शराम्बुराशिमथनमत्तमुद्गरमन्दरम् । गदावदलनोद्युक्तदुर्वाराद्रिनिभाशनि
ती जणू बाणांच्या आणि पाण्याच्या महासागराला घुसळणाऱ्या मदमस्त मंदार पर्वतासारखी होती, भली मोठी गदा आणि प्रचंड वज्रासारखी, जे कोणत्याही अडथळ्याला सहज चिरून टाकायला सज्ज होती.
ऋष्टिवृष्टिप्रशमनभ्रमत्कुन्तेन्दुमण्डलम् । प्रासग्रसनसंरब्धप्रोद्यच्छङ्कुकृतान्तकम्
ती फिरणाऱ्या भाल्यांच्या वर्तुळासारखी होती, शस्त्रांचा मारा शांत करणारी, चंद्राभोवती ताऱ्यांनी वेढलेली जशी, आणि भाल्याच्या टोकाने गिळायला उत्सुक असलेला मृत्युदेव जसा.
चक्रार्धचटितोच्चाद्रिवज्रविज्वरपर्वतम् । शङ्कुशङ्कितशूत्कारकाशिशूलशिलातलम्
ती फिरणाऱ्या चक्राच्या अर्धवट चमक आणि वज्राच्या उष्णतेने भाजलेली पर्वतासारखी होती, तिच्या खडकाळ पृष्ठभागावर त्रिशूळांची चमक आणि लोखंडी अंकुशांच्या कडकडाटाने उजळलेली.
भुसुण्डीभण्डितोद्दण्डभिण्डिपालोडुमण्डलम् । परशूलकरानेकपरशूलूकलङ्घितम्
ती भूशुंडी, गदा आणि भींडिपाळ यांच्या गजराने दुमदुमणारी जागा होती, अनेक परशूधारी वीरांच्या परशूंच्या गतीने ओलांडलेली.
वहत्कचक्रकचवच्छिन्नचञ्चुरचामरम् । स्फुटच्चटचटास्फोटत्रुट्यत्त्रिपथगारयम्
त्या रणभूमीत शिरोमणी, मुकुट, चोच आणि पंखे तुटले होते, आणि मोठ्या आवाजाने फुटणाऱ्या, तडकणाऱ्या ध्वनींनी जणू गंगेची धारही तुटून गेली होती.
हेत्यश्रिचूर्णसंभारमहाभ्रमवितानकम् । अन्योऽन्यशस्त्रसंघट्टभ्रमज्ज्वालोल्लसत्तडित्
तिथे तुटलेल्या शस्त्रांच्या धुळीचे मोठे वादळ उठले होते, आणि एकमेकांच्या शस्त्रांच्या धडकेतून जणू ज्वाळांचा प्रकाश चमकत होता.
शब्दस्फुरद्विरिञ्चाण्डं घातभग्नकुलाचलम् । धारानिकृत्तशस्त्रौघम् अस्त्रयोर् युध्यमानयोः
त्या रणातील आवाज जणू ब्रह्मांड फुटल्यासारखा घुमत होता, अनेक कुळांचे डोंगर नष्ट झाले होते, आणि त्या दोन वीरांच्या युद्धात शस्त्रांच्या धाराही तुटून पडत होत्या.
सदस्त्रवारणेनैव यातः कालो बलात्मनः । स्वयं कियद्बल इति सिन्धौ तिष्ठति हेलया
फक्त शस्त्रांची परस्पर रोखणी करताच बलवानांचा काळ सरत होता; प्रत्येकजण आपल्या शक्तीवर विश्वास ठेवून त्या युद्धाच्या समुद्रात निर्धास्तपणे उभा होता.
विदूरथो ऽस्त्रम् आग्नेयं तत्याजाशनिशब्दवत् । ज्वालयाम् आस स रथं सिन्धोः कक्षम् इवारसम्
विदूरथाने अग्नीचे अस्त्र सोडले, ते वीजेच्या गडगडाटासारखे वाजले आणि त्याने रथाला पेटवून दिले, जणू काही नदीच्या काठावरच्या कोरड्या गवताला आग लावली.
एतस्मिन्न् अन्तरे व्योम्नि हेतिनिर्विवरोदरे । स सन्नाह इव प्रावृट्पयोदपटिनीव वा
याच वेळी, आकाशाच्या विशाल पोकळीत, युद्धाच्या मध्यभागी तो शस्त्रांनी सज्ज उभा राहिला, जणू पावसाने भरलेला काळा ढग पांघरूण घेतल्यासारखा.
अस्त्रराजेक्षणं कृत्वा युद्धं परमदारुणं । अन्योऽन्यं शमम् आयातौ सवीर्यौ सुभटाव् इव
दोघांनीही अस्त्रांचा राजा सोडून अत्यंत भयंकर युद्ध केले आणि दोन्ही शूर योद्धे, आपापली ताकद दाखवून, शेवटी एकमेकांशी संधी केली.
एतस्मिन्न् अन्तरे ऽस्त्राग्नी रथं कृत्वाशु भस्मसात् । प्राप दग्ध्वा वनं सिन्धुं मृगेन्द्रम् इव कन्दरात्
त्याच क्षणी, त्या अग्नीच्या अस्त्राने रथ क्षणात राख केला, मग ते जंगल जाळून, सिंह जसा गुहेतून बाहेर येतो तसं, नदीपर्यंत पोहोचले.
सिन्धुर् अभ्याशतो ऽग्न्यस्त्रं वारुणास्त्रेण शातयन् । रथं त्यक्त्वावनिं प्राप्य खड्गखेटकवान् अभूत्
नदी जवळच होती, तिने अग्निबाणाचा प्रतिकार करून वारुणबाण सोडला. मग रथ सोडून तो जमिनीवर उतरला आणि तलवार व ढाल घेऊन उभा राहिला.
अक्ष्णोर् निमेषमात्रेण रथाश्वानां रिपोः खुरान् । लुलाव करवालेन मृणालानीव लाघवात्
डोळ्याच्या एका क्षणातच, त्याने शत्रूच्या रथाच्या घोड्यांचे खुर तलवारीने इतक्या सहजपणे कापले जणू कमळाच्या देठासारखे.
विदूरथो ऽपि विरथो बभूव खेटकासिमान् । समायुधौ समोत्साहौ चेरतुर् मण्डलान्वितौ
विदूरथही आता रथाशिवाय ढाल व तलवार घेऊन उभा राहिला. दोन्ही वीर समसमान उत्साहाने आणि शस्त्रांनी सज्ज होऊन एकमेकाभोवती फिरत युद्धाला तयार झाले.
खड्गौ क्रकचतां यातौ मिथः प्रहरतोस् तयोः । दन्तमालेयम् अस्येव चलेचर्चयतः प्रजाः
त्यांच्या तलवारी एकमेकांवर आदळून करवतीसारख्या झाल्या, आणि लोक हे दृश्य बघत होते जणू कोणीतरी दात दातांवर घासत आहे.
शक्तिम् आदाय चिक्षेप खड्गं त्यक्त्वा विदूरथः । सिन्धाव् उद्घर्घरारावं महोत्पात इवाशनिम्
विदूरथाने भाला उचलून फेकला आणि तलवार बाजूला ठेवली. तो भाला समुद्रात पडताना मोठ्या गडगडाटासारखा आवाज करत होता, जणू काही मोठा संकट किंवा वीज कोसळली.
अविच्छिन्नं समायान्ती पतिता सास्य वक्षसि । अप्रियस्य यथा भर्तुर् अनिच्छन्ती स्वकामिनी
तो भाला थेट तुटता न थांबता त्याच्या छातीवर जाऊन आदळला, जसं एखादी प्रियसी आपल्याला नको असलेल्या नवऱ्यावर अनिच्छेने पडते.
तेन शक्तिप्रहारेण नासौ मरणम् आप्तवान् । केवलं रुधिरस्रोतो नागो जलम् इवात्यजत्
त्या भाल्याच्या घावाने त्याचा मृत्यू झाला नाही; फक्त त्याच्या शरीरातून रक्ताचा प्रवाह जखमी सापासारखा वाहू लागला.
तद्देशलीला तं दृष्ट्वा भग्नं तम इवेन्दुना । सविकासा घनानन्दा पूर्वलीलाम् उवाच ह
त्या ठिकाणी तो खचलेला पाहून, जसं चंद्रामुळे अंधार नाहीसा होतो तसं, तद्देशलीला आनंदाने फुलून आपल्या पूर्वीच्या खेळीची आठवण सांगू लागली.
देवि पश्य नृसिंहेन हतो भर्तायम् आवयोः । शक्तिकोटिनखैर् दैत्यस् सिन्धुर् उद्धुरकन्धरः
देवी, पाहा — नरसिंहाने आपल्या पतीचा वध केला आहे. त्या दैत्य सिंधूचा बलवान गळा सिंहाच्या तीक्ष्ण नखांनी फाडला गेला.
सरस्तलस्थनागेन्द्रवरहूङ्कृतवारिवत् । दिष्ट्योरस्य् अस्य निर्याति रक्तं शुलुशुलारवैः
सरसर वाहणाऱ्या वाऱ्यासारखा आवाज होत आहे, जणू सर्पराज असलेल्या सरोवरावर वारा घोंगावतो आहे. त्याच्या छातीमधून रक्त धारांनी वाहत आहे, जणू तीक्ष्ण बाणांचा आवाज येतो आहे.
हा कष्टं रथम् आनीतं सिन्धुर् आरोढुम् उद्यतः । सौवर्णं मैरवं शृङ्गं पुष्करावर्तको यथा
हाय, किती दु:खद आहे! सिंधूसाठी रथ आणला आहे, तो चढण्यासाठी तो सज्ज झाला आहे. तो रथ सोन्याचा आहे, मेरू पर्वताच्या शिखरासारखा तेजस्वी आणि कमळाच्या वावटळीसारखा फिरणारा आहे.
पश्य देवि रथो ऽस्यासौ मुद्गरेणावचूर्णितः । भ्रमत्पर्वतपातेन सौवर्णं नगरं यथा
देवी, पाहा, त्याचा रथ गदेद्वारे चुरडून टाकला आहे, जणू एखाद्या फिरत्या पर्वताच्या पडण्याने सोन्याचे नगरच नष्ट झाले आहे.
प्रवृत्तो रथम् आनीतम् आरोढुं पतिर् एष मे । कष्टं वज्रम् इवेन्द्रेण मुसुलं सिन्धुनेरितम्
माझे पती रथ घेऊन आले आणि चढायला निघाले, पण त्यांना जणू इंद्राच्या वज्राने किंवा समुद्राने फेकलेल्या गदेसारखे काहीतरी भीषण लागले.
वञ्चयित्वा विलासेन रथम् आरुह्य लाघवात् । पश्य भर्ता मदीयो ऽसौ चकास्ति नितरां रणे
त्यांनी आपल्या मोहाने मला फसवले आणि हलकेपणाने रथावर चढले—पहा, माझे पती रणांगणात किती तेजाने चमकत आहेत.
हा धिक् कष्टम् असौ सिन्धुर् आर्यपुत्ररथं बलात् । हरिश् श्वभ्रम् इवरूढः प्लवेनोन्तर् इव द्रुमम्
हाय, किती दु:खद आहे! त्या सिंधूने जबरदस्तीने आर्यपुत्राचा रथ हिसकावून घेतला, जणू एखादा माकड डोंगरावर चढतो किंवा हवेत झाडाची फांदी पकडतो.
खड्गेनारोहतो ऽस्यांसच्छिन्नो भर्ता विलोकय । पद्मरागगिरिर् द्योतम् इव मुञ्चति शोणितम्
पहा, माझे पती रथावर चढत असताना त्यांच्या खांद्यावर तलवारीने घाव बसला आणि जणू पांढऱ्या रंगाचा डोंगर रक्ताने चमकत आहे तसं त्यांचं रक्त सांडत आहे.
हा हा धिक् कष्टम् एतेन सिन्धुना खड्गधारया । जङ्घयोर् मे पतिश् छिन्नः क्रकचेनेव पादपः
अरे अरे, किती भयंकर! या सिंधूने तलवार चालवून माझ्या नवऱ्याचे पाय झाड कापल्यासारखे छाटले.
हा हा हतास्मि दग्धास्मि मृतास्म्य् अपहतास्मि च । मृणाले इव लूने मे पत्युर् द्वे अपि जानुनी
अरे अरे, मी संपले, जळून गेले, मेल्ये, उद्ध्वस्त झाले; माझ्या नवऱ्याची दोन्ही गुडघी कमळाच्या दांड्यासारखी छाटली गेली.