सिन्धुदेवो जयत्य् एकच्छत्त्रभूमण्डलाधिपः । इत्य् अनन्तरम् आरेमुर् भेर्यः प्रतिपुरं तदा
मग प्रत्येक शहरात नगारे वाजवले गेले आणि 'सिंधुदेवाचा विजय असो, एकछत्र साम्राज्याचा अधिपती!' असे घोष केले गेले.
राजधानीं विवेशाथ सिन्धुर् उद्धतकन्धरः । प्रजास् स्रष्टुं युगस्यान्ते मनुर् जगद् इवापरः
सिंधु उंच मान करून राजधानीत शिरला, जणू युगाच्या शेवटी नवीन प्रजा निर्माण करणारा दुसरा मनूच जगात येतो आहे.
प्रवृत्ता दशदिग्भ्यो ऽथ प्रवेष्टुं सैन्धवं पुरम् । नराः करिहयागारै रत्नपूरा इवाम्भुधिम्
मग दहा दिशांतून लोक सिंधू नगरीत येऊ लागले, जणू हत्ती-घोड्यांच्या गोठ्यांतून रत्नं समुद्रात ओसंडून येतात तसं.
निबन्धनानि चिह्नानि शासनानि दिशां प्रति । क्षणं निवेशयाम् आसुर् मण्डलं प्रति मन्त्रिणः
मंत्र्यांनी थोड्याच वेळात प्रत्येक दिशेसाठी आणि संपूर्ण राज्यासाठी नियम, खूण आणि आज्ञा ठरवल्या.
उदभूद् अचिरेणैव देशे देशे पुरे पुरे । जीविते मरणे माने नियमो यमतो यथा
थोड्याच वेळात प्रत्येक प्रदेशात, प्रत्येक नगरीत, जीवन-मृत्यू आणि मान-अपमान या सर्व गोष्टींमध्ये यमासारखी शिस्त निर्माण झाली.
अथ शेमुर् निमेषेण देशोपप्लवविभ्रमाः । प्रशान्तोत्पातपवनाः पदार्थावृत्तयो यथा
मग क्षणातच देशातील गोंधळ आणि अस्थिरता शांत झाली, संकटांची वारे थांबली आणि सर्व काही आपल्या योग्य मार्गावर आलं.
सौम्यताम् आजगामाशु देशो दशदिगन्वितः । क्षीरोदः क्षुभितावर्तो द्राग् इवोद्वृत्तमन्दरः
दहा दिशांनी सुशोभित झालेला तो प्रदेश लगेचच शांत, सौम्य झाला, जणू क्षीरसागरात मंदार पर्वत उचलल्यानंतर उठलेली लाटा एकदम शांत झाल्या.
ववुर् अलकचयान् विलोलयन्तो मुखकमलालिमुखानि सैन्धवीनाम् । जललववलनाकुलास् समीरा अशिवगुणा इव सर्वतः क्षणेन
वाऱ्यांनी सिंधू स्त्रियांच्या केसांच्या वेण्या आणि कमळासारख्या चेहऱ्यांना हलवले; क्षणात सर्वत्र अशुभ गुण असावेत असे अस्वस्थ झोत पसरले.
एतस्मिन्न् अन्तरे लीला समुवाच सरस्वतीम् । श्वासावशेषम् आलोक्य पूर्वं भर्तारम् अग्रगम्
त्या क्षणी लीलाने प्रथम आपल्या केवळ श्वास शिल्लक असलेल्या पतीकडे पाहून सरस्वतीला सांगितले.
प्रवृत्तो देहम् उत्स्रष्टुं मद्भर्तायम् इहाम्बिके । स्थिता च मृतकल्पेयं लीला निस्स्पन्दगात्रिका
आई, माझा पती इथे शरीर सोडायला निघाला आहे; आणि ही लीला पण, जणू काही मृतच आहे, तिचे अंग हलतही नाही.
देहेनानेन गन्तव्यम् अनया वीरभार्यया । यत्रावाभ्यां च तत् स्थानं कथं गन्तव्यम् अम्बिके
या देहाने, या वीराच्या पत्नीने जावे लागणार आहे — हे अंबिके, आम्हा दोघांना जिथे जायचे आहे, तिथे कसे पोहोचायचे हे सांग.
एवंरूपमहारम्भे सङ्ग्रामे राष्ट्रसम्भ्रमे । संपन्ने ऽपि स्थिते ऽप्य् उच्चैर् विचित्रारम्भमन्थरे
अशा मोठ्या कामाची सुरुवात झाली, युद्ध असो किंवा देशातली गोंधळाची वेळ असो — जरी सगळं घडतंय असं वाटलं, किंवा मोठ्या आवाजात जाहीर झालं, तरीही त्याची खरी सुरुवात हळूहळूच होते.
न किञ्चिद् अपि संपन्नं राष्ट्रं न च महीतलम् । न स्थितं क्वचनाप्य् एवं स्वप्नात्मकम् इदं यतः
खरं तर काहीच घडत नाही; ना राज्य उरते, ना पृथ्वी तशीच राहते, कारण हे सगळं स्वप्नासारखंच आहे.
तस्य त्वन्मण्डपस्यान्तश् शवस्य निकटाम्बरे । इत्थं भूराष्ट्रम् आभाति भर्तृजीवस्य ते ऽनघे
त्या मंडपाच्या आत, प्रेताजवळच्या जागेत, हे पावनें, तिथेच तुझ्या पतीच्या जीवाचं हे पृथ्वीचं राज्य असं भासतं.
अन्तःपुरगृहं ते तद् इदं राष्ट्रान्वितोदरम् । वसिष्ठविप्रगेहे ऽन्तश् शवगेहे जगत् स्थितम्
तुझं अंतःपुर म्हणजे हे घरच आहे, ज्याचं पोट म्हणजे हे राज्य आहे. वसिष्ठ ऋषींच्या घरात, मृतांच्या घरात, हे जग वास करतं.
एवम् एष महारम्भो जगत्त्रयमयो भ्रमः । त्वया मयानयानेन संयुक्तस् सार्णवावनिः
अशी ही मोठी तयारी म्हणजेच त्रिलोकांचा भ्रम आहे. तू, मी आणि हे वाहन, आपण सगळे या महासागरासारख्या पृथ्वीशी जोडले गेलो आहोत.
गिरिग्रामकगेहे ऽन्तर् मध्ये गगनकोशके । खात्मावकचति व्यक्तो न कचत्य् एव वा क्वचित्
डोंगरगावाच्या घरात, आकाशाच्या मध्यभागी, आकाशस्वरूप आत्मा कधी स्पष्टपणे फिरतो, तर कधी कुठेच फिरत नाही.
एवम् आरम्भघनयोर् अपि मण्डपयोस् तयोः । उदरे शून्यम् आकाशम् एवास्ति न जगद्भ्रमः
अशा प्रकारे, या दोन मंडपांच्या घन भागातसुद्धा, त्यांच्या पोटात फक्त रिकामं आकाशच आहे; जगाचा भ्रम तिथे नाही.
भ्रमद्रष्टुर् अभावे हि कीदृशी भ्रमता भ्रमे । नास्त्य् एव भ्रमसत्ता तु यद् अस्ति तद् अजं पदम्
भ्रम पाहणारा नसताना, त्या भ्रमात भटकणं कसं शक्य आहे? खरंतर भ्रमाचं अस्तित्वच नाही; जे खरं आहे ते अजन्म, शाश्वत स्थिती आहे.
भ्रमे दृश्यम् असत् तस्य द्रष्टुर् द्रष्टृदशा कुतः । द्रष्टृदृश्यक्रमाभावाद् अत्र यत् सहजं हि तत्
भ्रमात दिसणारं सगळं खोटं असतं; मग तिथे पाहणाऱ्याची अवस्था कुठून येईल? पाहणारा आणि दिसणारं यांचा क्रमच नसल्यामुळे, इथे जे नैसर्गिक आहे तेच खरं आहे.
तत् पदं परमं विद्धि नाशोत्पादविवर्जितम् । स्वकं कचति चाभातं शान्तम् आद्यम् अनामयम्
ती सर्वोच्च अवस्था जाणून घे, जी नाश आणि उत्पत्तीपासून मुक्त आहे; ती स्वतःच्या स्वरूपात, अदृश्य, शांत, आद्य आणि दुःखरहित आहे.
किल मण्डपगेहान्तस् स्वस्वभावोदितात्मनि । विहरन्ति जनास् तत्र स्वगृहे संव्यवस्थया
मंडपाच्या घरात, प्रत्येक जण आपल्या स्वभावातून उत्पन्न झालेल्या आत्म्यातच वावरतो; तिथे, आपल्या घरात, प्रत्येकजण आपल्या पद्धतीने राहतो.
न जगत् तत्र नो सर्गः कश्चित् तैर् अनुभूयते । तेनाहं जगद् आकाशम् अजम् इत्य् एव वच्मि ते
तेथे जग नाही, निर्मितीही कुणालाच जाणवत नाही. म्हणून मी तुला सांगतो, हे जग म्हणजे आकाशासारखं आहे — जन्मलेलंच नाही.
सर्वं शून्यात्मविज्ञानं मेर्वादिगिरिजालकम् । नेदं कुड्यमयं किञ्चिद् यथा स्वप्ने महापुरम्
सगळं शून्यस्वरूप असलेल्या चैतन्याचं आहे. मेरू पर्वतापासून इतर डोंगररांगा म्हणजे भिंतींनी बनलेलं काही नाहीत, जसं स्वप्नातलं मोठं शहर खरंखुरं नसतं.
देशे प्रादेशमात्रे ऽपि गिरिजालमयान्य् अपि । वज्रसाराणि खान्य् एव सम्भवन्त्य् अणुके ऽणुके
अगदी अंगठ्याएवढ्या जागेतसुद्धा, डोंगररांगा किंवा वज्रासारख्या कठीण गोष्टी, प्रत्येक लहान कणात फक्त रिकाम्या रूपातच निर्माण होतात.
कदलीपल्लवापीडसन्निवेशेन भूरिशः । त्रिजगच् चिदणाव् अन्तर् अस्ति स्वप्नपुरं यथा
केळीच्या पानांच्या थरांसारखं, तिन्ही जगातल्या प्रत्येक चैतन्यकणामध्ये, स्वप्नातील शहरासारखं काहीतरी आतमध्ये असतंच.
तस्याप्य् अन्तर् विभागेन क्रमाद् एकैकशो जगत् । तेषां यस्मिञ् जगत्य् एव पद्मो राजा शवस् स्थितः
त्या विश्वाच्या आत, आणखी विभाग करून, एकामागोमाग एक जग निर्माण होत जातात. त्या जगांपैकी एका जगात, पद्म नावाचा राजा मृत अवस्थेत पडलेला आहे.
लीला तव सपत्नी तं प्राप्ता पूर्वतरं शुभे । यदैव मूर्छाम् आयाता लीलेयं पुरतस् तव । तदैव भर्तुः पद्मस्य शवस्य निकटे स्थिता
शुभे, तुझी दुसरी पत्नी लीलाने तिथे तुझ्याआधी पोहोचली होती. ज्या क्षणी ही लीला, जी तुझीच दुसरी रूप आहे, तुझ्याआधी बेशुद्ध झाली, त्याच वेळी ती आपल्या पती पद्माच्या मृतदेहाजवळ उभी राहिली.
कथम् एषा गता देवि सम्पन्ना तत्र देहिनी । कथं कथं वा तत्पत्नीभावम् आप्तवती स्थिता
देवी, ती तिथे कशी गेली आणि तिला शरीर कसे मिळाले? आणि ती त्या राजाची पत्नी कशी आणि कशामुळे राहिली?
ते वास्या वद किं रूपं पश्यन्त्य् अथ वदन्ति किम् । तद्गेहवरवास्तव्यास् समासेनेति मे वद
त्या स्त्रिया तिथे कोणते रूप पाहतात किंवा काय बोलतात, ते सांग. त्या घरातील मुख्य रहिवाशांविषयी थोडक्यात सांग.