चोदयत्य् आशु तत् तस्य तदा सम्पादयाम्य् अहम् । यो यथा चोदयति मां तस्य तिष्ठामि तत्फला
तो मला जे काही करायला लावतो, ते मी लगेच पूर्ण करते. जो जसा मला साद घालतो, त्याला तसंच फळ मिळतं.
न स्वभावोद्यतं धत्ते वह्नेर् औष्ण्यम् इवैष मे । जयस् स्यान् मम संग्राम इत्य् अनेनास्मि पूजिता
माझ्या स्वभावाने मी काही करत नाही, जसं अग्नीला स्वतःहून उष्णता नसते. 'माझा युद्धात विजय होवो' या इच्छेने त्याने मला पूजले म्हणून मी त्याच्याकडून सन्मानित झाले.
प्रतिमारूपिणी तेन फलम् आप्नोत्य् असौ तथा । विदूरथेनैतम् अर्थं असञ्चिन्त्यास्मि बोधिता
प्रतिमेच्या रूपात जाऊन त्याने तसंच फळ मिळवलं; विदूरथानं हा विषय विचारात न घेता मी त्याला हे समजावलं.
अनेन चैव मुक्तस् स्याम् अहम् इत्य् अस्मि भाविता । तस्माद् विदूरथो देहं तं प्राप्य सह भार्यया
आणि या विचारानं मी मुक्त होईल असं ठरवलं; म्हणूनच विदूरथानं तो देह आणि त्याची पत्नी मिळवली.
त्वयानया च कालेन बाले मुक्तो भविष्यति । एतदीयस् त्व् अयं शत्रुस् सिन्धुनाम महीपतिः । हत्वैनं वसुधापीठे जयी राज्यं करिष्यति
तू आणि ही दोघं योग्य वेळी, हे बाळ, मुक्त होतील; याचा शत्रू सिंधू नावाचा राजा आहे; त्याला पृथ्वीच्या गादीवर मारून, हा विजय मिळवून राज्य करील.
चेलुस् तिमिरसंघाता बलानीवालिरूपिणः । असृजीव शवान्य् आसन् सन्ध्यायां तारका दिवि
अंधाराचे ढग बलवान सैन्यासारखे हलू लागले; प्रेतांसारखी निष्प्राण शरीरं पडली, आणि संध्याकाळी आकाशात तारे चमकू लागले.
शनैर् विकटतां जग्मू रणाकाशाद्रिभूमयः । भुवनं कज्जलाम्भोधेर् इवोत्क्षिप्तम् अराजत
हळूहळू रणभूमीच्या डोंगराळ जागा फारच भीषण दिसू लागल्या; जणू काही हे जग काळ्या शाईच्या समुद्रातून वर काढल्यासारखं चमकत होतं.
पेतुः कनकनिष्ष्यन्दसुन्दरा रविरश्मयः । शैलेषु वरवीरेषु रणरक्तच्छटा इव
सूर्याच्या सोन्यासारख्या सुंदर किरणांनी डोंगरांवर आणि शूर वीरांवर प्रकाश टाकला, जणू रणातील रक्ताच्या तेजासारखा तो उजेड पसरला.
अदृश्यत ततो व्योम तथा रणमहीतलम् । बाहुभिर् भ्रान्तभुजगं प्रभाभिः कीर्णकाञ्चनम्
नंतर आकाश आणि रणभूमी अशी दिसू लागली की, हात जणू सर्पासारखे इकडून तिकडे फिरत होते आणि त्यांच्या तेजामुळे सोन्यासारखा प्रकाश सर्वत्र पसरला होता.
कुण्डलैः कीर्णरत्नौघं शिरोभिर् वृद्धपङ्कजम् । आयुधैः खगनीरन्ध्रं शरैश् शरभनिर्भरम्
कर्णफुलांनी रत्नांची लयलूट झाली होती; छिन्नशिरांनी रणभूमी जणू वयोवृद्ध कमळांनी भरलेलं तळं वाटत होतं; शस्त्रांनी आकाश छिद्रित झालं होतं आणि बाणांनी ते जणू हरिणांच्या कळपाने भरून गेलं होतं.
रक्ताभास्थिरसन्ध्याढ्यं ससिद्धपुरुषं शवैः । हारैस् ससर्पनिर्मोकं पटैर् एवांशुसङ्कुलम्
रक्तसरख्या संध्येच्या गडद प्रकाशाने भरलेली, सिद्ध पुरुष आणि मृतदेहांनी गच्च झालेली; हारांनी सजलेली, सापांची कात सगळीकडे पडलेली, आणि कापडांचे तुकडे किरणांत गुंतलेले.
लसल्लतापताकाभिर् ऊरुभिः कृततोरणम् । हस्तपादैः पल्लवितं शरैश् शरवनोपमम्
हलणाऱ्या वेलांच्या पताकांनी, मांड्यांनी कमानी तयार झाल्या आहेत; हातपाय सगळीकडे विखुरलेले, बाणांच्या जाळीसारखे दिसत आहेत.
शस्त्रांशुशाद्वलश्यामं शस्त्रतार्णैस् ससैकतम् । कीर्णम् आयुधमालाभिर् उन्मत्तम् इव भैरवम्
शस्त्रांच्या चमकदार प्रकाशाने हिरव्या कुरणासारखे काळसर, वाळू आणि तुटलेल्या शस्त्रांनी मिसळलेले; हातांच्या माळांनी भरलेले, वेडसर आणि भीतीदायक वाटणारे.
फुल्लाशोकवनाकारं शस्त्रसंघट्टवह्निभिः । उद्घुङ्घुमं महाशब्दैर् विद्रवत्सिद्धनायकम्
फुललेल्या अशोकाच्या बनासारखे दिसणारे, शस्त्रांच्या धडाक्याने जणू ज्वाळा उठलेल्या; मोठ्या आवाजांनी घुमणारे, ज्यामुळे सिद्धांचा नायक घाबरून पळून जातो.
सौवर्णरचिताकारं बालार्ककचितायुधैः । प्रासासिचक्रशक्त्यृष्टिमुद्गरारणितान्तरम्
सोन्याने घडवलेले, लहान सूर्यासारख्या तेजस्वी शस्त्रांनी सजलेले ते युद्धभूमीचे रूप होते. त्यात भाले, तलवारी, चक्र, भाले, गदा आणि युद्धाचा गजर यांचा समावेश होता.
एतस्मिन्न् अन्तरे सेनास् सर्वास् सङ्क्षयम् आययुः । आसीद् रणाङ्गनं शून्यम् इवाल्पोभयसैनिकम्
इतक्यात सगळ्या सैन्यांचा संहार झाला; युद्धभूमी ओस पडली, दोन्ही बाजूंना थोडेच सैनिक उरले.
छिन्नभिन्नमृतध्वस्तयातविद्रुतमानवम् । पतच्छवमहाराशिपङ्कस्रवदसृक्सरित्
काही सैनिक छिन्नभिन्न, काही मृत, काही पळालेले; पडलेल्या मृतदेहांचे ढीग, रक्ताच्या नद्यांनी वाहणारे चिखल.
वहद्रक्तनदीरंहःप्रोह्यमानशवोत्करम् । भुसुण्डीशक्तिकुन्तासिस्थूलपाषाणसङ्कुलम्
रक्ताच्या नद्यांचा भार वाहणारी, वाहून नेलेले मृतदेहांचे ढीग, आणि बाण, भाले, तलवारी, मोठे दगड यांनी भरलेली ती युद्धभूमी होती.
शूरशस्त्राहतिच्छिन्नकबन्धपतनान्वितम् । तालताण्डविवेतालकुलारब्धकलारवम्
शूरांच्या शस्त्रांच्या घावांनी छाटलेली, डोकी नसलेली धडं रणभूमीत विखुरलेली होती. वेताळांच्या टोळ्यांचा गोंगाट तिथे घुमत होता, जणू ताडांच्या झाडांचा वेडावाकडा नाच सुरू आहे.
शून्ये रणाङ्गने दीप्तौ पद्मसिन्धुरथौ चलौ । अदृश्येतां नभश्चिह्नौ चन्द्रसूर्यौ दिवीव तौ
रिकाम्या, प्रखर रणभूमीत, दोघेही कमळासारख्या रथांवरून फिरताना दिसत होते. आकाशातल्या चंद्रसूर्यासारखे ते तेजस्वी आणि उठून दिसत होते.
चक्रशूलभुसुण्डर्ष्टिप्रासायुधसमाकुलौ । सहस्रेण सहस्रेण वीराणां परिवारितौ
चक्र, भाला, गदा, शूल, प्रास अशा विविध शस्त्रांनी सज्ज, हजारो वीरांनी त्यांना चौफेर वेढले होते.
विचरन्तौ यथाकामं मण्डले विततावनौ । सचीत्कारमहाचक्रपिष्टानेकमृतामृतौ
ते दोघे मनमुराद त्या विस्तीर्ण रणभूमीत फिरत होते. वीरांच्या आरोळ्या, मोठ्या चाकांचा गडगडाट, आणि मृत व वाचलेल्यांच्या गर्दीत ते वावरत होते.
तरन्तौ रक्तसरितो मत्तवारणलीलया । केशशेवलसञ्छन्नचक्ररक्तजलार्द्रकौ
ते दोघे मदमस्त हत्तींसारखे सहजपणे रक्ताच्या नद्या ओलांडत होते, त्यांच्या रथांची चाकं लाल पाण्यात भिजली होती आणि केस व आतड्यांनी झाकली गेली होती.
वहच्चक्राहतिक्षोभपातिताकुलवारणौ । मणिमुक्ताझणत्काररणत्कूवरकोटरौ
त्यांच्या रथांच्या चाकांच्या जोराने अनेक वेडे हत्ती खाली पडत होते, आणि त्या रथांवरचे मणी व मोत्यांचे आवाज आणि सजवलेल्या जुव्यांचा खणखणाट घुमत होता.
वाताहतपताकाग्रपटत्पटपटारवौ । अनुयातौ महावीरैर् भूरिभिर् भीतसैनिकैः
वाऱ्याने फडकणाऱ्या त्यांच्या पताका मोठ्या आवाजात फडफडत होत्या, आणि त्यांच्यामागे अनेक शूरवीर आणि असंख्य घाबरलेले सैनिक चालले होते.
भारान् दधद्भिः कुन्तानां शराणां धनुषाम् अपि । शक्तीनां प्रासशङ्कूनां चक्राणां कचतां रुचा
त्यांच्या खांद्यावर भाले, बाण, धनुष्य, शूल, भाले, काटेरी शस्त्रं आणि फिरत्या चक्रांचा तेजस्वी प्रकाश यांचा मोठा भार होता.
तत्र तौ क्षणम् आवृत्य मण्डलैर् भूरिमण्डलैः । उभौ व्यतिबभूवाते संमुखाव् आयुधाम्बुदौ
तेथे दोघेही क्षणभर मोठ्या वर्तुळांनी वेढले गेले होते, आणि दोघेही एकमेकांसमोर उभे राहिले, जणू काही शस्त्रांचा मेघ एकमेकांसमोर उभा आहे.
नाराचधारानिकरविक्षेपकरकाघनौ । अन्योऽन्यम् अभिगर्जन्तौ मत्ताब्धिजलदाव् इव
बाणांच्या सतत माऱ्याने त्यांचे हात जाड झाले होते, आणि ते एकमेकांवर गरजत होते, जणू काही उन्मत्त वादळी मेघ एकमेकांवर गर्जना करत आहेत.
तयोः प्रहरतोर् बाणान् वसुधा नरसिंहयोः । पाषाणमुसुलाकारा व्योमविस्तारिणो ऽभवन्
त्या दोन्ही नरसिंहांसारख्या वीरांनी एकमेकांवर प्रहार करत असताना, त्यांच्या बाणांनी आकाशात दगड आणि गदेसारखे आकार घेतले आणि सर्वत्र पसरले.
करवालफलाः केचिन् मुद्गराननकाः परे । शितचक्रमुखाः केचित् केचित् परशुवक्त्रकाः
त्यातील काही बाण तलवारीच्या पात्यासारखे, काही गदा आणि मुसळीप्रमाणे, काही तीक्ष्ण चक्राच्या कडेसारखे, तर काही कुऱ्हाडीच्या तोंडासारखे होते.