देवि पश्य नृसिंहेन हतो भर्तायम् आवयोः । शक्तिकोटिनखैर् दैत्यस् सिन्धुर् उद्धुरकन्धरः
देवी, पाहा — नरसिंहाने आपल्या पतीचा वध केला आहे. त्या दैत्य सिंधूचा बलवान गळा सिंहाच्या तीक्ष्ण नखांनी फाडला गेला.
सरस्तलस्थनागेन्द्रवरहूङ्कृतवारिवत् । दिष्ट्योरस्य् अस्य निर्याति रक्तं शुलुशुलारवैः
सरसर वाहणाऱ्या वाऱ्यासारखा आवाज होत आहे, जणू सर्पराज असलेल्या सरोवरावर वारा घोंगावतो आहे. त्याच्या छातीमधून रक्त धारांनी वाहत आहे, जणू तीक्ष्ण बाणांचा आवाज येतो आहे.
हा कष्टं रथम् आनीतं सिन्धुर् आरोढुम् उद्यतः । सौवर्णं मैरवं शृङ्गं पुष्करावर्तको यथा
हाय, किती दु:खद आहे! सिंधूसाठी रथ आणला आहे, तो चढण्यासाठी तो सज्ज झाला आहे. तो रथ सोन्याचा आहे, मेरू पर्वताच्या शिखरासारखा तेजस्वी आणि कमळाच्या वावटळीसारखा फिरणारा आहे.
पश्य देवि रथो ऽस्यासौ मुद्गरेणावचूर्णितः । भ्रमत्पर्वतपातेन सौवर्णं नगरं यथा
देवी, पाहा, त्याचा रथ गदेद्वारे चुरडून टाकला आहे, जणू एखाद्या फिरत्या पर्वताच्या पडण्याने सोन्याचे नगरच नष्ट झाले आहे.
प्रवृत्तो रथम् आनीतम् आरोढुं पतिर् एष मे । कष्टं वज्रम् इवेन्द्रेण मुसुलं सिन्धुनेरितम्
माझे पती रथ घेऊन आले आणि चढायला निघाले, पण त्यांना जणू इंद्राच्या वज्राने किंवा समुद्राने फेकलेल्या गदेसारखे काहीतरी भीषण लागले.
वञ्चयित्वा विलासेन रथम् आरुह्य लाघवात् । पश्य भर्ता मदीयो ऽसौ चकास्ति नितरां रणे
त्यांनी आपल्या मोहाने मला फसवले आणि हलकेपणाने रथावर चढले—पहा, माझे पती रणांगणात किती तेजाने चमकत आहेत.
हा धिक् कष्टम् असौ सिन्धुर् आर्यपुत्ररथं बलात् । हरिश् श्वभ्रम् इवरूढः प्लवेनोन्तर् इव द्रुमम्
हाय, किती दु:खद आहे! त्या सिंधूने जबरदस्तीने आर्यपुत्राचा रथ हिसकावून घेतला, जणू एखादा माकड डोंगरावर चढतो किंवा हवेत झाडाची फांदी पकडतो.
खड्गेनारोहतो ऽस्यांसच्छिन्नो भर्ता विलोकय । पद्मरागगिरिर् द्योतम् इव मुञ्चति शोणितम्
पहा, माझे पती रथावर चढत असताना त्यांच्या खांद्यावर तलवारीने घाव बसला आणि जणू पांढऱ्या रंगाचा डोंगर रक्ताने चमकत आहे तसं त्यांचं रक्त सांडत आहे.
हा हा धिक् कष्टम् एतेन सिन्धुना खड्गधारया । जङ्घयोर् मे पतिश् छिन्नः क्रकचेनेव पादपः
अरे अरे, किती भयंकर! या सिंधूने तलवार चालवून माझ्या नवऱ्याचे पाय झाड कापल्यासारखे छाटले.
हा हा हतास्मि दग्धास्मि मृतास्म्य् अपहतास्मि च । मृणाले इव लूने मे पत्युर् द्वे अपि जानुनी
अरे अरे, मी संपले, जळून गेले, मेल्ये, उद्ध्वस्त झाले; माझ्या नवऱ्याची दोन्ही गुडघी कमळाच्या दांड्यासारखी छाटली गेली.
इत्य् उक्त्वा सा तदालोक्य भर्तृभावभयातुरा । लता परशुकृत्तेव मूर्छिता पतिता भुवि
असं म्हणून, ते पाहून, नवऱ्याच्या जीवाची भीती मनात घेऊन ती बिचारी वेल कुऱ्हाडीने छाटल्यासारखी बेशुद्ध पडली.
विदूरथो ऽपि निर्जानुः प्रहरन्न् एव विद्विषि । पपात स्यन्दने ऽप्य् आशु छिन्नमूल इव द्रुमः
विदूरथही, गुडघे छाटलेले असूनही, शत्रूवर वार करत करत, मुळासकट छाटलेल्या झाडासारखा पटकन रथावर कोसळला.
पतन्न् एवैष सूतेन रथेनैवापवाहितः । यदा तदाहतिं तस्य कण्ठे ऽदात् सिन्धुर् उद्धतः
तो पडत असतानाच सारथ्याने रथात बसवून त्याला दूर नेले; त्याच वेळी उसळलेल्या घोड्याने त्याच्या गळ्यावर जोरात मारले.
अर्धविच्छिन्नकण्ठो ऽसाव् अनुयातो ऽथ सिन्धुना । स्यन्दनेनाविशत् सद्म पद्मम् एवेन्दिरा यथा
त्याचा गळा अर्धवट तुटलेला असतानाही तो घोडा त्याच्या मागे धावत राहिला, आणि तो रथातून राजवाड्यात गेला, जणू लक्ष्मी कमळात शिरावी तसा.
सरस्वतीप्रभावाढ्यं तत् प्रवेष्टुम् असौ गृहम् । नाशकन् मषको मत्तो महाज्वालान्तरं यथा
सरस्वतीच्या सामर्थ्याने भरलेल्या त्या घरात तो प्रवेश करू शकला नाही; जसा मद्यधुंद माशी मोठ्या ज्वाळेतून जाऊ शकत नाही, तसा.
खड्गावकृत्तगलगर्तगलत्सवातरक्तच्छटाच्छुरितवस्त्रतनुत्रगात्रम् । तत्याज तं भगवतीम् अभितो गृहान्तस् सूतः प्रविश्य मृतितल्पतले गतारिम्
त्याच्या गळ्यात तलवारीने खोल जखम झाल्याने शरीर रक्ताने माखले होते, कपडेही लाल झाले होते. सारथ्याने त्याला देवीजवळ सोडले, स्वतः घरात जाऊन मृत्युपंथावर विसावला.
हतो राजा हतो राजा प्रतिराजेन संयुगे । इति शब्दे समुद्भूते राष्ट्रम् आसीद् भयाकुलम्
राजा मारला गेला, राजा मारला गेला, शत्रू राजाने युद्धात मारला — अशी हाक उठताच, सगळ्या राज्यात भीतीचे वातावरण पसरले.
भाण्डोपस्करभाराढ्यविद्रवत्सकलप्रजम् । साक्रन्दार्तकलत्राढ्यद्रवन्नागरं दुर्गमम्
लोकांनी आपली भांडीकुंडी आणि सामान घेऊन घाईघाईने पळ काढला; रडणाऱ्या बायांनी भरलेले शहर जणू एक पळणारे किल्ले झाले.
पलायमानसाक्रन्दमार्गाहृतवधूगणम् । अन्योऽन्यलुण्ठनव्यग्रलोकलग्नमहाहवम्
लोक पळत असताना रस्त्यावर रडारड ऐकू येत होती, काहींच्या बायका हिसकावून नेल्या जात होत्या, आणि सगळीकडे एकमेकांची लूट चालू होती.
परराष्ट्रजनानीकताण्डवोल्लासनारवम् । निरधिष्ठितमातङ्गहयचारपतज्जनम्
परक्यांच्या सैन्याच्या विजयाच्या नाचाचा गोंगाट शहरभर घुमत होता, आणि आता तिथे ना राजा, ना हत्ती, ना घोडे, ना गुप्तहेर, ना दूत उरले होते.
कवाटपाटनोड्डीनकोशोत्थारवघर्घरम् । लुण्ठितासङ्ख्यकौशेयप्रावृतारिभटोद्भटम्
दारं उघडताना होणारा गडगडाट, खजिन्याच्या पेट्या उघडण्याचा आवाज, आणि लुटलेल्या असंख्य रेशमी वस्त्रांनी झाकलेले शत्रूचे सैनिक यांचा गोंधळ सर्वत्र पसरला होता.
क्षुरिकोत्पाटितार्द्रान्त्रमृतराजगृहाङ्गनम् । राजान्तःपुरविश्रान्तचण्डालश्वपचोत्करम्
राजवाड्याच्या अंगणात मृतांच्या पोटातील आतडी सुरीने फाडून टाकलेली पडली होती, आणि राजाच्या अंतःपुरात चांडाळ व कुत्रे खाणाऱ्यांच्या प्रेतांचे ढीग पडले होते.
गृहापहृतभोज्यान्नभोजनोन्मुखपामरम् । सहेमभारचौरौघपादाहतरुदच्छिशु
घरातील जेवण चोरले गेलेले, उपाशी सामान्य लोक जेवणासाठी आसुसलेले, आणि सोन्याने भरलेल्या चोरांच्या पायाखाली चिरडलेली लहान मुले रस्त्यावर पडली होती.
अपूर्वतरुणाक्रान्तकेशान्तःपुरिकाङ्गनम् । चौरहस्तच्युतानर्घरत्नदन्तुरमार्गदिक्
अनोळखी तरुणांनी केस विस्कटलेली अंतःपुरातील स्त्रिया, आणि पळणाऱ्या चोरांच्या हातातून पडलेली अनमोल रत्नं रस्त्यावर विखुरलेली दिसत होती.
हयेभरथसङ्घट्टव्यग्रसामन्तमण्डलम् । अभिषेकोद्यमादेशपरमन्त्रिपुरस्सरम्
घोड्यांच्या आणि रथांच्या गोंधळात एकमेकांवर आदळणारे सरदार, आणि राजाभिषेकाच्या तयारीत मुख्य मंत्री पुढे असलेले, अशा गोंधळलेल्या वतनदारांच्या गराड्यात दरबार भरला होता.
राजधानीविनिर्माणसानुस्थस्थपतीश्वरम् । कूपवातायनश्वभ्रनिपतद्राजवल्लभम्
राजधानीचे बांधकाम डोंगर उतारावर उभे राहून प्रमुख स्थापत्यकार करत होते, आणि राजाच्या आवडत्या माणसांचे विहिरी, खिडक्या, गॅलरी यांतून पडणे चालू होते.
जयशब्दशतोद्घोषसिन्धुराजन्यनिर्भरम् । असङ्ख्यनिजराजौघवृतसिन्धुकृतस्थितिम्
शेकडो विजयाच्या जयघोषांनी निनादलेले, असंख्य सैनिकांनी भरलेले, आणि स्वतःच्या असंख्य राजांच्या सैन्याने वेढलेले, असे ते नगर समुद्रासारखे स्थिर उभे होते.
ग्रामान्तरसमाक्रान्तविद्रवद्राजवल्लभम् । मण्डलान्तरसञ्जातनगरग्रामलुण्ठनम्
गावोगाव शत्रूने हल्ला केल्यावर राजाच्या आवडत्या माणसांची पळापळ सुरू झाली होती, आणि आसपासच्या प्रदेशात नवे गाव-शहरांची लूट सुरू झाली होती.
अनन्तचौर्यमौखर्यरुद्धमार्गगमागमम् । महानुभाववैधुर्यसनीहारदिनातपम्
रस्ते सतत चोरी आणि कठोर बोलण्यामुळे बंद झाले होते, आणि मोठ्या सामर्थ्यवान लोकांच्या तेजामुळे, जणू काही रत्नांसारखे चमकत होते, दिवसाचे ऊन आणखी वाढले होते.
मृतबन्धुजनाक्रन्दैर् श्रुततूर्यरवैर् अपि । हयेभरथशब्दैश् च पिण्डग्राह्यघनध्वनि
मृत नातेवाईकांसाठी रडणाऱ्यांचे आक्रोश, वाद्यांचे आवाज, घोडे आणि हत्ती यांच्या गडद, अस्पष्ट गोंगाटाने सगळीकडे एकत्रित गडबड झाली होती.