अस्त्रराजेक्षणं कृत्वा युद्धं परमदारुणं । अन्योऽन्यं शमम् आयातौ सवीर्यौ सुभटाव् इव
दोघांनीही अस्त्रांचा राजा सोडून अत्यंत भयंकर युद्ध केले आणि दोन्ही शूर योद्धे, आपापली ताकद दाखवून, शेवटी एकमेकांशी संधी केली.
एतस्मिन्न् अन्तरे ऽस्त्राग्नी रथं कृत्वाशु भस्मसात् । प्राप दग्ध्वा वनं सिन्धुं मृगेन्द्रम् इव कन्दरात्
त्याच क्षणी, त्या अग्नीच्या अस्त्राने रथ क्षणात राख केला, मग ते जंगल जाळून, सिंह जसा गुहेतून बाहेर येतो तसं, नदीपर्यंत पोहोचले.
सिन्धुर् अभ्याशतो ऽग्न्यस्त्रं वारुणास्त्रेण शातयन् । रथं त्यक्त्वावनिं प्राप्य खड्गखेटकवान् अभूत्
नदी जवळच होती, तिने अग्निबाणाचा प्रतिकार करून वारुणबाण सोडला. मग रथ सोडून तो जमिनीवर उतरला आणि तलवार व ढाल घेऊन उभा राहिला.
अक्ष्णोर् निमेषमात्रेण रथाश्वानां रिपोः खुरान् । लुलाव करवालेन मृणालानीव लाघवात्
डोळ्याच्या एका क्षणातच, त्याने शत्रूच्या रथाच्या घोड्यांचे खुर तलवारीने इतक्या सहजपणे कापले जणू कमळाच्या देठासारखे.
विदूरथो ऽपि विरथो बभूव खेटकासिमान् । समायुधौ समोत्साहौ चेरतुर् मण्डलान्वितौ
विदूरथही आता रथाशिवाय ढाल व तलवार घेऊन उभा राहिला. दोन्ही वीर समसमान उत्साहाने आणि शस्त्रांनी सज्ज होऊन एकमेकाभोवती फिरत युद्धाला तयार झाले.
खड्गौ क्रकचतां यातौ मिथः प्रहरतोस् तयोः । दन्तमालेयम् अस्येव चलेचर्चयतः प्रजाः
त्यांच्या तलवारी एकमेकांवर आदळून करवतीसारख्या झाल्या, आणि लोक हे दृश्य बघत होते जणू कोणीतरी दात दातांवर घासत आहे.
शक्तिम् आदाय चिक्षेप खड्गं त्यक्त्वा विदूरथः । सिन्धाव् उद्घर्घरारावं महोत्पात इवाशनिम्
विदूरथाने भाला उचलून फेकला आणि तलवार बाजूला ठेवली. तो भाला समुद्रात पडताना मोठ्या गडगडाटासारखा आवाज करत होता, जणू काही मोठा संकट किंवा वीज कोसळली.
अविच्छिन्नं समायान्ती पतिता सास्य वक्षसि । अप्रियस्य यथा भर्तुर् अनिच्छन्ती स्वकामिनी
तो भाला थेट तुटता न थांबता त्याच्या छातीवर जाऊन आदळला, जसं एखादी प्रियसी आपल्याला नको असलेल्या नवऱ्यावर अनिच्छेने पडते.
तेन शक्तिप्रहारेण नासौ मरणम् आप्तवान् । केवलं रुधिरस्रोतो नागो जलम् इवात्यजत्
त्या भाल्याच्या घावाने त्याचा मृत्यू झाला नाही; फक्त त्याच्या शरीरातून रक्ताचा प्रवाह जखमी सापासारखा वाहू लागला.
तद्देशलीला तं दृष्ट्वा भग्नं तम इवेन्दुना । सविकासा घनानन्दा पूर्वलीलाम् उवाच ह
त्या ठिकाणी तो खचलेला पाहून, जसं चंद्रामुळे अंधार नाहीसा होतो तसं, तद्देशलीला आनंदाने फुलून आपल्या पूर्वीच्या खेळीची आठवण सांगू लागली.
देवि पश्य नृसिंहेन हतो भर्तायम् आवयोः । शक्तिकोटिनखैर् दैत्यस् सिन्धुर् उद्धुरकन्धरः
देवी, पाहा — नरसिंहाने आपल्या पतीचा वध केला आहे. त्या दैत्य सिंधूचा बलवान गळा सिंहाच्या तीक्ष्ण नखांनी फाडला गेला.
सरस्तलस्थनागेन्द्रवरहूङ्कृतवारिवत् । दिष्ट्योरस्य् अस्य निर्याति रक्तं शुलुशुलारवैः
सरसर वाहणाऱ्या वाऱ्यासारखा आवाज होत आहे, जणू सर्पराज असलेल्या सरोवरावर वारा घोंगावतो आहे. त्याच्या छातीमधून रक्त धारांनी वाहत आहे, जणू तीक्ष्ण बाणांचा आवाज येतो आहे.
हा कष्टं रथम् आनीतं सिन्धुर् आरोढुम् उद्यतः । सौवर्णं मैरवं शृङ्गं पुष्करावर्तको यथा
हाय, किती दु:खद आहे! सिंधूसाठी रथ आणला आहे, तो चढण्यासाठी तो सज्ज झाला आहे. तो रथ सोन्याचा आहे, मेरू पर्वताच्या शिखरासारखा तेजस्वी आणि कमळाच्या वावटळीसारखा फिरणारा आहे.
पश्य देवि रथो ऽस्यासौ मुद्गरेणावचूर्णितः । भ्रमत्पर्वतपातेन सौवर्णं नगरं यथा
देवी, पाहा, त्याचा रथ गदेद्वारे चुरडून टाकला आहे, जणू एखाद्या फिरत्या पर्वताच्या पडण्याने सोन्याचे नगरच नष्ट झाले आहे.
प्रवृत्तो रथम् आनीतम् आरोढुं पतिर् एष मे । कष्टं वज्रम् इवेन्द्रेण मुसुलं सिन्धुनेरितम्
माझे पती रथ घेऊन आले आणि चढायला निघाले, पण त्यांना जणू इंद्राच्या वज्राने किंवा समुद्राने फेकलेल्या गदेसारखे काहीतरी भीषण लागले.
वञ्चयित्वा विलासेन रथम् आरुह्य लाघवात् । पश्य भर्ता मदीयो ऽसौ चकास्ति नितरां रणे
त्यांनी आपल्या मोहाने मला फसवले आणि हलकेपणाने रथावर चढले—पहा, माझे पती रणांगणात किती तेजाने चमकत आहेत.
हा धिक् कष्टम् असौ सिन्धुर् आर्यपुत्ररथं बलात् । हरिश् श्वभ्रम् इवरूढः प्लवेनोन्तर् इव द्रुमम्
हाय, किती दु:खद आहे! त्या सिंधूने जबरदस्तीने आर्यपुत्राचा रथ हिसकावून घेतला, जणू एखादा माकड डोंगरावर चढतो किंवा हवेत झाडाची फांदी पकडतो.
खड्गेनारोहतो ऽस्यांसच्छिन्नो भर्ता विलोकय । पद्मरागगिरिर् द्योतम् इव मुञ्चति शोणितम्
पहा, माझे पती रथावर चढत असताना त्यांच्या खांद्यावर तलवारीने घाव बसला आणि जणू पांढऱ्या रंगाचा डोंगर रक्ताने चमकत आहे तसं त्यांचं रक्त सांडत आहे.
हा हा धिक् कष्टम् एतेन सिन्धुना खड्गधारया । जङ्घयोर् मे पतिश् छिन्नः क्रकचेनेव पादपः
अरे अरे, किती भयंकर! या सिंधूने तलवार चालवून माझ्या नवऱ्याचे पाय झाड कापल्यासारखे छाटले.
हा हा हतास्मि दग्धास्मि मृतास्म्य् अपहतास्मि च । मृणाले इव लूने मे पत्युर् द्वे अपि जानुनी
अरे अरे, मी संपले, जळून गेले, मेल्ये, उद्ध्वस्त झाले; माझ्या नवऱ्याची दोन्ही गुडघी कमळाच्या दांड्यासारखी छाटली गेली.
इत्य् उक्त्वा सा तदालोक्य भर्तृभावभयातुरा । लता परशुकृत्तेव मूर्छिता पतिता भुवि
असं म्हणून, ते पाहून, नवऱ्याच्या जीवाची भीती मनात घेऊन ती बिचारी वेल कुऱ्हाडीने छाटल्यासारखी बेशुद्ध पडली.
विदूरथो ऽपि निर्जानुः प्रहरन्न् एव विद्विषि । पपात स्यन्दने ऽप्य् आशु छिन्नमूल इव द्रुमः
विदूरथही, गुडघे छाटलेले असूनही, शत्रूवर वार करत करत, मुळासकट छाटलेल्या झाडासारखा पटकन रथावर कोसळला.
पतन्न् एवैष सूतेन रथेनैवापवाहितः । यदा तदाहतिं तस्य कण्ठे ऽदात् सिन्धुर् उद्धतः
तो पडत असतानाच सारथ्याने रथात बसवून त्याला दूर नेले; त्याच वेळी उसळलेल्या घोड्याने त्याच्या गळ्यावर जोरात मारले.
अर्धविच्छिन्नकण्ठो ऽसाव् अनुयातो ऽथ सिन्धुना । स्यन्दनेनाविशत् सद्म पद्मम् एवेन्दिरा यथा
त्याचा गळा अर्धवट तुटलेला असतानाही तो घोडा त्याच्या मागे धावत राहिला, आणि तो रथातून राजवाड्यात गेला, जणू लक्ष्मी कमळात शिरावी तसा.
सरस्वतीप्रभावाढ्यं तत् प्रवेष्टुम् असौ गृहम् । नाशकन् मषको मत्तो महाज्वालान्तरं यथा
सरस्वतीच्या सामर्थ्याने भरलेल्या त्या घरात तो प्रवेश करू शकला नाही; जसा मद्यधुंद माशी मोठ्या ज्वाळेतून जाऊ शकत नाही, तसा.
खड्गावकृत्तगलगर्तगलत्सवातरक्तच्छटाच्छुरितवस्त्रतनुत्रगात्रम् । तत्याज तं भगवतीम् अभितो गृहान्तस् सूतः प्रविश्य मृतितल्पतले गतारिम्
त्याच्या गळ्यात तलवारीने खोल जखम झाल्याने शरीर रक्ताने माखले होते, कपडेही लाल झाले होते. सारथ्याने त्याला देवीजवळ सोडले, स्वतः घरात जाऊन मृत्युपंथावर विसावला.
हतो राजा हतो राजा प्रतिराजेन संयुगे । इति शब्दे समुद्भूते राष्ट्रम् आसीद् भयाकुलम्
राजा मारला गेला, राजा मारला गेला, शत्रू राजाने युद्धात मारला — अशी हाक उठताच, सगळ्या राज्यात भीतीचे वातावरण पसरले.
भाण्डोपस्करभाराढ्यविद्रवत्सकलप्रजम् । साक्रन्दार्तकलत्राढ्यद्रवन्नागरं दुर्गमम्
लोकांनी आपली भांडीकुंडी आणि सामान घेऊन घाईघाईने पळ काढला; रडणाऱ्या बायांनी भरलेले शहर जणू एक पळणारे किल्ले झाले.
पलायमानसाक्रन्दमार्गाहृतवधूगणम् । अन्योऽन्यलुण्ठनव्यग्रलोकलग्नमहाहवम्
लोक पळत असताना रस्त्यावर रडारड ऐकू येत होती, काहींच्या बायका हिसकावून नेल्या जात होत्या, आणि सगळीकडे एकमेकांची लूट चालू होती.
परराष्ट्रजनानीकताण्डवोल्लासनारवम् । निरधिष्ठितमातङ्गहयचारपतज्जनम्
परक्यांच्या सैन्याच्या विजयाच्या नाचाचा गोंगाट शहरभर घुमत होता, आणि आता तिथे ना राजा, ना हत्ती, ना घोडे, ना गुप्तहेर, ना दूत उरले होते.