेली, नैसर्गिक तेज राखलेली, जणू उमलणाऱ्या कमळासारखी.
अथ लब्धवरा देहेनानेनैव महीपतिम् । पतिं प्राप्तुं प्रयाम्य् एषा नभोमार्गेण विष्टपम्
आता वर मिळाल्यावर, ह्याच देहाने ती राजाला भेटायला, पती मिळवण्यासाठी, आकाशमार्गाने स्वर्गात जाते.
इति सञ्चिन्त्य सानन्दम् उद्दाममकरध्वजा । पुप्लुवे पेशलाकारा पक्षिणीव नभस्तले
असं ठरवून, आनंदानं, मोठ्या मकराचं चिन्ह उंच फडकावत, ती सुंदर रूपानं आकाशात पक्षीसारखी उडाली.
कुमारी तत्र सा प्राप ज्ञप्त्यैव प्रहितां हिताम् । स्वसङ्कल्पमहादर्शात् पुरतो निर्गताम् इव
तेथे त्या कुमारिकेला तिच्या भल्यासाठी पाठवलेला संदेश मिळाला, जणू तिच्या स्वतःच्या ठाम इच्छेच्या मोठ्या आरशातून तो समोर प्रकट झाला.