वज्रभीत्येव पक्षाढ्यं पर्वतप्रकरं पुनः । स्वप्नदृष्टं जगद् इव सङ्कल्पपुरपूरवत्
पर्वतांची रांग जणू वज्राच्या भीतीने पंखांनी झाकली गेल्यासारखी दिसत होती, आणि ते सर्व जग जणू एखाद्या स्वप्नात पाहिल्यासारखं, किंवा कल्पनेच्या नगरीसारखं भरून गेलं होतं.
ततस् तमोऽस्त्रम् असृजत् सिन्धुर् अन्धान्धकारदम् । तेनान्धकारो ववृधे कृष्णाभ्रजठरोपमः
तेव्हा समुद्राने अंधाराचं अस्त्र सोडलं, त्यामुळे घनदाट, डोळ्यांना दिसू न देणारा अंधार पसरला; तो अंधार काळ्या ढगाच्या पोटासारखा वाढत गेला.
रोदोरन्ध्रे प्रविसृत एकार्णव इवाभवत् । मत्स्या इवाभवञ् शैलास् ताराश् च मणयो ऽभवन्
त्या अंधाराने पर्वतांच्या फटींमधून पसरून एकसंध समुद्रासारखं रूप घेतलं; पर्वत जणू मासे झाले आणि तारे जणू रत्नांसारखे चमकू लागले.
अन्धकारः प्रववृधे मषीपङ्कार्णवोपमः । कज्जलाचलसम्भारो धुतः कल्पान्तरैर् अपि
अंधार इतका वाढला की तो जणू शाईच्या चिखलासारखा अथांग सागर झाला; तो काळ्या काजळाच्या राशीसारखा होता, आणि तो अगदी अनेक कल्पांनंतरही नाहीसा होत नव्हता.
अन्धकूपे निपतिता इवासन् सकलाः प्रजाः । कल्पान्त इव संशेमुर् व्यवहारा दिशां प्रति
सगळ्या माणसांना जणू काही काळोख्या विहिरीत पडल्यासारखं वाटत होतं; जसं युगाच्या शेवटी होतं, तसं सगळीकडचे व्यवहार थांबले होते.
विदूरथो ऽथ मार्ताण्डम् अस्त्रं ब्रह्माण्डमण्डपे । ददाव् अस्त्रविदां श्रेष्ठः पुष्टमन्त्रविचेष्टितः
मग विदूरथ, शस्त्रविद्येत सर्वांत श्रेष्ठ, पुष्ट करणाऱ्या मंत्रांनी समर्थ झाल्यावर, ब्रह्मांडाच्या गाभ्यात सूर्यास्त्र सोडले.
अथोदितस् तमोऽम्भोधिम् अर्कागस्त्यो गभस्तिभिः । अपिबत् कृष्णम् अम्भोदं शरत्काल इवामलः
मग जसा सूर्य अगस्त्य आपल्या किरणांनी अंधाराचा समुद्र प्यायला लागतो, तसा तो शुद्ध आणि शरद ऋतूसारखा दिसत होता.
अन्धकाराम्बरोन्मुक्ता विरेजुर् अमला दिशः । भूपतेः पुरतः कान्ता इव रम्यपयोधराः
अंधाराचं आवरण दूर झाल्यावर त्या निर्मळ दिशा चमकू लागल्या, जणू राजाच्या समोर सुंदर स्त्रिया रम्य वक्षस्थळांसह उभ्या आहेत.
ययुः प्रकटताम् अन्तर् अखिला वनराजयः । लोभकज्जलजालेन मुक्ता इव सतां धियः
सर्व वनांच्या रांगा स्पष्टपणे दिसू लागल्या, जसे सज्जनांच्या मनातून लोभाच्या काळोखाचा जाळा सुटला की त्यांची बुद्धी निर्मळ होते.
अथ कोपाकुलस् सिन्धू राक्षसास्त्रं महाभयम् । क्षणाद् उदीरयाम् आस मन्त्रोदितशरात्मकम्
मग, रागाने उसळलेल्या समुद्रांनी क्षणातच मंत्राच्या बाणांनी बनलेले भयंकर राक्षसी अस्त्र सोडले.
उदगुर् भीषणा दिग्भ्यस् सरुषो वनराक्षसाः । पातालगजहूङ्कारक्षुब्धा इव महार्णवाः
सर्व दिशांनी रागाने भरलेले भयंकर वनराक्षस उगवले, जणू पाताळातील हत्तीच्या गर्जनेने समुद्र ढवळून निघाले आहेत.
कपिलोर्ध्वजटाधूम्रास् स्फुटच्चटचटारवाः । अग्नयो लेलिहानोग्रजिह्वा अर्द्रेन्धना इव
कपिला रंगाच्या उंच जटांमधून धूर निघत होता, जोरात चिटचिट आवाज करत, जणू ओलसर इंधनावर ताव मारणाऱ्या प्रचंड जिभेच्या ज्वाळा असलेल्या अग्निसारखे ते दिसत होते.
सावर्तवृत्तयो व्योम्नि भीमडक्कारटाङ्कृताः । अग्निदाहमहाधूमविपुला इव सोल्मुकाः
आकाशात वावटळीप्रमाणे फिरत, त्यांनी भीषण, मोठ्या ढोलासारखे आवाज केले, जणू काही जळत्या उल्कांचा मोठा धूर मागे येतो आहे.
दंष्ट्राबिसाङ्कुराक्रान्तमुखपङ्कजदेहकाः । उत्थिता लोमनिर्यातदुष्प्रज्वालजटा इव
त्यांची शरीरं, कमळासारख्या चेहऱ्यांवर उगवलेल्या सुळ्यांनी भरलेली, जणू अंगावरील रोमकूपांतून भडकणाऱ्या जटा जिवंत होऊन वर येतात तशी उठली.
निगिरन्तः प्रधावन्तो गर्जन्तस् तर्जिताशयाः । जटोज्ज्वालितडित्पुञ्जजलदास् सजला इव
ते गिळत, धावत, गर्जना करत, धमकी देणाऱ्या वृत्तीने वागत होते; जणू त्यांच्या जटांमधून वीज चमकत आहे आणि पावसाळी ढग पेटून उठले आहेत.
एतस्मिन्न् अन्तरे तस्मिंल् लीलानाथो विदूरथः । नारायणास्त्रं प्रददौ दुष्टभूतनिवारणम्
याच वेळी, लीला यांच्या नाथ विदूरथ यांनी दुष्ट भुतांना दूर करणारे नारायणास्त्र सोडले.
उदीर्यमाण एवास्मिन्न् अस्त्रराजे तु राजयः । राक्षसानां प्रशेमुस् ता अन्धकारा इवोदये
त्या महान अस्त्राचा प्रहार होताच, राक्षसांची सारी सैन्ये जशी सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो तशी क्षणात अदृश्य झाली.
प्रमृष्टराक्षसानीकम् अभवद् भुवनत्रयम् । शरदीव गताम्भोदं व्योम निर्मलम् आबभौ
राक्षसांची फौज पूर्णपणे नष्ट झाली आणि तीनही लोकं जणू शरद ऋतूतले मेघ गेले की आकाश स्वच्छ आणि निर्मळ दिसते तशी उजळून गेली.
अथ सिन्धुर् मुमोचास्त्रम् आग्नेयं ज्वलिताम्बरम् । जज्वलुः ककुभस् तेन कल्पाग्निवलिता इव
मग सिंधूने अग्नीचे अस्त्र सोडले, ते आकाशात जळत गेले; त्या अस्त्रामुळे दिशांना जणू प्रलयाच्या आगीने वेढले आहे असे वाटले.
धूमाम्बुदभरच्छन्ना बभूवुस् सकला दिशः । गगनप्रोत्थपातालतिमिराकुलिता इव
धूर आणि मेघ यांच्या गर्द झाकेत सर्व दिशांना अंधार पसरला, जणू आकाश आणि पाताळ दोन्ही दाट काळोखाने भरून गेले आहेत.
बभुः प्रज्वालिताकारा गिरयः काञ्चना इव । प्रफुल्लनवनीरन्ध्रचण्पकौघवना इव
पर्वत अगदी तेजाने झळकत होते, जणू काही ते सोन्याचे बनले आहेत. फुलांनी बहरलेल्या बागा आणि चंपकाच्या घनदाट झाडांसारखे ते दिसत होते.
ययुर् व्योमाद्रिदिक्कुञ्जा ज्वालाजालजटालताम् । कुङ्कुमेनोत्सवे मृत्योस् समालब्धा इवासृजा
आकाश, पर्वत आणि दिशा यांच्या कुंजात जणू ज्वाळांचा गुंता पसरला होता, मृत्यूच्या सणात कुंकवाच्या रंगासारखे रक्त मिळाले आहे असे वाटत होते.
ज्वलिता जनतान्तैकशङ्किनासन्नभस्स्पृशा । सहस्राकृतिनोर् वेणवलिता इव सागराः
लोकांना फक्त जवळच्या प्रकाशाचा स्पर्श होईल याची भीती वाटत होती आणि ते जळत होते, जणू सहस्र रूप असलेल्या व्यक्तीच्या वेणूने समुद्र वळवले आहेत.
जित्वा रिपुं पुनर् असौ यथा प्रहरते तथा । वारुणं विससर्जास्त्रं पूजयित्वा विदूरथः
शत्रूला हरवल्यावर पुन्हा कसा वार करतात तसेच, विदूरथाने वरुणाची पूजा करून आपले अस्त्र सोडले.
आययुस् सलिलापूरास् तमःपूरा इवाभितः । अधस्ताद् ऊर्ध्वतो दिग्भ्यो द्रवरूपा इवाद्रयः
सर्व बाजूंनी पाण्याच्या लाटा जणू काळोखाच्या लाटांसारख्या पुढे आल्या; पर्वत जणू द्रवरूप झालेले, खालीवर आणि सर्व दिशांनी वाहू लागले.
भागा इव शरद्व्योम्नो द्रुतपाता इवाम्बुदाः । महार्णवा इवोर्ध्वस्थाः कुलशैलशिला इव
त्या जणू शरद ऋतूच्या आकाशाचे तुकडे होते, झपाट्याने पडणाऱ्या ढगांसारखे, उंच उभे असलेले मोठे समुद्र किंवा पर्वतरांगांच्या खडकांसारखे वाटत होते.
तमालौघा इवोड्डीनास् सञ्चिता इव रात्रयः । कज्जलौघा इवोद्धूता लोकालोक इवोत्तटः
त्या जणू तामाल वृक्षांच्या गर्द झाडीसारख्या उंचावल्या, रात्र एकत्र जमावी तशा दिसत होत्या, किंवा काजळाच्या राशीसारख्या हलवल्या गेल्या, तर कधी लोकालोक पर्वताच्या कडेसारख्या वाटत.
रसातलगुहाभोगा इव व्योमदिदृक्षवः । महाघुरघुरारावरंहोबृंहितमूर्तयः
त्या जणू पाताळातील गुंफांसारख्या वळणदार होत्या, आकाश पाहण्याची ओढ त्यांना होती, आणि त्यांच्या रूपातून मोठ्या गडगडाटाचा आवाज घुमत होता.
तापाग्निसन्ततिलतां सा चचामाम्बुसंहतिः । भुवनव्यापिनी सन्ध्याम् आशु कृष्णेव यामिनी
त्या उष्णतेच्या ज्वाळांमध्ये वेलीसारखी ती जलराशी संध्याकाळी फारच लवकर सर्व जगभर पसरली, जशी रात्र दिवसामागे येते.
ताम् अग्निसन्ततिं पीत्वा पूरयाम् आस भूतलम् । जलश्रीस् सन्ततं देहं निर्द्रवव्यक्तिम् ईयुषी
ती ज्वाळांची रास पिऊन, पाण्याने सगळं भूधर भरून टाकलं; ते अखंड वाहणारे पाणी आपली ओलसरता गमावून स्पष्ट दिसू लागलं.