उत्तस्थुर् नृत्तयात्रायां कबन्धनटपङ्क्तयः । जगुर् उच्चै रणद्रोहं पिशाच्यो रणदारिकाः
नाचाच्या मिरवणुकीत शिरच्छेद झालेली शरीरं उभी राहिली; युद्धातील फसवणुकीचे गाणे राक्षसी युवतींनी मोठ्याने गायले.
उदगुर् मत्तसङ्घट्टत्क्रेङ्कारा दन्तिनां बले । ऊहुः क्षेपणपाषाणमत्तनद्यो नभस्तले
मद्यधुंद हत्तींच्या सैन्याने एकमेकांना धडक देत मोठ्या आवाजात गर्जना केली; नशेत असलेल्या नद्यांनी आकाशातून फेकलेले दगड वाहून नेले.
पेतुश् च रथसङ्घातास् संशुष्कवनपर्णवत् । निर्ययुर् लोहिता नद्यो रणाद्रेर् मृतिवर्षिणः
रथांचे तुकडे कोरड्या पानांसारखे खाली कोसळले; युद्धाच्या पर्वतावरून मृतांचे पाऊस पडत लाल नद्या बाहेर पडल्या.
प्रशेमुः पांसवो रक्तैस् तमांस्य् आयुधवह्निभिः । युद्धैकध्यानतश् शब्दा भयानि मृतिनिश्चयैः
रक्ताने काळवंडलेली धूळ शस्त्रांच्या आगीने शांत झाली; युद्धातच गुंतलेल्या आवाजांनी मृत्यू निश्चित असल्याचा भयानक धसका दिला.
अभवत् केवलं युद्धं सशब्दम् असमं भ्रमम् । अनाकुलाम्बुवाहाभखड्गवीचिसझाङ्कृतम्
तेथे केवळ मोठा आणि गोंधळलेला संग्राम उसळला, सर्वत्र गोंगाट आणि गोंधळ पसरला, तलवारींच्या लाटा एकमेकांवर आदळत होत्या, पण वरचे आकाशातील ढग मात्र शांतच राहिले.
षवषवरवसंवहच्छरौघं कटकटरवसंपतद्भुसुण्डि । झणझणरवसंमिलन्महास्त्रं निशि नवरणम् आस सुप्तवत् तत्
सेनांचा धडाका जणू शवयात्रेच्या काठ्यांचा आवाज, बाणांचा मारा जणू मुसळधार पावसासारखा, मोठ्या अस्त्रांची टक्कर कडकडणाऱ्या आवाजासारखी होती; पण रात्री सर्व काही झोपेत गुडूप असल्यासारखे शांत दिसत होते.
एतस्मिन् वर्तमाने तु घोरे समरसम्भ्रमे । लीलाद्वयम् उवाचेदं ज्ञप्तिं भगवतीं पुरः
या भयंकर आणि गोंधळलेल्या युद्धात, ज्ञानदेवीने आपल्या समोर उभ्या असलेल्या स्वतःच्या रूपाला हसत-हसत विचारले.
देवि कस्माद् अकस्मान् नो भर्ता जयति नो रणे । वद त्वय्य् अपि तुष्टायाम् अस्मिन् विद्रुतवारणे
देवी, या युद्धात आपला स्वामी ना जिंकतो ना हरतो, असे का? सांग ना, कारण तू समाधानी असतानाही या रणभूमीत हत्ती पळत आहेत.
चिरम् आराधितानेन विदूरथनृपारिणा । अहं प्रतिजयार्थेन न विदूरथभूभुजा
हा विदूरथ राजा मला खूप दिवसांपासून भक्तीपूर्वक पूजतो आहे, पण विजयासाठी विदूरथ राजाने मला कधीच पूजले नाही.
तेनासाव् एव जयति जीयते न विदूरथः । ज्ञप्तिर् अन्तर्गता संविद् एषासौ यद् यथा यदा
म्हणून फक्त तोच जिंकतो; विदूरथ जिंकू शकत नाही. हीच अंतःकरणातली जाणीव, हीच समजूत, सगळं कधी आणि कसं घडेल ते ठरवते.
चोदयत्य् आशु तत् तस्य तदा सम्पादयाम्य् अहम् । यो यथा चोदयति मां तस्य तिष्ठामि तत्फला
तो मला जे काही करायला लावतो, ते मी लगेच पूर्ण करते. जो जसा मला साद घालतो, त्याला तसंच फळ मिळतं.
न स्वभावोद्यतं धत्ते वह्नेर् औष्ण्यम् इवैष मे । जयस् स्यान् मम संग्राम इत्य् अनेनास्मि पूजिता
माझ्या स्वभावाने मी काही करत नाही, जसं अग्नीला स्वतःहून उष्णता नसते. 'माझा युद्धात विजय होवो' या इच्छेने त्याने मला पूजले म्हणून मी त्याच्याकडून सन्मानित झाले.
प्रतिमारूपिणी तेन फलम् आप्नोत्य् असौ तथा । विदूरथेनैतम् अर्थं असञ्चिन्त्यास्मि बोधिता
प्रतिमेच्या रूपात जाऊन त्याने तसंच फळ मिळवलं; विदूरथानं हा विषय विचारात न घेता मी त्याला हे समजावलं.
अनेन चैव मुक्तस् स्याम् अहम् इत्य् अस्मि भाविता । तस्माद् विदूरथो देहं तं प्राप्य सह भार्यया
आणि या विचारानं मी मुक्त होईल असं ठरवलं; म्हणूनच विदूरथानं तो देह आणि त्याची पत्नी मिळवली.
त्वयानया च कालेन बाले मुक्तो भविष्यति । एतदीयस् त्व् अयं शत्रुस् सिन्धुनाम महीपतिः । हत्वैनं वसुधापीठे जयी राज्यं करिष्यति
तू आणि ही दोघं योग्य वेळी, हे बाळ, मुक्त होतील; याचा शत्रू सिंधू नावाचा राजा आहे; त्याला पृथ्वीच्या गादीवर मारून, हा विजय मिळवून राज्य करील.
चेलुस् तिमिरसंघाता बलानीवालिरूपिणः । असृजीव शवान्य् आसन् सन्ध्यायां तारका दिवि
अंधाराचे ढग बलवान सैन्यासारखे हलू लागले; प्रेतांसारखी निष्प्राण शरीरं पडली, आणि संध्याकाळी आकाशात तारे चमकू लागले.
शनैर् विकटतां जग्मू रणाकाशाद्रिभूमयः । भुवनं कज्जलाम्भोधेर् इवोत्क्षिप्तम् अराजत
हळूहळू रणभूमीच्या डोंगराळ जागा फारच भीषण दिसू लागल्या; जणू काही हे जग काळ्या शाईच्या समुद्रातून वर काढल्यासारखं चमकत होतं.
पेतुः कनकनिष्ष्यन्दसुन्दरा रविरश्मयः । शैलेषु वरवीरेषु रणरक्तच्छटा इव
सूर्याच्या सोन्यासारख्या सुंदर किरणांनी डोंगरांवर आणि शूर वीरांवर प्रकाश टाकला, जणू रणातील रक्ताच्या तेजासारखा तो उजेड पसरला.
अदृश्यत ततो व्योम तथा रणमहीतलम् । बाहुभिर् भ्रान्तभुजगं प्रभाभिः कीर्णकाञ्चनम्
नंतर आकाश आणि रणभूमी अशी दिसू लागली की, हात जणू सर्पासारखे इकडून तिकडे फिरत होते आणि त्यांच्या तेजामुळे सोन्यासारखा प्रकाश सर्वत्र पसरला होता.
कुण्डलैः कीर्णरत्नौघं शिरोभिर् वृद्धपङ्कजम् । आयुधैः खगनीरन्ध्रं शरैश् शरभनिर्भरम्
कर्णफुलांनी रत्नांची लयलूट झाली होती; छिन्नशिरांनी रणभूमी जणू वयोवृद्ध कमळांनी भरलेलं तळं वाटत होतं; शस्त्रांनी आकाश छिद्रित झालं होतं आणि बाणांनी ते जणू हरिणांच्या कळपाने भरून गेलं होतं.
रक्ताभास्थिरसन्ध्याढ्यं ससिद्धपुरुषं शवैः । हारैस् ससर्पनिर्मोकं पटैर् एवांशुसङ्कुलम्
रक्तसरख्या संध्येच्या गडद प्रकाशाने भरलेली, सिद्ध पुरुष आणि मृतदेहांनी गच्च झालेली; हारांनी सजलेली, सापांची कात सगळीकडे पडलेली, आणि कापडांचे तुकडे किरणांत गुंतलेले.
लसल्लतापताकाभिर् ऊरुभिः कृततोरणम् । हस्तपादैः पल्लवितं शरैश् शरवनोपमम्
हलणाऱ्या वेलांच्या पताकांनी, मांड्यांनी कमानी तयार झाल्या आहेत; हातपाय सगळीकडे विखुरलेले, बाणांच्या जाळीसारखे दिसत आहेत.
शस्त्रांशुशाद्वलश्यामं शस्त्रतार्णैस् ससैकतम् । कीर्णम् आयुधमालाभिर् उन्मत्तम् इव भैरवम्
शस्त्रांच्या चमकदार प्रकाशाने हिरव्या कुरणासारखे काळसर, वाळू आणि तुटलेल्या शस्त्रांनी मिसळलेले; हातांच्या माळांनी भरलेले, वेडसर आणि भीतीदायक वाटणारे.
फुल्लाशोकवनाकारं शस्त्रसंघट्टवह्निभिः । उद्घुङ्घुमं महाशब्दैर् विद्रवत्सिद्धनायकम्
फुललेल्या अशोकाच्या बनासारखे दिसणारे, शस्त्रांच्या धडाक्याने जणू ज्वाळा उठलेल्या; मोठ्या आवाजांनी घुमणारे, ज्यामुळे सिद्धांचा नायक घाबरून पळून जातो.
सौवर्णरचिताकारं बालार्ककचितायुधैः । प्रासासिचक्रशक्त्यृष्टिमुद्गरारणितान्तरम्
सोन्याने घडवलेले, लहान सूर्यासारख्या तेजस्वी शस्त्रांनी सजलेले ते युद्धभूमीचे रूप होते. त्यात भाले, तलवारी, चक्र, भाले, गदा आणि युद्धाचा गजर यांचा समावेश होता.
एतस्मिन्न् अन्तरे सेनास् सर्वास् सङ्क्षयम् आययुः । आसीद् रणाङ्गनं शून्यम् इवाल्पोभयसैनिकम्
इतक्यात सगळ्या सैन्यांचा संहार झाला; युद्धभूमी ओस पडली, दोन्ही बाजूंना थोडेच सैनिक उरले.
छिन्नभिन्नमृतध्वस्तयातविद्रुतमानवम् । पतच्छवमहाराशिपङ्कस्रवदसृक्सरित्
काही सैनिक छिन्नभिन्न, काही मृत, काही पळालेले; पडलेल्या मृतदेहांचे ढीग, रक्ताच्या नद्यांनी वाहणारे चिखल.
वहद्रक्तनदीरंहःप्रोह्यमानशवोत्करम् । भुसुण्डीशक्तिकुन्तासिस्थूलपाषाणसङ्कुलम्
रक्ताच्या नद्यांचा भार वाहणारी, वाहून नेलेले मृतदेहांचे ढीग, आणि बाण, भाले, तलवारी, मोठे दगड यांनी भरलेली ती युद्धभूमी होती.
शूरशस्त्राहतिच्छिन्नकबन्धपतनान्वितम् । तालताण्डविवेतालकुलारब्धकलारवम्
शूरांच्या शस्त्रांच्या घावांनी छाटलेली, डोकी नसलेली धडं रणभूमीत विखुरलेली होती. वेताळांच्या टोळ्यांचा गोंगाट तिथे घुमत होता, जणू ताडांच्या झाडांचा वेडावाकडा नाच सुरू आहे.
शून्ये रणाङ्गने दीप्तौ पद्मसिन्धुरथौ चलौ । अदृश्येतां नभश्चिह्नौ चन्द्रसूर्यौ दिवीव तौ
रिकाम्या, प्रखर रणभूमीत, दोघेही कमळासारख्या रथांवरून फिरताना दिसत होते. आकाशातल्या चंद्रसूर्यासारखे ते तेजस्वी आणि उठून दिसत होते.