विदूरथाच् छरासारा अजस्रम् अभिनिर्ययुः । अब्धेर् इव पयःपूरास् सूर्याद् इव मरीचयः
विदूरथाच्या धनुष्यातून बाणांचा सतत ओघ वाहत होता, जसा समुद्रातून पाण्याचा पूर वाहतो किंवा सूर्यापासून किरणे पसरतात.
प्रचण्डपवनोद्धूतपुष्पाणीव महातरोः । अयःपिण्डाद् इवोत्तप्तताडिताः कणपङ्क्तयः
ते बाण जणू प्रचंड वाऱ्याने झाडावरून उडणाऱ्या फुलांसारखे, किंवा तापलेल्या लोखंडावरून उडणाऱ्या ठिणग्यांसारखे उडत होते.
धाराः पयोमुच इव शीकरा इव निर्झरात् । तत्पुराग्निमहादाहात् स्फुलिङ्गा इव भास्वराः
पावसाच्या ढगातून पडणाऱ्या धारांसारख्या, धबधब्यातून उडणाऱ्या थेंबांसारख्या, किंवा मोठ्या नगरात लागलेल्या आगीतून उडणाऱ्या तेजस्वी ठिणग्यांसारख्या त्या ज्वाळा पसरल्या.
तयोश् चटचटास्फोटं शृण्वन् कोदण्डयोर् द्वयोः । बलद्वयम् अभूत् प्रेक्षामूकं शान्त इवाम्बुधिः
त्या दोन्ही धनुष्यांचा कडकडणारा आवाज ऐकून, दोन्ही सैन्ये जणू काही समुद्र शांत झाल्यासारखी, नुसती पाहात मुकाट्याने उभी राहिली.
वहन्ति स्म शरापूरा गङ्गापूर इवाम्बरे । सिन्धोर् अभिमुखं यक्षघर्घरारवरंहसः
गंगेच्या पुरासारखा बाणांचा महापूर आकाशातून वाहू लागला, आणि यक्षांच्या गडगडाटासारख्या गर्जनेसह तो समुद्राकडे धावू लागला.
कचत्कनकनाराचशरवर्षाण्य् अनारतम् । वहच्छवशवाशब्दं निर्ययुर् धनुर् अम्बुदात्
धनुष्यांच्या मेघातून सोन्याच्या टोकांचे बाण सतत पाऊस पडावा तसे कोसळू लागले, आणि मृत्यूमुखी पडणाऱ्यांच्या भीषण किंकाळ्यांसह ते बाहेर पडू लागले.
बाणमन्दाकिनीपूरं व्रजन्तं सिन्धुपूरणे । वातायनात् तम् आलोक्य लीला तत्पुरवासिनी
आपल्या खिडकीतून बघताना, बाणांची नदी जणू समुद्र भरून टाकायला पुढे येते आहे असं पाहून, त्या नगरातील स्त्रीने खेळकरपणे ते दृश्य पाहिलं.
तेन बाणसमूहेन जयम् आशङ्क्य भर्तरि । उवाच वाक्यम् आनन्दविकसन्मुखपङ्कजा
त्या बाणांच्या गर्दीमुळे आपल्या पतीचा विजय निश्चित आहे असं वाटून, आनंदानं फुललेल्या कमळासारख्या चेहऱ्याने तिने असे शब्द सांगितले:
जय देवि जयत्य् एष नाथो ऽस्माकं विलोकय । किलानेन शरौघेन मेरुर् अप्य् एति चूर्णताम्
जय देवी! आपला स्वामी जिंकतोय—पाहा! या बाणांच्या प्रवाहाने तर मेरू पर्वतसुद्धा धुळीला मिळेल.
तस्याम् एवं वदन्त्यां तु घनस्नेहरवाकुलम् । प्रेक्षणव्यग्रयोर् देव्योर् हसन्त्योर् मानुषं हृदा
ती असे बोलत असताना, तिच्या आवाजात गहिरी माया भरली होती. त्या दोन देवता डोळ्यांत लक्ष देऊन, हसत हसत, माणसांसारखे प्रेम त्यांच्या हृदयात अनुभवत होत्या.
तच् छरार्णवम् आमत्तम् अपिबत् सिन्धुवाडवः । शरोष्मणाप्य् अगम्येन जह्नुर् मन्दाकिनीम् इव
त्या बाणांच्या समुद्राला सिंधूच्या ज्वाळेने पिऊन टाकले, जशी जह्नुने आपल्या असह्य उष्णतेने मंदाकिनी नदीला गिळून टाकले.
बाणवर्षेण सकलं सायकौघं घनं घनम् । भित्त्वा ततो ऽप्य् अधःकृत्वा चिक्षेप गगनार्णवे
घनदाट बाणांच्या वर्षावाने त्याने त्या बाणांच्या ढगाला भेदून खाली लोटले आणि आकाशाच्या समुद्रात फेकून दिले.
यथा दीपस्य शान्तस्य न परिज्ञायते गतिः । तस्य सायकसङ्घस्य न विज्ञाता तथा गतिः
जसा विझलेल्या दिव्याची दिशा कळत नाही, तशीच त्या असंख्य बाणांची वाट कुणालाही समजली नाही.
तं छित्त्वा सायकासारं स्वशराम्बुधरं घनम् । व्योम्नि प्रसारयाम् आस सरच्छवशवान्वितम्
त्याने त्या बाणांच्या प्रवाहाला छेदून, आपल्या घनदाट बाणांचा मेघ आकाशात पसरवला, ज्यात वीरांचे मृतदेहही होते.
विदूरथस् तम् अप्य् आशु व्यधमत् सायकोत्तमैः । सामान्यजलदं मत्तकल्पान्तपवनो यथा
विदूरथाने तेही बाणांच्या उत्तम वर्षावाने झटकन उधळून लावले, जसा प्रलयकाळचा वेडसर वारा साध्या ढगाला फेकून देतो.
कृतप्रतिकृतैर् एवं बाणवर्षैर् महीपती । व्यर्थीकृतैर् अनयतां प्रहारम् अविरामिणौ
अशा प्रकारे, एकमेकांच्या बाणांच्या वर्षावांना उत्तर देत, दोन्ही राजे थांबता थांबता एकमेकांवर वार करत राहिले, आणि एकमेकांचे हल्ले व्यर्थ ठरवत राहिले.
अथाददे मोहनास्त्रं सिन्धुर् गन्धर्वसौहृदात् । प्राप्तं तेन ययुर् लोका विना मोहं विदूरथम्
मग सिंधूने गंधर्वांशी मैत्री म्हणून मोहास्त्र उचलले; त्याच्या प्रभावाने विदूरथ सोडून बाकी सगळे लोक भ्रमित झाले.
न्यस्तशस्त्राम्बरा मूका विषण्णवदनेक्षणाः । मृता इवाभवन् योधाश् चित्रन्यस्ता इवाथवा
तेव्हा सर्व योद्धे शस्त्र आणि वस्त्रे बाजूला ठेवून गप्प झाले, त्यांचे चेहरे उतरले; ते जणू काही मेलेलेच दिसत होते, किंवा जसे चित्रात रंगवलेले असतात तसे वाटत होते.
यावद् विदूरथरथो मोहेनायाति मन्दताम् । तावद् विदूरथो राजा प्रबोधास्त्रम् उपादधे
विदूरथाचा रथ मोहाच्या प्रभावामुळे जसा मंदावला, तसा विदूरथ राजाने जागृतीचे अस्त्र हातात घेतले.
ततः प्रबोधम् आपन्ना प्रजा प्रातर् इवाब्जिनी । विदूरथे ऽभवत् सिन्धुः क्रुद्धोत्क इव राक्षसे
नंतर, जसे लोकांना जागृती मिळाली, तसे प्रातःकाळच्या कमळांसारखे ते उमलले; विदूरथामध्ये जणू एखाद्या राक्षसावर संतापलेला समुद्र उसळला.
नागास्त्रम् आदधे भीमं पाशबन्धनखेददम् । तेनाभवन् नभो व्याप्तं भोगिभिः पर्वतोपमैः
त्याने भीषण नागास्त्र उचलले, ज्यामुळे बांधणीची वेदना होत होती; त्या अस्त्रामुळे आकाश पर्वतासारख्या मोठ्या नागांनी भरून गेले.
सर्पैर् विवलिता भूमिर् मृणालैस् सरसी यथा । सम्पन्ना गिरयस् सर्वे कृष्णपन्नगकम्बलाः
सर्पांनी पृथ्वी जशी वळवळू लागली, तशी एखाद्या सरोवरात कमळाच्या दांड्यांनी होते; सर्व पर्वते काळ्या सर्पांच्या चादरींनी झाकले गेले.
पदार्थास् सर्व एवेमे पिहिता अहिविग्रहैः । सपर्वतवनाभोगा ययौ विवशतां मही
सर्व वस्तूंच्या रूपावर सर्पांनी झाक घातली होती; डोंगर आणि जंगलांनी नटलेली पृथ्वी अगदी असहाय झाली.
धूताङ्गारकणाकीर्णा विषवेगस्य शंसिनी । ववुर् उष्णोष्णनीहारा वातज्वलनरेणवः
विषाच्या जोराचा इशारा देणारे, अगदी गरम आणि राखेने भरलेले वारे जोरात वाहू लागले; त्यांच्या उष्णतेमुळे जणू ज्वालांनी उठलेली धूळ वाऱ्यात मिसळली.
विदूरथो ऽथ सौपर्णम् आदधे ऽस्त्रं महास्त्रवित् । उदगुर् गरुडास् तेन सौवर्णा इव पर्वताः
मग विदूरथ या महान अस्त्रशास्त्रज्ञाने सूपर्ण नावाचं अस्त्र उचललं; त्याच्या प्रभावाने, सोन्यासारखे तेजस्वी गरुड जणू डोंगरासारखे उगवले.
काञ्चनीकृतसर्वाशास् सर्वाशपरिपूरकाः । पक्षपर्वतसंरम्भजनितप्रलयानिलाः
सर्व दिशांना सोन्यासारखं तेज आलं आणि त्या पूर्णपणे उजळून गेल्या; डोंगराएवढ्या पंख असलेल्या पक्ष्यांच्या गोंधळामुळे प्रलयासारखी वारे उठली.
घोणाविवलनाकृष्टश्वसद्भुजगमण्डलाः । महाघरघरारावपूरिताम्भोदषण्डकाः
सापांच्या फणा हलताना त्यांच्या श्वासाने आणि फुसफुसाटाने आकाशातल्या ढगांच्या गटात मोठा गडगडाट भरून गेला.
भूपूरकं तु सर्पौघं स सुपर्णघनो ऽपिबत् । कृष्टं शलशलायन्तम् अगस्त्य इव वारिधिम्
म्हणून मग त्या बलाढ्य गरुडाने जमिनीवर पसरलेल्या सापांच्या झुंडीला, अगस्ती ऋषींनी समुद्र पिऊन टाकावा तसा, फडफडाट आणि फुसफुसाट करत असताना गिळून टाकले.
सर्पकम्बलनिर्मुक्तं भूमण्डलम् अराजत । विशालम् इव नीरन्ध्रम् इव निर्वारि राशि वा
सापांच्या पांघरुणातून मुक्त झालेली पृथ्वी मोठी, अखंड आणि चमचमणारी वाटू लागली, जणू काही पांढऱ्या चांदीसारखी, कुठेही पाणी नाही आणि कुठेही तडा नाही.
ततस् तद्गरुडानीकं क्वाप्य् अगच्छद् अदृश्यताम् । दीपौघ इव वातेन शरदीवाभ्रमण्डलम्
मग ते गरुडांचे सैन्य कुठेतरी अदृश्य झाले, जणू वाऱ्याने विखुरलेली दिव्यांची माळ किंवा शरद ऋतूतील ढगांचा समूह.