कुम्भाण्डकोत्ताण्डवदण्डपादक्षुब्धासृगुत्क्षिप्ततरङ्गसिक्तैः । सन्ध्याभ्रधारोत्करकोटिकान्तैर् भूतैर् असृक्स्रोतसि दत्तसेतु
कवटी, उन्मत्त नृत्य, दांडके आणि पायांनी रक्ताच्या लाटा उसळवल्या, त्या लाटांनी सगळीकडे शिंपडले गेले; संध्याकाळच्या ढगांसारखे तेजस्वी भूतांनी रक्ताच्या नद्यांवर पूल बांधले.
तस्मिंस् तदा वर्तमाने घोरे सम्रम्भविभ्रमे । सर्वारिसैन्यनाशार्थम् एकस् स्वबलशान्तये
त्या भयंकर गोंधळात, सर्व शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करण्यासाठी आणि आपल्या सैन्याला शांत करण्यासाठी, त्यांच्यातील एकाने पुढाकार घेतला.
सस्मार स्मृतिमान् अन्तर् अनन्तोदारधैर्यभृत् । अस्त्रम् अस्त्रेश्वरं श्रीमद् वैष्णवं शङ्करोपमम्
अंतःकरणात अपार, उदार धैर्य असलेला तो स्मरणशक्तीने संपन्न वीर, विष्णूच्या तेजस्वी आणि शिवाच्या बाणासारख्या सामर्थ्यवान अस्त्राचे स्मरण करू लागला.
अथ यो ऽसौ शरस् तेन वैष्णवास्त्राभिमन्त्रितः । मुक्तस् तस्य फलप्रान्ताद् उल्मुकानीव निर्ययुः
मग, वैष्णव मंत्राने अभिमंत्रित केलेला तो बाण सोडण्यात आला; त्याच्या टोकातून जणू काही ज्वलंत अंगारे उडावेत तसे प्रखर अस्त्रे बाहेर पडली.
पङ्क्तयस् स्फारचक्राणां शतार्कीकृतदिक्तटाः । गदानाम् अभियान्तीनां शतवंशीकृताम्बराः
फिरणाऱ्या चक्रांच्या रांगा, ज्यांचा प्रकाश दिशांना शंभर सूर्यांसारखा उजळवतो, आणि पुढे सरसावणाऱ्या गदांची दांडी आकाशात जणू शंभर बांबूच्या वेल्या उभ्या राहिल्यासारख्या दिसत होत्या.
वज्राणाम् उरुधाराणां शरच्छृङ्गीकृताम्बराः । पट्टिसानां च पट्टानां तीरवृक्षीकृताम्बराः
अनेक धारांनी युक्त वज्र, ज्यांच्या टोकांनी आकाश बाणांच्या शिखरांनी भरले होते, आणि भाले व तलवारी, ज्यांच्या पात्यांनी काठावर जणू झाडांचे जाळे तयार झाले होते.
अथ राजा द्वितीयो ऽपि वैष्णवास्त्रप्रशान्तये । ददौ वैष्णवम् एवास्त्रं शस्त्रनिष्ठीवपूरकम्
मग दुसऱ्या राजानेही वैष्णव अस्त्र शांत करण्यासाठी तेच वैष्णव अस्त्र सोडले, जे सर्व शस्त्रांना थोपवण्याची ताकद असलेले होते.
ततो ऽपि निर्ययुर् नद्यो हेतीनां हतहेतयः । शरशक्तिगदाप्रासपट्टिसादिपयोरयाः
त्यातूनही शस्त्रांची नद्या बाहेर पडल्या, ज्या इतर शस्त्रांची धार कमी करणाऱ्या होत्या—बाण, भाले, गदा, सुळी, तलवारी आणि कुऱ्हाडी यांच्या प्रवाहासारख्या.
शस्त्रास्त्रसरितां तासां व्योम्नि युद्धम् अवर्तत । रोदोरन्ध्रक्षयकरं कुलशैलेन्द्रदारणम्
आकाशात त्या शस्त्रांच्या आणि अस्त्रांच्या नद्यांचे युद्ध सुरू झाले, ज्यामुळे पर्वतांच्या दऱ्या नष्ट झाल्या आणि मोठ्या डोंगरांचे कडे तुटले.
शरशातितशूलाश्रिखड्गाकुट्टितपट्टिसम् । सुप्रासप्रहतप्रासं शूलशातितशक्तिकम्
बाणांनी फाडलेली भाले, तलवारीने फोडलेली काठ्या, बलवान सुळ्यांनी आपटलेली भाले, आणि भाल्यांनी तुटलेली शस्त्रे असे दृश्य होते.
शराम्बुराशिमथनमत्तमुद्गरमन्दरम् । गदावदलनोद्युक्तदुर्वाराद्रिनिभाशनि
ती जणू बाणांच्या आणि पाण्याच्या महासागराला घुसळणाऱ्या मदमस्त मंदार पर्वतासारखी होती, भली मोठी गदा आणि प्रचंड वज्रासारखी, जे कोणत्याही अडथळ्याला सहज चिरून टाकायला सज्ज होती.
ऋष्टिवृष्टिप्रशमनभ्रमत्कुन्तेन्दुमण्डलम् । प्रासग्रसनसंरब्धप्रोद्यच्छङ्कुकृतान्तकम्
ती फिरणाऱ्या भाल्यांच्या वर्तुळासारखी होती, शस्त्रांचा मारा शांत करणारी, चंद्राभोवती ताऱ्यांनी वेढलेली जशी, आणि भाल्याच्या टोकाने गिळायला उत्सुक असलेला मृत्युदेव जसा.
चक्रार्धचटितोच्चाद्रिवज्रविज्वरपर्वतम् । शङ्कुशङ्कितशूत्कारकाशिशूलशिलातलम्
ती फिरणाऱ्या चक्राच्या अर्धवट चमक आणि वज्राच्या उष्णतेने भाजलेली पर्वतासारखी होती, तिच्या खडकाळ पृष्ठभागावर त्रिशूळांची चमक आणि लोखंडी अंकुशांच्या कडकडाटाने उजळलेली.
भुसुण्डीभण्डितोद्दण्डभिण्डिपालोडुमण्डलम् । परशूलकरानेकपरशूलूकलङ्घितम्
ती भूशुंडी, गदा आणि भींडिपाळ यांच्या गजराने दुमदुमणारी जागा होती, अनेक परशूधारी वीरांच्या परशूंच्या गतीने ओलांडलेली.
वहत्कचक्रकचवच्छिन्नचञ्चुरचामरम् । स्फुटच्चटचटास्फोटत्रुट्यत्त्रिपथगारयम्
त्या रणभूमीत शिरोमणी, मुकुट, चोच आणि पंखे तुटले होते, आणि मोठ्या आवाजाने फुटणाऱ्या, तडकणाऱ्या ध्वनींनी जणू गंगेची धारही तुटून गेली होती.
हेत्यश्रिचूर्णसंभारमहाभ्रमवितानकम् । अन्योऽन्यशस्त्रसंघट्टभ्रमज्ज्वालोल्लसत्तडित्
तिथे तुटलेल्या शस्त्रांच्या धुळीचे मोठे वादळ उठले होते, आणि एकमेकांच्या शस्त्रांच्या धडकेतून जणू ज्वाळांचा प्रकाश चमकत होता.
शब्दस्फुरद्विरिञ्चाण्डं घातभग्नकुलाचलम् । धारानिकृत्तशस्त्रौघम् अस्त्रयोर् युध्यमानयोः
त्या रणातील आवाज जणू ब्रह्मांड फुटल्यासारखा घुमत होता, अनेक कुळांचे डोंगर नष्ट झाले होते, आणि त्या दोन वीरांच्या युद्धात शस्त्रांच्या धाराही तुटून पडत होत्या.
सदस्त्रवारणेनैव यातः कालो बलात्मनः । स्वयं कियद्बल इति सिन्धौ तिष्ठति हेलया
फक्त शस्त्रांची परस्पर रोखणी करताच बलवानांचा काळ सरत होता; प्रत्येकजण आपल्या शक्तीवर विश्वास ठेवून त्या युद्धाच्या समुद्रात निर्धास्तपणे उभा होता.
विदूरथो ऽस्त्रम् आग्नेयं तत्याजाशनिशब्दवत् । ज्वालयाम् आस स रथं सिन्धोः कक्षम् इवारसम्
विदूरथाने अग्नीचे अस्त्र सोडले, ते वीजेच्या गडगडाटासारखे वाजले आणि त्याने रथाला पेटवून दिले, जणू काही नदीच्या काठावरच्या कोरड्या गवताला आग लावली.
एतस्मिन्न् अन्तरे व्योम्नि हेतिनिर्विवरोदरे । स सन्नाह इव प्रावृट्पयोदपटिनीव वा
याच वेळी, आकाशाच्या विशाल पोकळीत, युद्धाच्या मध्यभागी तो शस्त्रांनी सज्ज उभा राहिला, जणू पावसाने भरलेला काळा ढग पांघरूण घेतल्यासारखा.
अस्त्रराजेक्षणं कृत्वा युद्धं परमदारुणं । अन्योऽन्यं शमम् आयातौ सवीर्यौ सुभटाव् इव
दोघांनीही अस्त्रांचा राजा सोडून अत्यंत भयंकर युद्ध केले आणि दोन्ही शूर योद्धे, आपापली ताकद दाखवून, शेवटी एकमेकांशी संधी केली.
एतस्मिन्न् अन्तरे ऽस्त्राग्नी रथं कृत्वाशु भस्मसात् । प्राप दग्ध्वा वनं सिन्धुं मृगेन्द्रम् इव कन्दरात्
त्याच क्षणी, त्या अग्नीच्या अस्त्राने रथ क्षणात राख केला, मग ते जंगल जाळून, सिंह जसा गुहेतून बाहेर येतो तसं, नदीपर्यंत पोहोचले.
सिन्धुर् अभ्याशतो ऽग्न्यस्त्रं वारुणास्त्रेण शातयन् । रथं त्यक्त्वावनिं प्राप्य खड्गखेटकवान् अभूत्
नदी जवळच होती, तिने अग्निबाणाचा प्रतिकार करून वारुणबाण सोडला. मग रथ सोडून तो जमिनीवर उतरला आणि तलवार व ढाल घेऊन उभा राहिला.
अक्ष्णोर् निमेषमात्रेण रथाश्वानां रिपोः खुरान् । लुलाव करवालेन मृणालानीव लाघवात्
डोळ्याच्या एका क्षणातच, त्याने शत्रूच्या रथाच्या घोड्यांचे खुर तलवारीने इतक्या सहजपणे कापले जणू कमळाच्या देठासारखे.
विदूरथो ऽपि विरथो बभूव खेटकासिमान् । समायुधौ समोत्साहौ चेरतुर् मण्डलान्वितौ
विदूरथही आता रथाशिवाय ढाल व तलवार घेऊन उभा राहिला. दोन्ही वीर समसमान उत्साहाने आणि शस्त्रांनी सज्ज होऊन एकमेकाभोवती फिरत युद्धाला तयार झाले.
खड्गौ क्रकचतां यातौ मिथः प्रहरतोस् तयोः । दन्तमालेयम् अस्येव चलेचर्चयतः प्रजाः
त्यांच्या तलवारी एकमेकांवर आदळून करवतीसारख्या झाल्या, आणि लोक हे दृश्य बघत होते जणू कोणीतरी दात दातांवर घासत आहे.
शक्तिम् आदाय चिक्षेप खड्गं त्यक्त्वा विदूरथः । सिन्धाव् उद्घर्घरारावं महोत्पात इवाशनिम्
विदूरथाने भाला उचलून फेकला आणि तलवार बाजूला ठेवली. तो भाला समुद्रात पडताना मोठ्या गडगडाटासारखा आवाज करत होता, जणू काही मोठा संकट किंवा वीज कोसळली.
अविच्छिन्नं समायान्ती पतिता सास्य वक्षसि । अप्रियस्य यथा भर्तुर् अनिच्छन्ती स्वकामिनी
तो भाला थेट तुटता न थांबता त्याच्या छातीवर जाऊन आदळला, जसं एखादी प्रियसी आपल्याला नको असलेल्या नवऱ्यावर अनिच्छेने पडते.
तेन शक्तिप्रहारेण नासौ मरणम् आप्तवान् । केवलं रुधिरस्रोतो नागो जलम् इवात्यजत्
त्या भाल्याच्या घावाने त्याचा मृत्यू झाला नाही; फक्त त्याच्या शरीरातून रक्ताचा प्रवाह जखमी सापासारखा वाहू लागला.
तद्देशलीला तं दृष्ट्वा भग्नं तम इवेन्दुना । सविकासा घनानन्दा पूर्वलीलाम् उवाच ह
त्या ठिकाणी तो खचलेला पाहून, जसं चंद्रामुळे अंधार नाहीसा होतो तसं, तद्देशलीला आनंदाने फुलून आपल्या पूर्वीच्या खेळीची आठवण सांगू लागली.