तच् छरार्णवम् आमत्तम् अपिबत् सिन्धुवाडवः । शरोष्मणाप्य् अगम्येन जह्नुर् मन्दाकिनीम् इव
त्या बाणांच्या समुद्राला सिंधूच्या ज्वाळेने पिऊन टाकले, जशी जह्नुने आपल्या असह्य उष्णतेने मंदाकिनी नदीला गिळून टाकले.
बाणवर्षेण सकलं सायकौघं घनं घनम् । भित्त्वा ततो ऽप्य् अधःकृत्वा चिक्षेप गगनार्णवे
घनदाट बाणांच्या वर्षावाने त्याने त्या बाणांच्या ढगाला भेदून खाली लोटले आणि आकाशाच्या समुद्रात फेकून दिले.
यथा दीपस्य शान्तस्य न परिज्ञायते गतिः । तस्य सायकसङ्घस्य न विज्ञाता तथा गतिः
जसा विझलेल्या दिव्याची दिशा कळत नाही, तशीच त्या असंख्य बाणांची वाट कुणालाही समजली नाही.
तं छित्त्वा सायकासारं स्वशराम्बुधरं घनम् । व्योम्नि प्रसारयाम् आस सरच्छवशवान्वितम्
त्याने त्या बाणांच्या प्रवाहाला छेदून, आपल्या घनदाट बाणांचा मेघ आकाशात पसरवला, ज्यात वीरांचे मृतदेहही होते.
विदूरथस् तम् अप्य् आशु व्यधमत् सायकोत्तमैः । सामान्यजलदं मत्तकल्पान्तपवनो यथा
विदूरथाने तेही बाणांच्या उत्तम वर्षावाने झटकन उधळून लावले, जसा प्रलयकाळचा वेडसर वारा साध्या ढगाला फेकून देतो.
कृतप्रतिकृतैर् एवं बाणवर्षैर् महीपती । व्यर्थीकृतैर् अनयतां प्रहारम् अविरामिणौ
अशा प्रकारे, एकमेकांच्या बाणांच्या वर्षावांना उत्तर देत, दोन्ही राजे थांबता थांबता एकमेकांवर वार करत राहिले, आणि एकमेकांचे हल्ले व्यर्थ ठरवत राहिले.
अथाददे मोहनास्त्रं सिन्धुर् गन्धर्वसौहृदात् । प्राप्तं तेन ययुर् लोका विना मोहं विदूरथम्
मग सिंधूने गंधर्वांशी मैत्री म्हणून मोहास्त्र उचलले; त्याच्या प्रभावाने विदूरथ सोडून बाकी सगळे लोक भ्रमित झाले.
न्यस्तशस्त्राम्बरा मूका विषण्णवदनेक्षणाः । मृता इवाभवन् योधाश् चित्रन्यस्ता इवाथवा
तेव्हा सर्व योद्धे शस्त्र आणि वस्त्रे बाजूला ठेवून गप्प झाले, त्यांचे चेहरे उतरले; ते जणू काही मेलेलेच दिसत होते, किंवा जसे चित्रात रंगवलेले असतात तसे वाटत होते.
यावद् विदूरथरथो मोहेनायाति मन्दताम् । तावद् विदूरथो राजा प्रबोधास्त्रम् उपादधे
विदूरथाचा रथ मोहाच्या प्रभावामुळे जसा मंदावला, तसा विदूरथ राजाने जागृतीचे अस्त्र हातात घेतले.
ततः प्रबोधम् आपन्ना प्रजा प्रातर् इवाब्जिनी । विदूरथे ऽभवत् सिन्धुः क्रुद्धोत्क इव राक्षसे
नंतर, जसे लोकांना जागृती मिळाली, तसे प्रातःकाळच्या कमळांसारखे ते उमलले; विदूरथामध्ये जणू एखाद्या राक्षसावर संतापलेला समुद्र उसळला.
नागास्त्रम् आदधे भीमं पाशबन्धनखेददम् । तेनाभवन् नभो व्याप्तं भोगिभिः पर्वतोपमैः
त्याने भीषण नागास्त्र उचलले, ज्यामुळे बांधणीची वेदना होत होती; त्या अस्त्रामुळे आकाश पर्वतासारख्या मोठ्या नागांनी भरून गेले.
सर्पैर् विवलिता भूमिर् मृणालैस् सरसी यथा । सम्पन्ना गिरयस् सर्वे कृष्णपन्नगकम्बलाः
सर्पांनी पृथ्वी जशी वळवळू लागली, तशी एखाद्या सरोवरात कमळाच्या दांड्यांनी होते; सर्व पर्वते काळ्या सर्पांच्या चादरींनी झाकले गेले.
पदार्थास् सर्व एवेमे पिहिता अहिविग्रहैः । सपर्वतवनाभोगा ययौ विवशतां मही
सर्व वस्तूंच्या रूपावर सर्पांनी झाक घातली होती; डोंगर आणि जंगलांनी नटलेली पृथ्वी अगदी असहाय झाली.
धूताङ्गारकणाकीर्णा विषवेगस्य शंसिनी । ववुर् उष्णोष्णनीहारा वातज्वलनरेणवः
विषाच्या जोराचा इशारा देणारे, अगदी गरम आणि राखेने भरलेले वारे जोरात वाहू लागले; त्यांच्या उष्णतेमुळे जणू ज्वालांनी उठलेली धूळ वाऱ्यात मिसळली.
विदूरथो ऽथ सौपर्णम् आदधे ऽस्त्रं महास्त्रवित् । उदगुर् गरुडास् तेन सौवर्णा इव पर्वताः
मग विदूरथ या महान अस्त्रशास्त्रज्ञाने सूपर्ण नावाचं अस्त्र उचललं; त्याच्या प्रभावाने, सोन्यासारखे तेजस्वी गरुड जणू डोंगरासारखे उगवले.
काञ्चनीकृतसर्वाशास् सर्वाशपरिपूरकाः । पक्षपर्वतसंरम्भजनितप्रलयानिलाः
सर्व दिशांना सोन्यासारखं तेज आलं आणि त्या पूर्णपणे उजळून गेल्या; डोंगराएवढ्या पंख असलेल्या पक्ष्यांच्या गोंधळामुळे प्रलयासारखी वारे उठली.
घोणाविवलनाकृष्टश्वसद्भुजगमण्डलाः । महाघरघरारावपूरिताम्भोदषण्डकाः
सापांच्या फणा हलताना त्यांच्या श्वासाने आणि फुसफुसाटाने आकाशातल्या ढगांच्या गटात मोठा गडगडाट भरून गेला.
भूपूरकं तु सर्पौघं स सुपर्णघनो ऽपिबत् । कृष्टं शलशलायन्तम् अगस्त्य इव वारिधिम्
म्हणून मग त्या बलाढ्य गरुडाने जमिनीवर पसरलेल्या सापांच्या झुंडीला, अगस्ती ऋषींनी समुद्र पिऊन टाकावा तसा, फडफडाट आणि फुसफुसाट करत असताना गिळून टाकले.
सर्पकम्बलनिर्मुक्तं भूमण्डलम् अराजत । विशालम् इव नीरन्ध्रम् इव निर्वारि राशि वा
सापांच्या पांघरुणातून मुक्त झालेली पृथ्वी मोठी, अखंड आणि चमचमणारी वाटू लागली, जणू काही पांढऱ्या चांदीसारखी, कुठेही पाणी नाही आणि कुठेही तडा नाही.
ततस् तद्गरुडानीकं क्वाप्य् अगच्छद् अदृश्यताम् । दीपौघ इव वातेन शरदीवाभ्रमण्डलम्
मग ते गरुडांचे सैन्य कुठेतरी अदृश्य झाले, जणू वाऱ्याने विखुरलेली दिव्यांची माळ किंवा शरद ऋतूतील ढगांचा समूह.
वज्रभीत्येव पक्षाढ्यं पर्वतप्रकरं पुनः । स्वप्नदृष्टं जगद् इव सङ्कल्पपुरपूरवत्
पर्वतांची रांग जणू वज्राच्या भीतीने पंखांनी झाकली गेल्यासारखी दिसत होती, आणि ते सर्व जग जणू एखाद्या स्वप्नात पाहिल्यासारखं, किंवा कल्पनेच्या नगरीसारखं भरून गेलं होतं.
ततस् तमोऽस्त्रम् असृजत् सिन्धुर् अन्धान्धकारदम् । तेनान्धकारो ववृधे कृष्णाभ्रजठरोपमः
तेव्हा समुद्राने अंधाराचं अस्त्र सोडलं, त्यामुळे घनदाट, डोळ्यांना दिसू न देणारा अंधार पसरला; तो अंधार काळ्या ढगाच्या पोटासारखा वाढत गेला.
रोदोरन्ध्रे प्रविसृत एकार्णव इवाभवत् । मत्स्या इवाभवञ् शैलास् ताराश् च मणयो ऽभवन्
त्या अंधाराने पर्वतांच्या फटींमधून पसरून एकसंध समुद्रासारखं रूप घेतलं; पर्वत जणू मासे झाले आणि तारे जणू रत्नांसारखे चमकू लागले.
अन्धकारः प्रववृधे मषीपङ्कार्णवोपमः । कज्जलाचलसम्भारो धुतः कल्पान्तरैर् अपि
अंधार इतका वाढला की तो जणू शाईच्या चिखलासारखा अथांग सागर झाला; तो काळ्या काजळाच्या राशीसारखा होता, आणि तो अगदी अनेक कल्पांनंतरही नाहीसा होत नव्हता.
अन्धकूपे निपतिता इवासन् सकलाः प्रजाः । कल्पान्त इव संशेमुर् व्यवहारा दिशां प्रति
सगळ्या माणसांना जणू काही काळोख्या विहिरीत पडल्यासारखं वाटत होतं; जसं युगाच्या शेवटी होतं, तसं सगळीकडचे व्यवहार थांबले होते.
विदूरथो ऽथ मार्ताण्डम् अस्त्रं ब्रह्माण्डमण्डपे । ददाव् अस्त्रविदां श्रेष्ठः पुष्टमन्त्रविचेष्टितः
मग विदूरथ, शस्त्रविद्येत सर्वांत श्रेष्ठ, पुष्ट करणाऱ्या मंत्रांनी समर्थ झाल्यावर, ब्रह्मांडाच्या गाभ्यात सूर्यास्त्र सोडले.
अथोदितस् तमोऽम्भोधिम् अर्कागस्त्यो गभस्तिभिः । अपिबत् कृष्णम् अम्भोदं शरत्काल इवामलः
मग जसा सूर्य अगस्त्य आपल्या किरणांनी अंधाराचा समुद्र प्यायला लागतो, तसा तो शुद्ध आणि शरद ऋतूसारखा दिसत होता.
अन्धकाराम्बरोन्मुक्ता विरेजुर् अमला दिशः । भूपतेः पुरतः कान्ता इव रम्यपयोधराः
अंधाराचं आवरण दूर झाल्यावर त्या निर्मळ दिशा चमकू लागल्या, जणू राजाच्या समोर सुंदर स्त्रिया रम्य वक्षस्थळांसह उभ्या आहेत.
ययुः प्रकटताम् अन्तर् अखिला वनराजयः । लोभकज्जलजालेन मुक्ता इव सतां धियः
सर्व वनांच्या रांगा स्पष्टपणे दिसू लागल्या, जसे सज्जनांच्या मनातून लोभाच्या काळोखाचा जाळा सुटला की त्यांची बुद्धी निर्मळ होते.
अथ कोपाकुलस् सिन्धू राक्षसास्त्रं महाभयम् । क्षणाद् उदीरयाम् आस मन्त्रोदितशरात्मकम्
मग, रागाने उसळलेल्या समुद्रांनी क्षणातच मंत्राच्या बाणांनी बनलेले भयंकर राक्षसी अस्त्र सोडले.