गर्भवासम् इवापन्नं तेनासीत् तन्महापुरम् । मूर्खत्वं यौवनेनेव घनताम् आययौ तमः
त्या महानगराचं जणू गर्भात बंद झाल्यासारखं झालं; अज्ञान जसं तारुण्यात वाढतं तसं तिथे काळोख जाड झाला.
प्रययुः क्वापि दीपौघा दिवसेनेव तारकाः । आययुर् बलम् आलोला नैशभूतपरम्पराः
कुठेतरी दिव्यांच्या झुंडी दिवसात तारे जशा नाहीशा होतात तशा निघून गेल्या; आणि रात्रीच्या जीवांची अस्वस्थ टोळी आपली ताकद गोळा करू लागली.
ददृशुस् तन्महायुद्धं द्वे लीले सा कुमारिका । प्रस्फुरद्धृदयेनैता देवीदत्तमहादृशा
त्या दोन कुमारिका त्या महान युद्धाकडे पाहत होत्या, त्यांच्या हृदयात भीतीने धडधड होत होती, आणि देवीने दिलेल्या दिव्य दृष्टिमुळे त्यांना सर्व काही स्पष्ट दिसत होते.
प्रशेमुर् अथ गेहेषु प्रोद्यत्कटकटारवाः । एकार्णवपयःपूरैर् वाडवा इव वह्नयः
मग घराघरांत शस्त्रांचा गडगडाट ऐकू येऊ लागला, जणू एकाच समुद्रात पाणी उसळून जिथे वाडवाग्नी धडधडतो तसा आवाज घुमू लागला.
शरैस् सेनां समाकर्षन् राजा परबलान्तरम् । विवेश पक्षप्रोड्डीनो मेरुर् एकम् इवार्णवम्
राजाने आपल्या बाणांनी शत्रूंच्या सैन्याला खेचले आणि आपल्या सामर्थ्याच्या जोरावर तो जणू मेरू पर्वत एकाच महासागरात शिरावा तसा शत्रूंच्या सैन्यात घुसला.
अथोदभूद् गुणध्वानश् चटच्चटद् इति स्फुटम् । रचितात्ममयाम्भोदास् तेरुश् शरपरम्पराः
मग गुणांचा स्पष्ट आवाज, चटकन तुटणाऱ्या वस्तूसारखा, ऐकू येऊ लागला; जणू आत्म्यापासून निर्माण झालेल्या मेघांनी तयार झालेली बाणांची रांग एक जहाजच बनली होती.
ययुर् अम्बरम् आश्रित्य नानाहेतिविहङ्गमाः । प्रसस्रुर् अलम् आशासु मिहिकाश् शस्त्रदीप्तयः
नाना कारणांनी उडणारे शस्त्रं आकाशात पक्ष्यांसारखी विहरत होती; सर्व दिशांना धुकं शस्त्रांच्या तेजानं उजळून निघालं.
बभ्रमुश् शस्त्रसङ्घट्टज्वलना उल्मुकाग्निवत् । जगर्जुश् शरधारौघान् वर्षन्तो वीरवारिदाः
शस्त्रं एकमेकांना भिडून जणू अग्नीच्या ज्वाळांसारखी चमकत होती; वीरांची मेघमाळा गरजत, बाणांचा वर्षाव करत होती.
विलेगुः कङ्कवत्क्रूरा वीराङ्गेषु च हेतयः । पेतुः पटपटारावं हेतिनिष्पिष्टयो ऽम्बरे
क्रूर अस्त्रं गिधाडांसारखी वीरांच्या अंगावर झेपावत होती; काही अस्त्रं आकाशातच जोरात आपटून, मोठ्या आवाजात खाली पडली.
जग्मुश् शमं तमांस्य् आशु शस्त्रज्वलनदीपकैः । बभूवुर् अखिलास् सेना नवनाराचरोमशाः
शस्त्रांच्या तेजस्वी ज्वाळांनी अंधार पटकन नाहीसा झाला; संपूर्ण सैन्य जणू नव्या स्त्रियांच्या बारीक केसांनी झाकल्यासारखं दिसू लागलं.
उत्तस्थुर् नृत्तयात्रायां कबन्धनटपङ्क्तयः । जगुर् उच्चै रणद्रोहं पिशाच्यो रणदारिकाः
नाचाच्या मिरवणुकीत शिरच्छेद झालेली शरीरं उभी राहिली; युद्धातील फसवणुकीचे गाणे राक्षसी युवतींनी मोठ्याने गायले.
उदगुर् मत्तसङ्घट्टत्क्रेङ्कारा दन्तिनां बले । ऊहुः क्षेपणपाषाणमत्तनद्यो नभस्तले
मद्यधुंद हत्तींच्या सैन्याने एकमेकांना धडक देत मोठ्या आवाजात गर्जना केली; नशेत असलेल्या नद्यांनी आकाशातून फेकलेले दगड वाहून नेले.
पेतुश् च रथसङ्घातास् संशुष्कवनपर्णवत् । निर्ययुर् लोहिता नद्यो रणाद्रेर् मृतिवर्षिणः
रथांचे तुकडे कोरड्या पानांसारखे खाली कोसळले; युद्धाच्या पर्वतावरून मृतांचे पाऊस पडत लाल नद्या बाहेर पडल्या.
प्रशेमुः पांसवो रक्तैस् तमांस्य् आयुधवह्निभिः । युद्धैकध्यानतश् शब्दा भयानि मृतिनिश्चयैः
रक्ताने काळवंडलेली धूळ शस्त्रांच्या आगीने शांत झाली; युद्धातच गुंतलेल्या आवाजांनी मृत्यू निश्चित असल्याचा भयानक धसका दिला.
अभवत् केवलं युद्धं सशब्दम् असमं भ्रमम् । अनाकुलाम्बुवाहाभखड्गवीचिसझाङ्कृतम्
तेथे केवळ मोठा आणि गोंधळलेला संग्राम उसळला, सर्वत्र गोंगाट आणि गोंधळ पसरला, तलवारींच्या लाटा एकमेकांवर आदळत होत्या, पण वरचे आकाशातील ढग मात्र शांतच राहिले.
षवषवरवसंवहच्छरौघं कटकटरवसंपतद्भुसुण्डि । झणझणरवसंमिलन्महास्त्रं निशि नवरणम् आस सुप्तवत् तत्
सेनांचा धडाका जणू शवयात्रेच्या काठ्यांचा आवाज, बाणांचा मारा जणू मुसळधार पावसासारखा, मोठ्या अस्त्रांची टक्कर कडकडणाऱ्या आवाजासारखी होती; पण रात्री सर्व काही झोपेत गुडूप असल्यासारखे शांत दिसत होते.
एतस्मिन् वर्तमाने तु घोरे समरसम्भ्रमे । लीलाद्वयम् उवाचेदं ज्ञप्तिं भगवतीं पुरः
या भयंकर आणि गोंधळलेल्या युद्धात, ज्ञानदेवीने आपल्या समोर उभ्या असलेल्या स्वतःच्या रूपाला हसत-हसत विचारले.
देवि कस्माद् अकस्मान् नो भर्ता जयति नो रणे । वद त्वय्य् अपि तुष्टायाम् अस्मिन् विद्रुतवारणे
देवी, या युद्धात आपला स्वामी ना जिंकतो ना हरतो, असे का? सांग ना, कारण तू समाधानी असतानाही या रणभूमीत हत्ती पळत आहेत.
चिरम् आराधितानेन विदूरथनृपारिणा । अहं प्रतिजयार्थेन न विदूरथभूभुजा
हा विदूरथ राजा मला खूप दिवसांपासून भक्तीपूर्वक पूजतो आहे, पण विजयासाठी विदूरथ राजाने मला कधीच पूजले नाही.
तेनासाव् एव जयति जीयते न विदूरथः । ज्ञप्तिर् अन्तर्गता संविद् एषासौ यद् यथा यदा
म्हणून फक्त तोच जिंकतो; विदूरथ जिंकू शकत नाही. हीच अंतःकरणातली जाणीव, हीच समजूत, सगळं कधी आणि कसं घडेल ते ठरवते.
चोदयत्य् आशु तत् तस्य तदा सम्पादयाम्य् अहम् । यो यथा चोदयति मां तस्य तिष्ठामि तत्फला
तो मला जे काही करायला लावतो, ते मी लगेच पूर्ण करते. जो जसा मला साद घालतो, त्याला तसंच फळ मिळतं.
न स्वभावोद्यतं धत्ते वह्नेर् औष्ण्यम् इवैष मे । जयस् स्यान् मम संग्राम इत्य् अनेनास्मि पूजिता
माझ्या स्वभावाने मी काही करत नाही, जसं अग्नीला स्वतःहून उष्णता नसते. 'माझा युद्धात विजय होवो' या इच्छेने त्याने मला पूजले म्हणून मी त्याच्याकडून सन्मानित झाले.
प्रतिमारूपिणी तेन फलम् आप्नोत्य् असौ तथा । विदूरथेनैतम् अर्थं असञ्चिन्त्यास्मि बोधिता
प्रतिमेच्या रूपात जाऊन त्याने तसंच फळ मिळवलं; विदूरथानं हा विषय विचारात न घेता मी त्याला हे समजावलं.
अनेन चैव मुक्तस् स्याम् अहम् इत्य् अस्मि भाविता । तस्माद् विदूरथो देहं तं प्राप्य सह भार्यया
आणि या विचारानं मी मुक्त होईल असं ठरवलं; म्हणूनच विदूरथानं तो देह आणि त्याची पत्नी मिळवली.
त्वयानया च कालेन बाले मुक्तो भविष्यति । एतदीयस् त्व् अयं शत्रुस् सिन्धुनाम महीपतिः । हत्वैनं वसुधापीठे जयी राज्यं करिष्यति
तू आणि ही दोघं योग्य वेळी, हे बाळ, मुक्त होतील; याचा शत्रू सिंधू नावाचा राजा आहे; त्याला पृथ्वीच्या गादीवर मारून, हा विजय मिळवून राज्य करील.
चेलुस् तिमिरसंघाता बलानीवालिरूपिणः । असृजीव शवान्य् आसन् सन्ध्यायां तारका दिवि
अंधाराचे ढग बलवान सैन्यासारखे हलू लागले; प्रेतांसारखी निष्प्राण शरीरं पडली, आणि संध्याकाळी आकाशात तारे चमकू लागले.
शनैर् विकटतां जग्मू रणाकाशाद्रिभूमयः । भुवनं कज्जलाम्भोधेर् इवोत्क्षिप्तम् अराजत
हळूहळू रणभूमीच्या डोंगराळ जागा फारच भीषण दिसू लागल्या; जणू काही हे जग काळ्या शाईच्या समुद्रातून वर काढल्यासारखं चमकत होतं.
पेतुः कनकनिष्ष्यन्दसुन्दरा रविरश्मयः । शैलेषु वरवीरेषु रणरक्तच्छटा इव
सूर्याच्या सोन्यासारख्या सुंदर किरणांनी डोंगरांवर आणि शूर वीरांवर प्रकाश टाकला, जणू रणातील रक्ताच्या तेजासारखा तो उजेड पसरला.
अदृश्यत ततो व्योम तथा रणमहीतलम् । बाहुभिर् भ्रान्तभुजगं प्रभाभिः कीर्णकाञ्चनम्
नंतर आकाश आणि रणभूमी अशी दिसू लागली की, हात जणू सर्पासारखे इकडून तिकडे फिरत होते आणि त्यांच्या तेजामुळे सोन्यासारखा प्रकाश सर्वत्र पसरला होता.
कुण्डलैः कीर्णरत्नौघं शिरोभिर् वृद्धपङ्कजम् । आयुधैः खगनीरन्ध्रं शरैश् शरभनिर्भरम्
कर्णफुलांनी रत्नांची लयलूट झाली होती; छिन्नशिरांनी रणभूमी जणू वयोवृद्ध कमळांनी भरलेलं तळं वाटत होतं; शस्त्रांनी आकाश छिद्रित झालं होतं आणि बाणांनी ते जणू हरिणांच्या कळपाने भरून गेलं होतं.