इत्य् उक्त्वा सा तदालोक्य भर्तृभावभयातुरा । लता परशुकृत्तेव मूर्छिता पतिता भुवि
असं म्हणून, ते पाहून, नवऱ्याच्या जीवाची भीती मनात घेऊन ती बिचारी वेल कुऱ्हाडीने छाटल्यासारखी बेशुद्ध पडली.
विदूरथो ऽपि निर्जानुः प्रहरन्न् एव विद्विषि । पपात स्यन्दने ऽप्य् आशु छिन्नमूल इव द्रुमः
विदूरथही, गुडघे छाटलेले असूनही, शत्रूवर वार करत करत, मुळासकट छाटलेल्या झाडासारखा पटकन रथावर कोसळला.
पतन्न् एवैष सूतेन रथेनैवापवाहितः । यदा तदाहतिं तस्य कण्ठे ऽदात् सिन्धुर् उद्धतः
तो पडत असतानाच सारथ्याने रथात बसवून त्याला दूर नेले; त्याच वेळी उसळलेल्या घोड्याने त्याच्या गळ्यावर जोरात मारले.
अर्धविच्छिन्नकण्ठो ऽसाव् अनुयातो ऽथ सिन्धुना । स्यन्दनेनाविशत् सद्म पद्मम् एवेन्दिरा यथा
त्याचा गळा अर्धवट तुटलेला असतानाही तो घोडा त्याच्या मागे धावत राहिला, आणि तो रथातून राजवाड्यात गेला, जणू लक्ष्मी कमळात शिरावी तसा.
सरस्वतीप्रभावाढ्यं तत् प्रवेष्टुम् असौ गृहम् । नाशकन् मषको मत्तो महाज्वालान्तरं यथा
सरस्वतीच्या सामर्थ्याने भरलेल्या त्या घरात तो प्रवेश करू शकला नाही; जसा मद्यधुंद माशी मोठ्या ज्वाळेतून जाऊ शकत नाही, तसा.
खड्गावकृत्तगलगर्तगलत्सवातरक्तच्छटाच्छुरितवस्त्रतनुत्रगात्रम् । तत्याज तं भगवतीम् अभितो गृहान्तस् सूतः प्रविश्य मृतितल्पतले गतारिम्
त्याच्या गळ्यात तलवारीने खोल जखम झाल्याने शरीर रक्ताने माखले होते, कपडेही लाल झाले होते. सारथ्याने त्याला देवीजवळ सोडले, स्वतः घरात जाऊन मृत्युपंथावर विसावला.
हतो राजा हतो राजा प्रतिराजेन संयुगे । इति शब्दे समुद्भूते राष्ट्रम् आसीद् भयाकुलम्
राजा मारला गेला, राजा मारला गेला, शत्रू राजाने युद्धात मारला — अशी हाक उठताच, सगळ्या राज्यात भीतीचे वातावरण पसरले.
भाण्डोपस्करभाराढ्यविद्रवत्सकलप्रजम् । साक्रन्दार्तकलत्राढ्यद्रवन्नागरं दुर्गमम्
लोकांनी आपली भांडीकुंडी आणि सामान घेऊन घाईघाईने पळ काढला; रडणाऱ्या बायांनी भरलेले शहर जणू एक पळणारे किल्ले झाले.
पलायमानसाक्रन्दमार्गाहृतवधूगणम् । अन्योऽन्यलुण्ठनव्यग्रलोकलग्नमहाहवम्
लोक पळत असताना रस्त्यावर रडारड ऐकू येत होती, काहींच्या बायका हिसकावून नेल्या जात होत्या, आणि सगळीकडे एकमेकांची लूट चालू होती.
परराष्ट्रजनानीकताण्डवोल्लासनारवम् । निरधिष्ठितमातङ्गहयचारपतज्जनम्
परक्यांच्या सैन्याच्या विजयाच्या नाचाचा गोंगाट शहरभर घुमत होता, आणि आता तिथे ना राजा, ना हत्ती, ना घोडे, ना गुप्तहेर, ना दूत उरले होते.
कवाटपाटनोड्डीनकोशोत्थारवघर्घरम् । लुण्ठितासङ्ख्यकौशेयप्रावृतारिभटोद्भटम्
दारं उघडताना होणारा गडगडाट, खजिन्याच्या पेट्या उघडण्याचा आवाज, आणि लुटलेल्या असंख्य रेशमी वस्त्रांनी झाकलेले शत्रूचे सैनिक यांचा गोंधळ सर्वत्र पसरला होता.
क्षुरिकोत्पाटितार्द्रान्त्रमृतराजगृहाङ्गनम् । राजान्तःपुरविश्रान्तचण्डालश्वपचोत्करम्
राजवाड्याच्या अंगणात मृतांच्या पोटातील आतडी सुरीने फाडून टाकलेली पडली होती, आणि राजाच्या अंतःपुरात चांडाळ व कुत्रे खाणाऱ्यांच्या प्रेतांचे ढीग पडले होते.
गृहापहृतभोज्यान्नभोजनोन्मुखपामरम् । सहेमभारचौरौघपादाहतरुदच्छिशु
घरातील जेवण चोरले गेलेले, उपाशी सामान्य लोक जेवणासाठी आसुसलेले, आणि सोन्याने भरलेल्या चोरांच्या पायाखाली चिरडलेली लहान मुले रस्त्यावर पडली होती.
अपूर्वतरुणाक्रान्तकेशान्तःपुरिकाङ्गनम् । चौरहस्तच्युतानर्घरत्नदन्तुरमार्गदिक्
अनोळखी तरुणांनी केस विस्कटलेली अंतःपुरातील स्त्रिया, आणि पळणाऱ्या चोरांच्या हातातून पडलेली अनमोल रत्नं रस्त्यावर विखुरलेली दिसत होती.
हयेभरथसङ्घट्टव्यग्रसामन्तमण्डलम् । अभिषेकोद्यमादेशपरमन्त्रिपुरस्सरम्
घोड्यांच्या आणि रथांच्या गोंधळात एकमेकांवर आदळणारे सरदार, आणि राजाभिषेकाच्या तयारीत मुख्य मंत्री पुढे असलेले, अशा गोंधळलेल्या वतनदारांच्या गराड्यात दरबार भरला होता.
राजधानीविनिर्माणसानुस्थस्थपतीश्वरम् । कूपवातायनश्वभ्रनिपतद्राजवल्लभम्
राजधानीचे बांधकाम डोंगर उतारावर उभे राहून प्रमुख स्थापत्यकार करत होते, आणि राजाच्या आवडत्या माणसांचे विहिरी, खिडक्या, गॅलरी यांतून पडणे चालू होते.
जयशब्दशतोद्घोषसिन्धुराजन्यनिर्भरम् । असङ्ख्यनिजराजौघवृतसिन्धुकृतस्थितिम्
शेकडो विजयाच्या जयघोषांनी निनादलेले, असंख्य सैनिकांनी भरलेले, आणि स्वतःच्या असंख्य राजांच्या सैन्याने वेढलेले, असे ते नगर समुद्रासारखे स्थिर उभे होते.
ग्रामान्तरसमाक्रान्तविद्रवद्राजवल्लभम् । मण्डलान्तरसञ्जातनगरग्रामलुण्ठनम्
गावोगाव शत्रूने हल्ला केल्यावर राजाच्या आवडत्या माणसांची पळापळ सुरू झाली होती, आणि आसपासच्या प्रदेशात नवे गाव-शहरांची लूट सुरू झाली होती.
अनन्तचौर्यमौखर्यरुद्धमार्गगमागमम् । महानुभाववैधुर्यसनीहारदिनातपम्
रस्ते सतत चोरी आणि कठोर बोलण्यामुळे बंद झाले होते, आणि मोठ्या सामर्थ्यवान लोकांच्या तेजामुळे, जणू काही रत्नांसारखे चमकत होते, दिवसाचे ऊन आणखी वाढले होते.
मृतबन्धुजनाक्रन्दैर् श्रुततूर्यरवैर् अपि । हयेभरथशब्दैश् च पिण्डग्राह्यघनध्वनि
मृत नातेवाईकांसाठी रडणाऱ्यांचे आक्रोश, वाद्यांचे आवाज, घोडे आणि हत्ती यांच्या गडद, अस्पष्ट गोंगाटाने सगळीकडे एकत्रित गडबड झाली होती.
सिन्धुदेवो जयत्य् एकच्छत्त्रभूमण्डलाधिपः । इत्य् अनन्तरम् आरेमुर् भेर्यः प्रतिपुरं तदा
मग प्रत्येक शहरात नगारे वाजवले गेले आणि 'सिंधुदेवाचा विजय असो, एकछत्र साम्राज्याचा अधिपती!' असे घोष केले गेले.
राजधानीं विवेशाथ सिन्धुर् उद्धतकन्धरः । प्रजास् स्रष्टुं युगस्यान्ते मनुर् जगद् इवापरः
सिंधु उंच मान करून राजधानीत शिरला, जणू युगाच्या शेवटी नवीन प्रजा निर्माण करणारा दुसरा मनूच जगात येतो आहे.
प्रवृत्ता दशदिग्भ्यो ऽथ प्रवेष्टुं सैन्धवं पुरम् । नराः करिहयागारै रत्नपूरा इवाम्भुधिम्
मग दहा दिशांतून लोक सिंधू नगरीत येऊ लागले, जणू हत्ती-घोड्यांच्या गोठ्यांतून रत्नं समुद्रात ओसंडून येतात तसं.
निबन्धनानि चिह्नानि शासनानि दिशां प्रति । क्षणं निवेशयाम् आसुर् मण्डलं प्रति मन्त्रिणः
मंत्र्यांनी थोड्याच वेळात प्रत्येक दिशेसाठी आणि संपूर्ण राज्यासाठी नियम, खूण आणि आज्ञा ठरवल्या.
उदभूद् अचिरेणैव देशे देशे पुरे पुरे । जीविते मरणे माने नियमो यमतो यथा
थोड्याच वेळात प्रत्येक प्रदेशात, प्रत्येक नगरीत, जीवन-मृत्यू आणि मान-अपमान या सर्व गोष्टींमध्ये यमासारखी शिस्त निर्माण झाली.
अथ शेमुर् निमेषेण देशोपप्लवविभ्रमाः । प्रशान्तोत्पातपवनाः पदार्थावृत्तयो यथा
मग क्षणातच देशातील गोंधळ आणि अस्थिरता शांत झाली, संकटांची वारे थांबली आणि सर्व काही आपल्या योग्य मार्गावर आलं.
सौम्यताम् आजगामाशु देशो दशदिगन्वितः । क्षीरोदः क्षुभितावर्तो द्राग् इवोद्वृत्तमन्दरः
दहा दिशांनी सुशोभित झालेला तो प्रदेश लगेचच शांत, सौम्य झाला, जणू क्षीरसागरात मंदार पर्वत उचलल्यानंतर उठलेली लाटा एकदम शांत झाल्या.
ववुर् अलकचयान् विलोलयन्तो मुखकमलालिमुखानि सैन्धवीनाम् । जललववलनाकुलास् समीरा अशिवगुणा इव सर्वतः क्षणेन
वाऱ्यांनी सिंधू स्त्रियांच्या केसांच्या वेण्या आणि कमळासारख्या चेहऱ्यांना हलवले; क्षणात सर्वत्र अशुभ गुण असावेत असे अस्वस्थ झोत पसरले.
एतस्मिन्न् अन्तरे लीला समुवाच सरस्वतीम् । श्वासावशेषम् आलोक्य पूर्वं भर्तारम् अग्रगम्
त्या क्षणी लीलाने प्रथम आपल्या केवळ श्वास शिल्लक असलेल्या पतीकडे पाहून सरस्वतीला सांगितले.
प्रवृत्तो देहम् उत्स्रष्टुं मद्भर्तायम् इहाम्बिके । स्थिता च मृतकल्पेयं लीला निस्स्पन्दगात्रिका
आई, माझा पती इथे शरीर सोडायला निघाला आहे; आणि ही लीला पण, जणू काही मृतच आहे, तिचे अंग हलतही नाही.